Quan điểm toàn diện trong triết học Mác – Lênin: Nội dung, ví dụ

[Hocluat.vn] Quan điểm toàn diện trong triết học Mác – Lênin là một trong những nguyên tắc phương pháp luận cơ bản của phép biện chứng duy vật, được rút ra từ nguyên lý về mối liên hệ phổ biến. Quan điểm này yêu cầu khi nhận thức và giải quyết một sự vật, hiện tượng phải đặt nó trong tổng thể các mặt, các yếu tố và các mối liên hệ mà nó tồn tại, đồng thời phải xác định được vị trí, vai trò khác nhau của từng mối liên hệ. Vận dụng đúng quan điểm toàn diện giúp con người nhận thức sự vật đầy đủ, khách quan hơn, tránh cách nhìn phiến diện, một chiều hoặc đánh đồng tất cả các yếu tố với nhau trong hoạt động nhận thức và thực tiễn.

1. Quan điểm toàn diện là gì?

Quan điểm toàn diện là nguyên tắc phương pháp luận của phép biện chứng duy vật, yêu cầu khi xem xét một sự vật, hiện tượng phải nghiên cứu nó trong tổng thể những mặt, yếu tố, thuộc tính và các mối liên hệ của nó, cả những mối liên hệ bên trong giữa các bộ phận của bản thân sự vật và những mối liên hệ giữa sự vật đó với các sự vật, hiện tượng khác.

Điều này xuất phát từ thực tế rằng không có sự vật nào tồn tại hoàn toàn cô lập. Một sự vật luôn được cấu thành bởi nhiều yếu tố, trong bản thân nó có nhiều mặt tác động qua lại với nhau, đồng thời nó cũng nằm trong những mối quan hệ với môi trường và những sự vật khác. Vì vậy, nếu chỉ xem xét một mặt riêng lẻ rồi dùng mặt đó để giải thích toàn bộ sự vật thì rất dễ dẫn đến nhận thức không đầy đủ hoặc sai lệch.

Chẳng hạn, khi đánh giá kết quả học tập của một sinh viên, không nên chỉ căn cứ vào điểm của một môn học để kết luận về toàn bộ năng lực của người đó. Cần xem xét nhiều yếu tố như kiến thức chuyên môn, khả năng tư duy, kỹ năng thực hành, thái độ học tập, quá trình tiến bộ và điều kiện học tập cụ thể. Tương tự, khi đánh giá hiệu quả hoạt động của một doanh nghiệp, không thể chỉ nhìn vào doanh thu mà còn phải xem xét lợi nhuận, chi phí, nguồn nhân lực, công nghệ, thị trường, khả năng quản trị và triển vọng phát triển.

Tuy nhiên, quan điểm toàn diện không có nghĩa là xem xét mọi yếu tố một cách dàn trải và coi chúng có vai trò như nhau. Trong hệ thống các mối liên hệ của sự vật luôn có những mối liên hệ giữ vai trò quan trọng hơn, trực tiếp hơn hoặc quyết định hơn trong những điều kiện nhất định. Do đó, nhận thức toàn diện phải đi liền với việc xác định đúng trọng tâm, trọng điểm.

2. Cơ sở lý luận của quan điểm toàn diện

Cơ sở lý luận trực tiếp của quan điểm toàn diện là nguyên lý về mối liên hệ phổ biến của phép biện chứng duy vật.

Theo triết học Mác – Lênin, mối liên hệ là phạm trù dùng để chỉ sự quy định, tác động qua lại và chuyển hóa lẫn nhau giữa các sự vật, hiện tượng hoặc giữa các mặt, các yếu tố của cùng một sự vật, hiện tượng. Thế giới không phải tập hợp những sự vật tồn tại hoàn toàn tách biệt mà là một chỉnh thể trong đó các sự vật và quá trình có những mối liên hệ với nhau.

Các mối liên hệ có tính khách quan vì chúng vốn có trong bản thân sự vật, không phải do con người tùy ý tạo ra. Con người có thể nhận thức và tác động vào các mối liên hệ nhưng không thể chỉ bằng ý muốn chủ quan mà làm cho một mối liên hệ khách quan không tồn tại trở thành tồn tại.

Mối liên hệ đồng thời có tính phổ biến, bởi trong tự nhiên, xã hội và tư duy đều tồn tại những sự tác động, quy định và phụ thuộc lẫn nhau. Một cá nhân chịu ảnh hưởng của gia đình, môi trường giáo dục, điều kiện kinh tế và các quan hệ xã hội; doanh nghiệp chịu tác động của khách hàng, đối thủ cạnh tranh, chính sách pháp luật và nền kinh tế; một quy định pháp luật cũng có thể liên hệ với nhiều chế định và nhiều ngành luật khác nhau.

Mặt khác, các mối liên hệ có tính đa dạng, phong phú. Có mối liên hệ bên trong và bên ngoài, trực tiếp và gián tiếp, chủ yếu và thứ yếu, bản chất và không bản chất, tất nhiên và ngẫu nhiên. Vai trò của mỗi mối liên hệ cũng có thể thay đổi tùy thuộc vào hoàn cảnh và giai đoạn cụ thể của sự vật.

Chính vì sự vật tồn tại trong mạng lưới những mối liên hệ khách quan, phổ biến và đa dạng như vậy nên muốn nhận thức đúng sự vật phải tiếp cận nó bằng quan điểm toàn diện, thay vì tách một yếu tố ra khỏi tổng thể rồi tuyệt đối hóa yếu tố đó.

3. Nội dung của quan điểm toàn diện trong triết học Mác – Lênin

Nội dung của quan điểm toàn diện trong triết học Mác – Lênin không chỉ dừng ở yêu cầu xem xét “nhiều mặt” của sự vật mà bao gồm một hệ thống yêu cầu phương pháp luận có quan hệ chặt chẽ với nhau.

3.1. Phải xem xét tất cả các mặt và yếu tố cơ bản cấu thành sự vật

Trước hết, khi nghiên cứu một sự vật cần xem xét những mặt, yếu tố và thuộc tính cơ bản cấu thành nên nó, thay vì chỉ lựa chọn một mặt riêng lẻ rồi đồng nhất mặt đó với toàn bộ sự vật.

Một con người chẳng hạn không thể được đánh giá chỉ qua bằng cấp, thu nhập hoặc một hành vi nhất thời. Muốn có nhận định tương đối đầy đủ phải xem xét năng lực, phẩm chất, kinh nghiệm, thái độ, môi trường sống và quá trình hoạt động của người đó.

Trong nghiên cứu kinh tế cũng vậy, tình trạng của một nền kinh tế không thể được phản ánh đầy đủ chỉ bởi tốc độ tăng trưởng GDP. Còn phải xem xét việc làm, thu nhập, năng suất lao động, lạm phát, đầu tư, nợ, năng lực sản xuất và nhiều yếu tố khác.

Yêu cầu này giúp khắc phục cách nhìn phiến diện, tức lấy một bộ phận hoặc một biểu hiện của sự vật thay cho toàn bộ sự vật.

3.2. Phải xem xét sự tác động qua lại giữa các mặt bên trong của sự vật

Các bộ phận và yếu tố của một sự vật không chỉ cùng tồn tại mà còn tác động, quy định và ảnh hưởng lẫn nhau. Vì vậy, quan điểm toàn diện không cho phép nghiên cứu từng mặt một cách hoàn toàn tách biệt.

Ví dụ: Trong một doanh nghiệp, tài chính, nhân sự, quản trị, marketing và hoạt động sản xuất có mối quan hệ mật thiết. Việc cắt giảm chi phí có thể cải thiện dòng tiền trong ngắn hạn nhưng nếu cắt giảm quá mức nguồn lực dành cho nhân sự hoặc nghiên cứu phát triển thì lại có thể làm giảm năng lực cạnh tranh trong dài hạn.

Trong học tập, kiến thức, phương pháp học, sức khỏe, tâm lý và khả năng quản lý thời gian cũng tác động lẫn nhau. Một sinh viên có năng lực nhưng thiếu phương pháp hoặc không duy trì được sức khỏe và kỷ luật học tập vẫn có thể đạt kết quả thấp.

Do đó, nhận thức toàn diện phải thấy được cấu trúc và sự tác động qua lại giữa các yếu tố, chứ không đơn thuần liệt kê càng nhiều yếu tố càng tốt.

3.3. Phải đặt sự vật trong mối liên hệ với các sự vật, hiện tượng khác

Một sự vật không chỉ có những mối liên hệ bên trong mà còn tồn tại trong mối quan hệ với môi trường bên ngoài. Vì vậy, muốn hiểu đúng một đối tượng cần xem xét cả những tác động từ các sự vật và điều kiện xung quanh.

Ví dụ: Kết quả hoạt động của một doanh nghiệp không chỉ phụ thuộc vào năng lực nội bộ mà còn chịu ảnh hưởng của nhu cầu thị trường, chính sách của Nhà nước, lãi suất, đối thủ cạnh tranh, công nghệ và tình hình kinh tế.  Tương tự, khi nghiên cứu một quy định pháp luật không nên tách riêng điều luật đó khỏi toàn bộ hệ thống pháp luật. Một điều khoản của Bộ luật Dân sự có thể phải được xem xét trong mối quan hệ với các điều khoản khác, luật chuyên ngành, quy định về tố tụng và thực tiễn áp dụng.

Việc đặt sự vật vào các mối liên hệ bên ngoài giúp tránh nhận định một cách cô lập và máy móc, đồng thời làm rõ những điều kiện đang tác động tới sự tồn tại và vận động của sự vật.

3.4. Phải xem xét cả các mối liên hệ trực tiếp và gián tiếp

Không phải mọi yếu tố ảnh hưởng tới sự vật đều biểu hiện trực tiếp trước mắt. Nhiều mối liên hệ chỉ tác động thông qua những khâu trung gian nhưng vẫn có thể tạo ra ảnh hưởng rất lớn.

Chẳng hạn, một chính sách kinh tế có thể không trực tiếp tác động tới từng người lao động nhưng thông qua doanh nghiệp, thị trường việc làm, giá cả hoặc thu nhập mà cuối cùng ảnh hưởng đến đời sống của họ. Nếu chỉ xem những quan hệ trực tiếp thì sẽ không nhận thức đầy đủ cơ chế tác động của chính sách.

Trong công việc cũng vậy, một nhân viên có thể gặp khó khăn không chỉ do năng lực cá nhân mà còn bởi quy trình quản lý, cách phân công công việc hoặc những yếu tố tổ chức phía sau. Nếu chỉ tập trung vào biểu hiện trực tiếp là kết quả công việc thấp mà bỏ qua các nguyên nhân gián tiếp thì giải pháp đưa ra có thể không hiệu quả.

Quan điểm toàn diện vì vậy yêu cầu không dừng lại ở những quan hệ dễ nhìn thấy, mà cần tìm hiểu cả những mối liên hệ trung gian có ý nghĩa đối với đối tượng.

3.5. Phải phân biệt vị trí và vai trò của từng mối liên hệ

Đây là một nội dung đặc biệt quan trọng của quan điểm toàn diện. Toàn diện không đồng nghĩa với cào bằng.

Một sự vật có thể tồn tại trong rất nhiều mối liên hệ nhưng những mối liên hệ đó không có vai trò ngang nhau. Trong một điều kiện cụ thể có thể có mối liên hệ chủ yếu, thứ yếu; bên trong, bên ngoài; bản chất, không bản chất; trực tiếp, gián tiếp.

Do đó, sau khi xem xét đầy đủ các yếu tố cần thiết phải xác định mối liên hệ nào giữ vai trò trọng tâm hoặc có ảnh hưởng quyết định hơn, từ đó tập trung giải quyết đúng vấn đề.

Ví dụ: Một doanh nghiệp có doanh thu giảm có thể chịu tác động của nhiều nguyên nhân như thị trường, giá bán, chất lượng sản phẩm, nhân sự và hoạt động quảng cáo. Nếu nguyên nhân chủ yếu là sản phẩm không còn đáp ứng nhu cầu khách hàng thì việc chỉ tăng ngân sách quảng cáo sẽ khó giải quyết tận gốc vấn đề.

Trong học tập cũng vậy, sinh viên có kết quả thấp có thể do nhiều yếu tố nhưng nếu nguyên nhân chủ yếu là thiếu kiến thức nền tảng thì trước hết phải bổ sung nền tảng thay vì chỉ tăng thời gian làm bài.

Như vậy, quan điểm toàn diện yêu cầu xem xét rộng nhưng hành động phải có trọng tâm, trọng điểm.

3.6. Phải xem xét sự vật trong một chỉnh thể thống nhất

Quan điểm toàn diện cuối cùng đòi hỏi sau khi nghiên cứu từng mặt và từng mối liên hệ phải tổng hợp chúng lại để nhận thức sự vật như một chỉnh thể.

Nếu chỉ chia nhỏ sự vật thành nhiều bộ phận mà không thấy được quan hệ giữa chúng thì vẫn chưa đạt tới nhận thức toàn diện. Phân tích phải gắn với tổng hợp.

Ví dụ: Khi nghiên cứu một vụ việc pháp lý, người nghiên cứu có thể phải phân tích riêng hợp đồng, chứng cứ, hành vi của các bên, thời hiệu và quy định pháp luật. Tuy nhiên, kết luận cuối cùng chỉ có thể được đưa ra khi những yếu tố đó được đặt trong một hệ thống thống nhất để xác định bản chất pháp lý của toàn bộ vụ việc.

Do đó, toàn diện không phải là gom thật nhiều thông tin mà là nhận thức được sự vật trong cấu trúc và hệ thống các mối liên hệ có ý nghĩa của nó.

4. Ý nghĩa phương pháp luận của quan điểm toàn diện

Quan điểm toàn diện trước hết giúp con người hạn chế nhận thức phiến diện, một chiều. Khi một hiện tượng có nhiều nguyên nhân và nhiều mặt khác nhau, việc tuyệt đối hóa một yếu tố rất dễ dẫn đến kết luận sai. Nhận thức toàn diện yêu cầu mở rộng phạm vi xem xét, đối chiếu các mặt và đặt chúng trong quan hệ với nhau trước khi đưa ra kết luận.

Quan điểm này còn đòi hỏi phải chống chủ nghĩa chiết trung. Chiết trung là cách kết hợp nhiều mặt, nhiều yếu tố nhưng không xác định được vai trò và bản chất của từng yếu tố, từ đó coi tất cả như ngang nhau. Đây không phải là quan điểm toàn diện thực sự. Toàn diện đòi hỏi phải biết đâu là yếu tố chủ yếu, đâu là thứ yếu và mối quan hệ nào giữ vai trò quyết định trong điều kiện cụ thể.

Đồng thời, cần chống ngụy biện, tức cố tình đánh tráo vị trí của các mối liên hệ, biến cái không cơ bản thành cơ bản, cái thứ yếu thành chủ yếu hoặc lấy một hiện tượng riêng lẻ để che khuất bản chất của vấn đề. Trong tranh luận, chẳng hạn, việc lựa chọn một trường hợp cá biệt rồi dùng nó để phủ định toàn bộ một xu hướng chung có thể là biểu hiện của cách lập luận không toàn diện.

Trong hoạt động thực tiễn, quan điểm toàn diện yêu cầu trước khi lựa chọn giải pháp phải phân tích tổng thể những yếu tố có liên quan nhưng sau đó phải xác định đúng trọng tâm để tác động. Nếu chỉ nhìn một mặt thì giải pháp dễ thiếu sót; ngược lại, nếu xem tất cả mọi yếu tố như quan trọng như nhau thì nguồn lực sẽ bị phân tán và khó đạt hiệu quả.

Vì vậy, có thể khái quát yêu cầu phương pháp luận của quan điểm toàn diện bằng công thức: xem xét đầy đủ – xác định đúng mối liên hệ – phân biệt vai trò – lựa chọn trọng tâm – giải quyết trong chỉnh thể.

5. Ví dụ về quan điểm toàn diện trong triết học Mác – Lênin

Có thể thấy rõ quan điểm toàn diện qua việc giải quyết tình trạng kết quả học tập của một sinh viên giảm sút.

Nếu chỉ nhìn vào điểm số rồi kết luận rằng sinh viên đó “lười học” thì đây là cách đánh giá phiến diện. Kết quả học tập có thể liên quan tới nhiều yếu tố như kiến thức nền tảng, phương pháp học, thời gian tự học, sức khỏe, tâm lý, điều kiện gia đình, môi trường học tập hoặc mức độ phù hợp của phương pháp giảng dạy.

Áp dụng quan điểm toàn diện, trước tiên phải xem xét nhiều mặt có liên quan. Sau đó không được coi mọi yếu tố có vai trò như nhau mà cần xác định nguyên nhân chủ yếu. Nếu sinh viên dành nhiều thời gian học nhưng không hiểu bài vì thiếu kiến thức nền tảng thì trọng tâm phải là bổ sung kiến thức. Nếu kiến thức tốt nhưng không có thời gian học vì phải làm thêm quá nhiều thì giải pháp lại phải tập trung vào quản lý thời gian hoặc điều chỉnh hoàn cảnh.

Như vậy, cùng một biểu hiện là “kết quả học tập giảm” nhưng nguyên nhân và cách giải quyết có thể hoàn toàn khác nhau. Quan điểm toàn diện giúp con người không vội vàng kết luận từ một biểu hiện đơn lẻ, đồng thời biết lựa chọn đúng yếu tố cần ưu tiên sau khi đã xem xét tổng thể vấn đề.

Trong lĩnh vực pháp luật cũng có thể vận dụng tương tự. Khi giải quyết một vụ tranh chấp đất đai chẳng hạn, không thể chỉ căn cứ vào một giấy tờ riêng lẻ mà phải xem xét nguồn gốc sử dụng đất, quá trình quản lý, giấy chứng nhận, hồ sơ địa chính, giao dịch giữa các bên, hiện trạng sử dụng, chứng cứ và quy định pháp luật ở từng thời kỳ có liên quan. Tuy nhiên, sau khi thu thập đầy đủ thông tin vẫn phải xác định những chứng cứ và quan hệ pháp lý giữ vai trò quyết định, thay vì đánh đồng mọi tài liệu.

Qua đó có thể thấy, vận dụng quan điểm toàn diện không có nghĩa làm cho vấn đề trở nên phức tạp một cách không cần thiết. Mục đích của nó là giúp con người nhìn đủ để xác định đúng bản chất và hành động đúng trọng tâm.

Một số ví khác về quan điểm toàn diện trong triết học Mác – Lênin:

– Ví dụ 1: Quan điểm toàn diện trong đánh giá một nhân viên

Khi đánh giá năng lực của một nhân viên, nếu chỉ căn cứ vào số lượng công việc hoàn thành trong một tháng để kết luận người đó làm việc tốt hay kém thì chưa bảo đảm quan điểm toàn diện. Kết quả công việc của một người có thể chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như trình độ chuyên môn, kinh nghiệm, mức độ phức tạp của nhiệm vụ, khả năng phối hợp với đồng nghiệp, điều kiện làm việc, cách phân công của người quản lý và cả những nguồn lực mà tổ chức cung cấp.

Vận dụng quan điểm toàn diện, người quản lý phải xem xét tổng thể những yếu tố có liên quan, đồng thời phân biệt yếu tố nào giữ vai trò chủ yếu. Chẳng hạn, một nhân viên thường xuyên chậm tiến độ có thể không phải vì thiếu trách nhiệm mà do đang được giao khối lượng công việc vượt quá khả năng xử lý hoặc quy trình phối hợp giữa các bộ phận chưa hợp lý. Ngược lại, nếu các điều kiện làm việc tương đối thuận lợi nhưng người lao động vẫn thường xuyên không hoàn thành nhiệm vụ thì nguyên nhân chủ yếu có thể nằm ở năng lực hoặc thái độ làm việc.

Như vậy, quan điểm toàn diện giúp người quản lý tránh đánh giá con người chỉ qua một biểu hiện riêng lẻ nhưng cũng không có nghĩa phải coi tất cả các yếu tố đều quan trọng như nhau. Sau khi xem xét nhiều mặt vẫn phải xác định đúng nguyên nhân chính để có giải pháp phù hợp.

– Ví dụ 2: Quan điểm toàn diện trong giải quyết tình trạng kinh doanh thua lỗ của doanh nghiệp

Khi một doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ, nếu chỉ cho rằng nguyên nhân là do “bán hàng kém” rồi lập tức tăng chi phí quảng cáo thì có thể chưa giải quyết đúng vấn đề. Kết quả kinh doanh chịu sự tác động của nhiều yếu tố như chất lượng sản phẩm, giá bán, chi phí đầu vào, nhu cầu thị trường, năng lực quản trị, nguồn nhân lực, hoạt động marketing, đối thủ cạnh tranh, công nghệ và cả những biến động của môi trường kinh tế.

Vận dụng quan điểm toàn diện đòi hỏi doanh nghiệp trước hết phải phân tích toàn bộ các mặt có liên quan. Sau đó cần xác định yếu tố nào giữ vai trò chủ yếu đối với tình trạng thua lỗ. Nếu nguyên nhân chính là giá thành sản xuất quá cao thì tăng quảng cáo có thể làm chi phí tiếp tục tăng mà không giải quyết được vấn đề. Nếu sản phẩm không còn phù hợp với nhu cầu khách hàng thì doanh nghiệp cần tập trung cải tiến sản phẩm. Nếu thị trường vẫn tốt nhưng đội ngũ bán hàng hoạt động không hiệu quả thì trọng tâm lại nằm ở nhân sự và tổ chức bán hàng.

Ví dụ này cho thấy quan điểm toàn diện không đồng nghĩa với việc đưa ra thật nhiều nguyên nhân, mà quan trọng hơn là phải nhìn thấy mối quan hệ giữa các nguyên nhân và xác định được đâu là yếu tố cần ưu tiên giải quyết.

– Ví dụ 3: Quan điểm toàn diện trong lựa chọn nghề nghiệp

Khi lựa chọn nghề nghiệp, nếu một người chỉ căn cứ vào mức lương để quyết định thì đó là cách xem xét tương đối phiến diện. Một nghề nghiệp phù hợp còn liên quan đến năng lực, sở thích, trình độ chuyên môn, tính cách, điều kiện gia đình, cơ hội việc làm, khả năng phát triển lâu dài, môi trường làm việc và nhu cầu của xã hội.

Chẳng hạn, một ngành nghề có mức thu nhập trung bình cao nhưng lại đòi hỏi những năng lực mà bản thân người lựa chọn không có hoặc không muốn phát triển. Nếu chỉ nhìn vào thu nhập mà bỏ qua các yếu tố khác, người đó có thể gặp khó khăn khi học tập hoặc làm việc lâu dài. Ngược lại, việc chỉ lựa chọn nghề theo sở thích mà không xem xét nhu cầu tuyển dụng, năng lực thực tế và điều kiện kinh tế cũng có thể dẫn đến quyết định thiếu thực tế.

Vận dụng quan điểm toàn diện đòi hỏi phải xem xét đồng thời các yếu tố chủ quan và khách quan, sau đó xác định yếu tố nào có ý nghĩa quyết định đối với hoàn cảnh cụ thể của bản thân. Vì vậy, lựa chọn nghề nghiệp đúng đắn không phải là chọn nghề có một ưu điểm nổi bật nhất mà là tìm được sự phù hợp tương đối giữa năng lực cá nhân, mong muốn và những điều kiện thực tế của xã hội.

– Ví dụ 4: Quan điểm toàn diện trong giải quyết tình trạng ùn tắc giao thông

Ùn tắc giao thông là một hiện tượng xã hội có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Nếu chỉ cho rằng ùn tắc xảy ra vì số lượng phương tiện quá nhiều rồi tập trung duy nhất vào việc hạn chế phương tiện cá nhân thì có thể chưa phản ánh đầy đủ bản chất của vấn đề.

Tình trạng ùn tắc còn có thể liên quan đến quy hoạch đô thị, mật độ dân cư, khả năng đáp ứng của hệ thống đường sá, chất lượng giao thông công cộng, tổ chức nút giao, thời gian làm việc và học tập tập trung vào một số khung giờ, ý thức của người tham gia giao thông và cách tổ chức điều tiết giao thông. Các yếu tố này không tồn tại riêng biệt mà còn tác động qua lại với nhau.

Theo quan điểm toàn diện, muốn giải quyết hiệu quả phải xem xét cả hệ thống các nguyên nhân và mối liên hệ nói trên. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa mỗi nguyên nhân đều phải được xử lý với mức độ như nhau. Ở từng thành phố hoặc từng khu vực cụ thể, cần xác định đâu là nguyên nhân chủ yếu để ưu tiên nguồn lực. Có nơi cần mở rộng giao thông công cộng, có nơi cần tổ chức lại luồng tuyến, trong khi ở khu vực khác vấn đề lại nằm chủ yếu ở quy hoạch đô thị và phân bố dân cư.

Ví dụ này cho thấy quan điểm toàn diện đặc biệt cần thiết khi giải quyết những vấn đề xã hội phức tạp có nhiều nguyên nhân và nhiều chủ thể liên quan.

– Ví dụ 5: Quan điểm toàn diện trong giải quyết một vụ tranh chấp hợp đồng

Khi giải quyết một vụ tranh chấp hợp đồng, nếu chỉ căn cứ vào một điều khoản trong hợp đồng mà bỏ qua toàn bộ những tình tiết khác thì rất dễ đưa ra nhận định không chính xác. Một vụ tranh chấp có thể liên quan đến nội dung thỏa thuận, thời điểm giao kết, năng lực của các bên, quá trình thực hiện nghĩa vụ, chứng từ thanh toán, thư từ trao đổi, hành vi sau khi giao kết, nguyên nhân dẫn đến vi phạm và các quy định pháp luật có liên quan.

Ví dụ, bên A cho rằng bên B vi phạm hợp đồng vì giao hàng chậm. Nếu chỉ nhìn vào thời hạn giao hàng ghi trong hợp đồng thì có thể kết luận ngay bên B có lỗi. Tuy nhiên, khi xem xét toàn diện có thể phát hiện bên A đã nhiều lần thay đổi yêu cầu kỹ thuật hoặc chậm cung cấp thông tin cần thiết, khiến bên B không thể giao hàng đúng thời hạn ban đầu. Khi đó, việc xác định trách nhiệm phải được đặt trong toàn bộ quá trình thực hiện hợp đồng và mối quan hệ giữa hành vi của các bên.

Mặt khác, không phải mọi chứng cứ và tình tiết đều có giá trị ngang nhau. Sau khi xem xét đầy đủ hồ sơ, người giải quyết vẫn phải xác định những tình tiết và căn cứ pháp lý nào có ý nghĩa quyết định đối với quyền, nghĩa vụ của các bên.

Đây là biểu hiện điển hình của quan điểm toàn diện trong lĩnh vực pháp luật: không kết luận từ một chứng cứ hoặc một tình tiết riêng lẻ nhưng cũng không đánh đồng tất cả thông tin; phải đặt chúng trong chỉnh thể và xác định đúng những mối liên hệ bản chất, chủ yếu.

Kết luận

Quan điểm toàn diện trong triết học Mác – Lênin là nguyên tắc phương pháp luận được rút ra từ nguyên lý về mối liên hệ phổ biến, yêu cầu khi nhận thức và giải quyết một sự vật, hiện tượng phải xem xét các mặt, các yếu tố và những mối liên hệ của nó trong một chỉnh thể thống nhất. Quan điểm toàn diện không đồng nghĩa với việc xem xét mọi yếu tố một cách dàn trải mà còn đòi hỏi phải phân biệt vị trí, vai trò của từng mối liên hệ, xác định yếu tố chủ yếu và tập trung vào trọng tâm của vấn đề. Vận dụng đúng quan điểm này giúp khắc phục cách nhìn phiến diện, chủ nghĩa chiết trung và ngụy biện, đồng thời nâng cao tính khách quan và hiệu quả của hoạt động nhận thức cũng như thực tiễn.

Bài viết liên quan

Phân tích 10 ví dụ về quan điểm lịch sử - cụ thể trong triết học

Quan điểm lịch sử - cụ thể trong triết học Mác - Lênin

Nội dung quan điểm phát triển trong triết học Mác - Lênin

Quan điểm triết học Mác - Lênin về con người

Chức năng của nhà nước theo quan điểm Triết học Mác - Lênin

Nguyên lý về sự phát triển: Nội dung, tính chất, ý nghĩa và ví dụ