Những cuốn sách chuyên khảo luật dân sự hay là nguồn tài liệu đặc biệt hữu ích đối với sinh viên luật, học viên cao học, nghiên cứu sinh, luật sư, công chứng viên, thẩm phán và những người thường xuyên làm việc với các quan hệ dân sự. Nếu giáo trình chủ yếu giúp người học xây dựng kiến thức nền tảng thì sách chuyên khảo thường đi sâu vào một hoặc một nhóm vấn đề như tài sản, vật quyền, hợp đồng, nghĩa vụ, bồi thường thiệt hại, thừa kế hay quyền nhân thân, đồng thời phân tích những vấn đề còn tranh luận trong lý luận và thực tiễn. Danh sách dưới đây không phải bảng xếp hạng tuyệt đối, mà là những công trình đáng tham khảo đã được đối chiếu với biểu ghi của các thư viện luật, Thư viện Bộ Tư pháp và các nguồn xuất bản có độ tin cậy tương đối cao.
- 1. Nhập môn Luật Dân sự – PGS.TS. Phùng Trung Tập – TS. Kiều Thị Thùy Linh
- 2. Tài sản và vật quyền – PGS.TS. Phùng Trung Tập, TS. Kiều Thị Thùy Linh
- 3. Vật quyền trong pháp luật dân sự Việt Nam hiện đại – TS. Nguyễn Minh Oanh
- 4. Luật Hợp đồng Việt Nam – Bản án và bình luận bản án – GS.TS. Đỗ Văn Đại
- 5. Giới hạn quyền sở hữu theo pháp luật dân sự Việt Nam – PGS.TS. Dương Quỳnh Hoa
- 6. Áp dụng Bộ luật Dân sự và luật chuyên ngành trong lĩnh vực hợp đồng – PGS.TS. Đoàn Đức Lương
- 7. Hợp đồng vay tài sản và họ, hụi, biêu, phường theo pháp luật dân sự Việt Nam hiện hành – TS. Lê Thị Giang
- 8. Luật Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng Việt Nam – Bản án và bình luận bản án – GS.TS. Đỗ Văn Đại
- 9. Luật Thừa kế Việt Nam – Bản án và bình luận bản án – GS.TS. Đỗ Văn Đại
- 10. Quyền nhân thân và bảo vệ quyền nhân thân theo pháp luật Việt Nam – TS. Nguyễn Văn Hợi
- 11. Bình luận khoa học những điểm mới của Bộ luật Dân sự năm 2015 – GS.TS. Đỗ Văn Đại
- 12. Tài sản thế chấp và xử lý tài sản thế chấp theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 – PGS.TS. Vũ Thị Hồng Yến
- 13. Pháp luật về giao kết và thực hiện hợp đồng theo mẫu trong mua bán căn hộ chung cư tại Việt Nam – PGS.TS. Doãn Hồng Nhung (chủ biên) – Hoàng Anh Dũng
- 14. Luật nghĩa vụ dân sự và bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự Việt Nam – Bản án và bình luận bản án – GS.TS. Đỗ Văn Đại
- 15. Bảo đảm thực hiện nghĩa vụ theo quy định của pháp luật dân sự Việt Nam hiện hành – TS. Lê Thị Giang
- 16. Nên bắt đầu đọc sách chuyên khảo luật dân sự từ cuốn nào?
- Kết luận
1. Nhập môn Luật Dân sự – PGS.TS. Phùng Trung Tập – TS. Kiều Thị Thùy Linh
Nếu mới bắt đầu chuyển từ việc học luật dân sự sang nghiên cứu khoa học luật dân sự, Nhập môn Luật Dân sự là một trong những cuốn sách đáng tham khảo.
Biểu ghi của Thư viện Trường Đại học Luật TP.HCM xác định đây là sách chuyên khảo, do PGS.TS. Phùng Trung Tập và TS. Kiều Thị Thùy Linh đồng chủ biên, Nhà xuất bản Lao động xuất bản năm 2020, gồm 355 trang.
Điểm đáng chú ý ở cuốn sách là cách tiếp cận luật dân sự như một hệ thống khoa học pháp lý, thay vì chỉ là tập hợp những điều luật riêng lẻ.
Luật dân sự điều chỉnh rất nhiều lĩnh vực gần gũi trong đời sống:
Chủ thể của quan hệ dân sự.
Tài sản và quyền đối với tài sản.
Giao dịch dân sự.
Nghĩa vụ.
Hợp đồng.
Thừa kế.
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại.
Nếu tiếp cận trực tiếp từng chế định mà không hiểu cấu trúc chung của luật tư, người học rất dễ rơi vào tình trạng biết nhiều điều luật nhưng khó kết nối chúng với nhau.
Cuốn sách giúp tạo ra một “bản đồ” tương đối tổng quát để người đọc hiểu vị trí của từng chế định trong hệ thống luật dân sự.
Đây là tài liệu phù hợp với sinh viên năm đầu, người học cao học chuyển hướng sang dân sự hoặc người muốn xây dựng lại nền tảng tư duy luật tư.
Điểm nên đọc: những nội dung giúp phân biệt đối tượng, phương pháp điều chỉnh của luật dân sự và cách tổ chức các chế định cơ bản của luật dân sự.
2. Tài sản và vật quyền – PGS.TS. Phùng Trung Tập, TS. Kiều Thị Thùy Linh
Sau phần nhập môn, một trong những chủ đề quan trọng nhất cần nghiên cứu sâu là tài sản và quyền đối với tài sản.
Cuốn Tài sản và vật quyền do PGS.TS. Phùng Trung Tập và TS. Kiều Thị Thùy Linh đồng chủ biên, cùng nhiều tác giả tham gia biên soạn, được Nhà xuất bản Công an nhân dân xuất bản năm 2021. Biểu ghi thư viện xác định đây là sách chuyên khảo gồm 263 trang.
“Vật quyền” là một khái niệm đặc biệt quan trọng trong truyền thống luật dân sự châu Âu lục địa nhưng không phải người học luật Việt Nam nào cũng được tiếp cận đầy đủ ngay từ đầu.
Nghiên cứu vật quyền giúp lý giải những câu hỏi như:
Quyền sở hữu khác quyền yêu cầu trong quan hệ nghĩa vụ như thế nào?
Vì sao một quyền có thể được thực hiện trực tiếp đối với tài sản?
Quyền hưởng dụng, quyền bề mặt hay quyền đối với bất động sản liền kề có bản chất gì?
Việc công khai, đăng ký quyền đối với tài sản có ý nghĩa ra sao?
Một quyền đối với tài sản có thể đối kháng với người thứ ba trong trường hợp nào?
Đây cũng là nhóm kiến thức có giá trị thực tế rất lớn đối với tranh chấp nhà đất, quyền sở hữu, tài sản chung, tài sản bảo đảm và giao dịch bất động sản.
Điểm đáng đọc của cuốn sách nằm ở việc không chỉ dừng tại khái niệm tài sản theo Bộ luật Dân sự mà còn đặt vấn đề trong hệ thống lý luận về vật quyền.
3. Vật quyền trong pháp luật dân sự Việt Nam hiện đại – TS. Nguyễn Minh Oanh
Nếu muốn nghiên cứu chuyên sâu hơn nữa về vật quyền, Vật quyền trong pháp luật dân sự Việt Nam hiện đại là một lựa chọn rất đáng chú ý.
Cuốn sách do TS. Nguyễn Minh Oanh cùng tập thể tác giả biên soạn, Nhà xuất bản Công an nhân dân xuất bản năm 2018, gồm 383 trang và được biểu ghi thư viện xác định là sách chuyên khảo.
Thư viện Trường Đại học Luật Hà Nội giới thiệu cuốn sách gồm 8 chương, nghiên cứu khá hệ thống từ:
Khái niệm, đặc điểm và nguyên tắc của vật quyền.
Phân loại vật quyền.
Xác lập, thực hiện và chấm dứt vật quyền.
Bảo vệ vật quyền.
Lịch sử phát triển chế định vật quyền tại Việt Nam.
Những quy định về vật quyền trong Bộ luật Dân sự năm 2015.
Điểm hay của cuốn sách là giúp người đọc đi ra phía sau câu chữ của Bộ luật Dân sự để tìm hiểu cấu trúc lý luận mà nhà làm luật sử dụng khi xây dựng chế định quyền sở hữu và quyền khác đối với tài sản.
Ví dụ, Bộ luật Dân sự năm 2015 ghi nhận quyền hưởng dụng, quyền bề mặt và quyền đối với bất động sản liền kề. Nếu chỉ đọc từng điều luật riêng biệt, người đọc có thể hiểu quy định nhưng chưa chắc hiểu vì sao các quyền này lại được đặt chung trong một hệ thống.
Lý thuyết vật quyền giúp trả lời câu hỏi đó.
Đây là cuốn phù hợp với học viên cao học, nghiên cứu sinh, giảng viên và người nghiên cứu chuyên sâu về tài sản, bất động sản hoặc quyền sở hữu.
4. Luật Hợp đồng Việt Nam – Bản án và bình luận bản án – GS.TS. Đỗ Văn Đại
Nếu chỉ lựa chọn một bộ sách chuyên khảo để người hành nghề dân sự đọc sâu, Luật Hợp đồng Việt Nam – Bản án và bình luận bản án của GS.TS. Đỗ Văn Đại chắc chắn là một cái tên rất đáng cân nhắc.
Thư viện Trường Đại học Luật TP.HCM hiện ghi nhận lần xuất bản thứ mười năm 2025, Nhà xuất bản Công an nhân dân, gồm hai tập với dung lượng lần lượt 1.243 và 1.279 trang. Đây được xác định rõ là sách chuyên khảo.
GS.TS. Đỗ Văn Đại hiện là Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TP.HCM và là nhà nghiên cứu chuyên sâu về pháp luật dân sự, đặc biệt trong lĩnh vực hợp đồng.
Điểm rất riêng của bộ sách nằm ngay trong tên gọi: “Bản án và bình luận bản án”.
Thay vì chỉ giải thích lý thuyết hợp đồng bằng các khái niệm trừu tượng, tác giả sử dụng các bản án thực tế để phân tích cách pháp luật được áp dụng.
Đây là phương pháp đọc đặc biệt hữu ích với người hành nghề, bởi giữa:
“Điều luật quy định như thế nào?”
và
“Tòa án thực tế hiểu và áp dụng điều luật ấy như thế nào?”
đôi khi tồn tại một khoảng cách đáng kể.
Khi đọc những phân tích từ bản án, người đọc có thể học cách nhận diện:
Vấn đề pháp lý cốt lõi.
Lập luận của các bên.
Quan điểm của Tòa án.
Những điểm hợp lý hoặc còn có thể tranh luận trong phán quyết.
Đây là tài liệu rất hữu ích với luật sư dân sự, thẩm phán, trọng tài viên, công chứng viên và người thường xuyên soạn thảo hoặc giải quyết tranh chấp hợp đồng.
Điểm nên đọc: không chỉ phần kết luận của tác giả mà đặc biệt là cách tác giả đặt câu hỏi từ từng bản án.
5. Giới hạn quyền sở hữu theo pháp luật dân sự Việt Nam – PGS.TS. Dương Quỳnh Hoa
Quyền sở hữu thường được coi là một trong những quyền tài sản quan trọng nhất nhưng quyền sở hữu không phải quyền tuyệt đối không có giới hạn.
Cuốn Giới hạn quyền sở hữu theo pháp luật dân sự Việt Nam do PGS.TS. Dương Quỳnh Hoa chủ biên, Nhà xuất bản Khoa học xã hội xuất bản năm 2023, gồm 514 trang và được xác định là sách chuyên khảo. Biểu ghi thư viện còn ghi nhận sự tham gia của TS. Cao Thị Lê Phương, TS. Nguyễn Thị Phương Châm, TS. Trần Văn Biên cùng các tác giả khác.
Đây là một chủ đề rất thực tế.
Một chủ sở hữu có quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt tài sản nhưng việc thực hiện quyền đó có thể bị giới hạn bởi:
Quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.
Lợi ích công cộng.
Các nghĩa vụ phát sinh từ quan hệ láng giềng.
Quy hoạch và pháp luật chuyên ngành.
Những hạn chế gắn với từng loại tài sản.
Ví dụ điển hình là quyền về lối đi qua bất động sản liền kề. Chủ sở hữu một thửa đất không thể chỉ viện dẫn quyền sở hữu của mình để phủ nhận trong mọi trường hợp quyền tiếp cận hợp lý của bất động sản bị vây bọc.
Chính những tình huống như vậy làm xuất hiện câu hỏi rất quan trọng trong luật dân sự:
Quyền sở hữu của một người kết thúc ở đâu khi bắt đầu ảnh hưởng đến quyền của người khác?
Vì vậy, đây là cuốn đặc biệt phù hợp với người làm tranh chấp tài sản, đất đai, bất động sản liền kề và quyền sở hữu.
6. Áp dụng Bộ luật Dân sự và luật chuyên ngành trong lĩnh vực hợp đồng – PGS.TS. Đoàn Đức Lương
Một trong những khó khăn thường gặp trong thực tiễn hợp đồng là không biết nên ưu tiên áp dụng Bộ luật Dân sự hay luật chuyên ngành.
Cuốn Áp dụng Bộ luật Dân sự và luật chuyên ngành trong lĩnh vực hợp đồng do PGS.TS. Đoàn Đức Lương chủ biên, với sự tham gia của TS. Vũ Thị Hương, TS. Nguyễn Thị Hồng Trinh và ThS. Trịnh Anh Tuấn, được Nhà xuất bản Tư pháp xuất bản năm 2023, gồm 223 trang.
Đây là sách chuyên khảo tập trung đúng vào một vấn đề thường xuyên xuất hiện trong thực hành pháp luật.
Hợp đồng không chỉ chịu sự điều chỉnh của Bộ luật Dân sự.
Tùy từng giao dịch còn có thể liên quan đến:
Luật Thương mại.
Luật Đất đai.
Luật Nhà ở.
Luật Kinh doanh bất động sản.
Pháp luật tín dụng.
Pháp luật bảo hiểm.
Các luật chuyên ngành khác.
Theo phần giới thiệu của thư viện, sách gồm ba nội dung lớn: lý luận về hợp đồng và áp dụng pháp luật; thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng Bộ luật Dân sự cùng luật chuyên ngành; cuối cùng là các định hướng và giải pháp hoàn thiện.
Điểm thực tiễn của cuốn sách nằm ở câu hỏi:
Khi cùng một quan hệ hợp đồng chịu sự điều chỉnh của nhiều văn bản thì phải xác định luật áp dụng như thế nào?
Đây là vấn đề người hành nghề rất dễ gặp nhưng giáo trình cơ bản thường không có điều kiện phân tích quá sâu.
7. Hợp đồng vay tài sản và họ, hụi, biêu, phường theo pháp luật dân sự Việt Nam hiện hành – TS. Lê Thị Giang
Vay tài sản và họ, hụi là những quan hệ dân sự cực kỳ phổ biến trong đời sống Việt Nam nhưng đồng thời cũng phát sinh rất nhiều tranh chấp.
Cuốn Hợp đồng vay tài sản và họ, hụi, biêu, phường theo pháp luật dân sự Việt Nam hiện hành do TS. Lê Thị Giang chủ biên, cùng một tập thể tác giả gồm TS. Chu Thị Lam Giang, TS. Hoàng Thị Loan, TS. Kiều Thị Thùy Linh, TS. Nguyễn Thị Lan, TS. Nguyễn Văn Hợi và nhiều tác giả khác, được Nhà xuất bản Tư pháp xuất bản năm 2024, gồm 318 trang. Biểu ghi thư viện xác định đây là sách chuyên khảo.
Đây là một lựa chọn đáng đọc đối với luật sư bởi tranh chấp vay tài sản trên thực tế thường không đơn giản.
Các vấn đề có thể phát sinh như:
Có hay không việc giao tiền?
Giấy vay có phản ánh đúng giao dịch thực tế không?
Lãi suất vượt mức pháp luật cho phép xử lý thế nào?
Khoản tiền đã trả được tính vào lãi hay gốc?
Giao dịch vay có bị che giấu dưới một hợp đồng khác?
Việc tham gia dây họ, hụi làm phát sinh những quyền và nghĩa vụ nào?
Đặc biệt, họ, hụi, biêu, phường vừa mang tính truyền thống vừa có thể liên quan tới những giao dịch có giá trị rất lớn.
Vì vậy, đây là cuốn sách có tính ứng dụng cao đối với luật sư dân sự, người làm công tác xét xử và người nghiên cứu hợp đồng vay.
8. Luật Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng Việt Nam – Bản án và bình luận bản án – GS.TS. Đỗ Văn Đại
Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là một trong những chế định có độ phức tạp rất cao bởi một vụ việc thường đòi hỏi phải giải quyết đồng thời các câu hỏi:
Có thiệt hại hay không? Ai phải chịu trách nhiệm? Có lỗi hay không? Quan hệ nhân quả được xác định thế nào? Thiệt hại được tính bao nhiêu?
Bộ sách Luật Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng Việt Nam – Bản án và bình luận bản án của GS.TS. Đỗ Văn Đại là một tài liệu chuyên khảo nổi bật về lĩnh vực này.
Thư mục Quốc gia và Thư viện Trường Đại học Luật TP.HCM ghi nhận lần xuất bản thứ năm năm 2022, Nhà xuất bản Hồng Đức, gồm hai tập với dung lượng lần lượt khoảng 919 và 917 trang.
Giống với bộ sách về hợp đồng, ưu điểm rất lớn của công trình này là phân tích pháp luật thông qua bản án thực tế.
Cách tiếp cận đó đặc biệt phù hợp với chế định bồi thường thiệt hại bởi các điều luật thường chỉ thiết lập nguyên tắc, còn việc xác định thiệt hại cụ thể phụ thuộc rất nhiều vào:
Chứng cứ.
Hoàn cảnh vụ việc.
Chủ thể gây thiệt hại.
Chủ thể phải chịu trách nhiệm.
Loại tài sản hoặc quyền bị xâm phạm.
Cách Tòa án đánh giá quan hệ nhân quả.
Đối với người làm tranh tụng dân sự, việc đọc những bản án được bình luận giúp hình thành một kỹ năng rất quan trọng: không chỉ tìm điều luật có lợi mà phải biết chứng minh từng điều kiện làm phát sinh trách nhiệm.
Đây là bộ sách nên có trong danh mục đọc của người thường xuyên xử lý tranh chấp bồi thường thiệt hại, tai nạn, tài sản gây thiệt hại hoặc xâm phạm quyền nhân thân.
9. Luật Thừa kế Việt Nam – Bản án và bình luận bản án – GS.TS. Đỗ Văn Đại
Thừa kế là một lĩnh vực tưởng chừng quen thuộc nhưng trên thực tế lại có thể phát sinh những vụ tranh chấp kéo dài hàng chục năm.
Bộ Luật Thừa kế Việt Nam – Bản án và bình luận bản án của GS.TS. Đỗ Văn Đại được Thư mục Quốc gia ghi nhận ở lần xuất bản thứ năm năm 2022, Nhà xuất bản Hồng Đức, gồm hai tập với dung lượng lần lượt 866 và khoảng 857 trang.
Thư viện Trường Đại học Luật TP.HCM cho thấy nội dung tập 1 đề cập một loạt vấn đề quan trọng như:
Thời điểm mở thừa kế.
Xác định di sản.
Quyền thừa kế.
Quản lý di sản.
Người không được quyền hưởng di sản.
Từ chối nhận di sản.
Thừa kế theo di chúc.
Điều kiện của người lập di chúc.
Hình thức và nội dung của di chúc.
Di chúc miệng.
Di chúc có người làm chứng.
Hủy bỏ, thất lạc hoặc hư hại di chúc.
Những vấn đề này đều xuất hiện rất thường xuyên trong thực tiễn.
Ví dụ, một bản di chúc có tồn tại chưa chắc đã đồng nghĩa người được ghi trong di chúc đương nhiên nhận toàn bộ tài sản. Trước đó còn phải xác định:
Tài sản nào thực sự thuộc di sản? Di chúc có hợp pháp không? Có người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc không? Có nghĩa vụ tài sản phải thanh toán trước khi chia hay không?
Đây chính là lý do thừa kế là lĩnh vực đòi hỏi tư duy hệ thống rất cao.
Cuốn sách đặc biệt hữu ích đối với luật sư, công chứng viên, thẩm phán và người nghiên cứu tranh chấp di sản.
10. Quyền nhân thân và bảo vệ quyền nhân thân theo pháp luật Việt Nam – TS. Nguyễn Văn Hợi
Luật dân sự không chỉ bảo vệ tài sản.
Một mảng rất quan trọng khác là quyền nhân thân – những quyền gắn với chính con người như tên, hình ảnh, danh dự, nhân phẩm, đời sống riêng tư, thân thể và nhiều giá trị tinh thần khác.
Bộ Quyền nhân thân và bảo vệ quyền nhân thân theo pháp luật Việt Nam do TS. Nguyễn Văn Hợi chủ biên, Nhà xuất bản Tư pháp xuất bản năm 2023, gồm hai tập. Tập 1 khoảng 507 trang và tập 2 618 trang.
Báo Pháp luật Việt Nam giới thiệu đây là cuốn chuyên khảo nhằm cung cấp cách nhìn tương đối toàn diện từ lý luận, thực trạng pháp luật, thực tiễn thực hiện đến những định hướng hoàn thiện pháp luật về quyền nhân thân.
Theo Thư viện Bộ Tư pháp, tập 1 gồm các nhóm nội dung về:
Tổng quan quyền nhân thân.
Quyền nhân thân liên quan đến cá biệt hóa cá nhân.
Quyền nhân thân liên quan đến thân thể của cá nhân.
Tập 2 tiếp tục nghiên cứu quyền nhân thân liên quan đến giá trị tinh thần, hôn nhân và gia đình cũng như cơ chế bảo vệ quyền nhân thân.
Đây là chủ đề ngày càng quan trọng trong thời đại số.
Những tranh chấp liên quan đến:
Đăng hình ảnh người khác lên mạng.
Tiết lộ thông tin riêng tư.
Xâm phạm danh dự, nhân phẩm.
Sử dụng tên hoặc hình ảnh trái phép.
Phát tán dữ liệu cá nhân.
đều khiến câu chuyện về quyền nhân thân trở nên gần gũi hơn rất nhiều so với trước đây.
Vì vậy, bộ sách phù hợp không chỉ với người nghiên cứu luật dân sự truyền thống mà cả luật sư xử lý tranh chấp trên Internet, truyền thông và quyền riêng tư.
11. Bình luận khoa học những điểm mới của Bộ luật Dân sự năm 2015 – GS.TS. Đỗ Văn Đại
Đối với người muốn nghiên cứu Bộ luật Dân sự năm 2015 một cách tổng thể nhưng sâu hơn giáo trình, Bình luận khoa học những điểm mới của Bộ luật Dân sự năm 2015 của GS.TS. Đỗ Văn Đại là một lựa chọn đáng tham khảo.
Thư viện Trường Đại học Luật TP.HCM ghi nhận lần xuất bản thứ tư năm 2023, Nhà xuất bản Hồng Đức, dung lượng 974 trang và xác định đây là sách chuyên khảo.
Ở các biểu ghi trước đó, nội dung cuốn sách được mô tả bao quát nhiều mảng quan trọng như:
Những quy định chung của pháp luật dân sự.
Xác lập, thực hiện và bảo vệ quyền dân sự.
Chủ thể.
Tài sản và chiếm hữu.
Giao dịch dân sự.
Đại diện.
Quyền đối với tài sản.
Nghĩa vụ.
Bảo đảm thực hiện nghĩa vụ.
Hợp đồng.
Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.
Quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài.
Điểm đáng đọc ở một cuốn “bình luận những điểm mới” không đơn giản là biết điều luật nào thay đổi.
Quan trọng hơn là hiểu:
Quy định cũ gặp vấn đề gì? Bộ luật mới thay đổi theo hướng nào? Sự thay đổi đó giải quyết được vấn đề đến đâu và có thể làm phát sinh cách hiểu nào trong thực tiễn?
Đó là dạng câu hỏi rất cần thiết khi nghiên cứu khoa học pháp lý.
Cuốn sách vì vậy phù hợp với người muốn có một tài liệu bao quát Bộ luật Dân sự nhưng vẫn mang tính chuyên sâu, trước khi tiếp tục đọc các chuyên khảo riêng về hợp đồng, tài sản, thừa kế hoặc bồi thường thiệt hại.
12. Tài sản thế chấp và xử lý tài sản thế chấp theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 – PGS.TS. Vũ Thị Hồng Yến
Tài sản thế chấp và xử lý tài sản thế chấp theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 của PGS.TS. Vũ Thị Hồng Yến là một chuyên khảo đi sâu vào một trong những biện pháp bảo đảm được sử dụng phổ biến nhất trong giao dịch dân sự và tín dụng.
Biểu ghi thư viện xác nhận sách được Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật xuất bản năm 2017 và được phân loại rõ là sách chuyên khảo. Nội dung tập trung vào những vấn đề lý luận về tài sản thế chấp, pháp luật điều chỉnh tài sản thế chấp, việc xử lý tài sản và những kiến nghị hoàn thiện pháp luật.
Thế chấp tưởng đơn giản nhưng trên thực tế có thể phát sinh rất nhiều câu hỏi:
Tài sản nào có thể dùng để thế chấp?
Tài sản hình thành trong tương lai có thể trở thành tài sản bảo đảm không?
Một tài sản có thể bảo đảm cho nhiều nghĩa vụ hay không?
Quyền của bên nhận thế chấp phát sinh và đối kháng với người thứ ba từ thời điểm nào?
Khi nghĩa vụ bị vi phạm thì tài sản được xử lý như thế nào?
Quyền lợi của chủ sở hữu, chủ nợ và người thứ ba được giải quyết ra sao?
Cuốn sách có ưu điểm ở việc kết hợp lý luận với những vấn đề thực tế của hoạt động thế chấp và xử lý tài sản, do đó phù hợp không chỉ với sinh viên và người nghiên cứu mà còn với luật sư, cán bộ ngân hàng và người thường xuyên làm việc với giao dịch bảo đảm. Nguồn giới thiệu của nhà phát hành cũng xác định mục tiêu của sách là cung cấp kiến thức chuyên sâu cả về lý luận lẫn thực tiễn cho lĩnh vực này.
Đặc biệt, người làm tranh chấp bất động sản, tín dụng ngân hàng hoặc xử lý nợ nên đọc cuốn này cùng với các tài liệu mới hơn để cập nhật những thay đổi của pháp luật sau năm 2017.
Điểm nên đọc: phần về phạm vi tài sản thế chấp, hiệu lực của thế chấp và phương thức xử lý tài sản bảo đảm.
13. Pháp luật về giao kết và thực hiện hợp đồng theo mẫu trong mua bán căn hộ chung cư tại Việt Nam – PGS.TS. Doãn Hồng Nhung (chủ biên) – Hoàng Anh Dũng
Pháp luật về giao kết và thực hiện hợp đồng theo mẫu trong mua bán căn hộ chung cư tại Việt Nam do PGS.TS. Doãn Hồng Nhung chủ biên, Hoàng Anh Dũng tham gia biên soạn, được Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật xuất bản năm 2018, gồm 187 trang. Thư mục Quốc gia xác định rõ đây là sách chuyên khảo.
Cuốn sách lựa chọn một vấn đề rất cụ thể nhưng có tính thực tiễn cao: hợp đồng theo mẫu trong giao dịch mua bán căn hộ chung cư.
Khác với hợp đồng được hai bên cùng đàm phán từng điều khoản, hợp đồng theo mẫu thường được một bên – trong trường hợp này chủ yếu là doanh nghiệp kinh doanh bất động sản – chuẩn bị trước để giao kết với số lượng lớn khách hàng.
Từ đó phát sinh nguy cơ bất cân xứng về thông tin và khả năng thương lượng.
Nội dung sách tập trung vào:
Những vấn đề lý luận về giao kết và thực hiện hợp đồng theo mẫu.
Đặc điểm của hợp đồng mua bán căn hộ chung cư.
Pháp luật điều chỉnh việc giao kết và thực hiện loại hợp đồng này.
Thực trạng áp dụng.
Giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi.
Một điểm thú vị là công trình còn nghiên cứu kinh nghiệm pháp luật của một số hệ thống nước ngoài để so sánh với Việt Nam, qua đó làm rõ những vấn đề về điều khoản hợp đồng, bảo vệ người tiêu dùng và giới hạn quyền tự do hợp đồng.
Đây là cuốn sách đáng đọc đối với người làm luật dân sự, bất động sản và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Với luật sư, sách còn gợi mở một kỹ năng rất thực tế: khi rà soát hợp đồng theo mẫu, không nên chỉ hỏi điều khoản có “đúng luật” hay không mà còn phải xem xét điều khoản đó có tạo ra sự mất cân bằng bất hợp lý giữa các bên hay không.
Điểm nên đọc: phần về bất cân xứng trong hợp đồng theo mẫu và cơ chế bảo vệ bên mua căn hộ.
14. Luật nghĩa vụ dân sự và bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự Việt Nam – Bản án và bình luận bản án – GS.TS. Đỗ Văn Đại
Bên cạnh bộ sách về hợp đồng, GS.TS. Đỗ Văn Đại còn có công trình rất đáng chú ý về Luật nghĩa vụ dân sự và bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự Việt Nam – Bản án và bình luận bản án.
Các hệ thống thư viện quốc tế và tài liệu giảng dạy chuyên ngành ghi nhận đây là một bộ sách gồm các phần nghiên cứu về nghĩa vụ dân sự và bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, sử dụng phương pháp quen thuộc của tác giả là kết hợp quy định pháp luật với bản án và bình luận thực tiễn.
“Nghĩa vụ” là một trong những trụ cột của luật dân sự.
Hầu hết các quan hệ hợp đồng cuối cùng đều dẫn tới một hoặc nhiều nghĩa vụ như:
Giao tài sản.
Chuyển quyền sở hữu.
Thanh toán tiền.
Thực hiện hoặc không thực hiện một công việc.
Bồi thường thiệt hại.
Hoàn trả tài sản.
Bảo đảm cho việc thực hiện nghĩa vụ.
Muốn hiểu sâu pháp luật hợp đồng, người đọc gần như không thể bỏ qua lý thuyết chung về nghĩa vụ.
Giá trị nổi bật của công trình này là cách tác giả đưa các vấn đề lý luận vào những tình huống đã xuất hiện trong thực tiễn xét xử. Qua đó, người đọc có thể thấy một khái niệm tưởng như rất trừu tượng như chuyển giao quyền yêu cầu, thực hiện nghĩa vụ, nghĩa vụ có điều kiện hay bảo đảm nghĩa vụ thực tế được xử lý như thế nào khi phát sinh tranh chấp.
Các nghiên cứu pháp lý sau này cũng thường xuyên viện dẫn bộ sách khi phân tích những vấn đề về chuyển giao quyền yêu cầu và các biện pháp bảo đảm, cho thấy giá trị tham khảo đáng kể của công trình đối với nghiên cứu luật dân sự.
Đây là bộ sách phù hợp với luật sư dân sự, người nghiên cứu hợp đồng, tín dụng, bảo đảm nghĩa vụ và học viên sau đại học.
Điểm nên đọc: những phần về lý luận chung của nghĩa vụ, chuyển giao quyền yêu cầu và các tranh chấp liên quan đến biện pháp bảo đảm.
15. Bảo đảm thực hiện nghĩa vụ theo quy định của pháp luật dân sự Việt Nam hiện hành – TS. Lê Thị Giang
Bảo đảm thực hiện nghĩa vụ theo quy định của pháp luật dân sự Việt Nam hiện hành do TS. Lê Thị Giang chủ biên, Nhà xuất bản Tư pháp xuất bản năm 2024 là một chuyên khảo đáng đọc đối với người muốn nghiên cứu sâu về các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trong luật dân sự. Thư viện Trường Đại học Luật Hà Nội giới thiệu cuốn sách như một công trình cung cấp cái nhìn tương đối toàn diện về chế định này.
Nội dung cuốn sách được tổ chức thành bốn nhóm vấn đề chính:
Những vấn đề lý luận về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ.
Các quy định chung về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ.
Những biện pháp bảo đảm cụ thể.
Kiến nghị hoàn thiện pháp luật.
Đây là lĩnh vực đặc biệt quan trọng trong thực tiễn bởi khi một nghĩa vụ không được thực hiện, câu hỏi tiếp theo thường là: chủ nợ có công cụ pháp lý nào để bảo vệ quyền lợi của mình?
Các biện pháp như cầm cố, thế chấp, đặt cọc, ký cược, ký quỹ, bảo lưu quyền sở hữu, bảo lãnh, tín chấp hay cầm giữ tài sản đều có những điều kiện, hiệu lực và cơ chế xử lý khác nhau.
Đối với luật sư, chuyên khảo này hữu ích khi xử lý hợp đồng vay, giao dịch tín dụng, mua bán tài sản, bảo lãnh hoặc tranh chấp tài sản bảo đảm. Người đọc không chỉ cần biết một biện pháp bảo đảm có được xác lập hay không mà còn phải xem xét hiệu lực đối kháng, phạm vi nghĩa vụ được bảo đảm và phương thức xử lý tài sản khi nghĩa vụ bị vi phạm.
Điểm nên đọc: phần về bản chất pháp lý của các biện pháp bảo đảm và cơ chế xử lý khi bên có nghĩa vụ không thực hiện đúng cam kết.
Nên bắt đầu đọc sách chuyên khảo luật dân sự từ cuốn nào?
Không nhất thiết phải đọc toàn bộ 15 cuốn sách chuyên khảo trên theo thứ tự. Mỗi công trình tập trung vào một hoặc một nhóm vấn đề riêng của luật dân sự, vì vậy nên lựa chọn sách dựa trên mục tiêu học tập, nghiên cứu hoặc lĩnh vực hành nghề của người đọc.
Nếu đang là sinh viên và muốn củng cố tư duy nền tảng, có thể bắt đầu bằng:
- Nhập môn Luật Dân sự.
- Bình luận khoa học những điểm mới của Bộ luật Dân sự năm 2015.
Hai cuốn sách này giúp người đọc hình dung tương đối tổng thể về hệ thống luật dân sự, các chế định cơ bản cũng như những thay đổi quan trọng của Bộ luật Dân sự năm 2015. Sau khi nắm được nền tảng, việc tiếp cận các chuyên khảo chuyên sâu sẽ thuận lợi hơn.
Nếu muốn nghiên cứu tài sản, quyền sở hữu và bất động sản nên ưu tiên:
- Tài sản và vật quyền.
- Vật quyền trong pháp luật dân sự Việt Nam hiện đại.
- Giới hạn quyền sở hữu theo pháp luật dân sự Việt Nam.
Nhóm sách này đặc biệt phù hợp với người quan tâm đến quyền sở hữu, quyền đối với tài sản, quyền đối với bất động sản liền kề, quyền hưởng dụng, quyền bề mặt và những giới hạn trong việc thực hiện quyền sở hữu. Đây cũng là nền tảng hữu ích đối với người thường xuyên giải quyết tranh chấp nhà đất và tài sản.
Nếu muốn nghiên cứu sâu về nghĩa vụ dân sự và các biện pháp bảo đảm, có thể đọc:
- Luật nghĩa vụ dân sự và bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự Việt Nam – Bản án và bình luận bản án.
- Bảo đảm thực hiện nghĩa vụ theo quy định của pháp luật dân sự Việt Nam hiện hành.
- Tài sản thế chấp và xử lý tài sản thế chấp theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015.
Đây là nhóm tài liệu rất hữu ích đối với luật sư, cán bộ ngân hàng, người nghiên cứu tín dụng và giao dịch bảo đảm. Đặc biệt, việc hiểu chắc lý luận về nghĩa vụ sẽ giúp người đọc tiếp cận pháp luật hợp đồng một cách hệ thống hơn, bởi phần lớn hợp đồng sau khi được xác lập đều làm phát sinh một hoặc nhiều nghĩa vụ giữa các bên.
Nếu định hướng hành nghề luật sư dân sự và giải quyết tranh chấp nên ưu tiên:
- Luật Hợp đồng Việt Nam – Bản án và bình luận bản án.
- Luật Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng Việt Nam – Bản án và bình luận bản án.
- Luật Thừa kế Việt Nam – Bản án và bình luận bản án.
Đây là những nhóm tranh chấp xuất hiện rất thường xuyên trong thực tiễn. Đặc biệt, phương pháp sử dụng bản án kết hợp bình luận pháp lý giúp người đọc rèn luyện khả năng đọc hồ sơ, xác định vấn đề pháp lý, đánh giá cách Tòa án áp dụng pháp luật và xây dựng lập luận cho từng tình huống cụ thể.
Nếu thường xuyên giải quyết vay nợ, lãi suất, họ, hụi hoặc các giao dịch tài chính dân sự, cuốn Hợp đồng vay tài sản và họ, hụi, biêu, phường theo pháp luật dân sự Việt Nam hiện hành sẽ có tính ứng dụng trực tiếp hơn. Có thể đọc kết hợp với các chuyên khảo về nghĩa vụ và bảo đảm thực hiện nghĩa vụ để hiểu đầy đủ cả quan hệ vay lẫn cơ chế bảo vệ quyền lợi của bên có quyền.
Đối với người làm bất động sản và hợp đồng mua bán căn hộ, cuốn Pháp luật về giao kết và thực hiện hợp đồng theo mẫu trong mua bán căn hộ chung cư tại Việt Nam là tài liệu đáng tham khảo. Sách giúp tiếp cận sâu hơn những vấn đề về hợp đồng theo mẫu, quyền tự do thỏa thuận, bất cân xứng giữa các bên và cơ chế bảo vệ bên mua trong giao dịch bất động sản.
Còn nếu nghiên cứu những tranh chấp liên quan đến hình ảnh, danh dự, nhân phẩm, đời sống riêng tư và những giá trị gắn liền với cá nhân, bộ Quyền nhân thân và bảo vệ quyền nhân thân theo pháp luật Việt Nam do TS. Nguyễn Văn Hợi chủ biên là lựa chọn phù hợp. Đây cũng là lĩnh vực ngày càng có ý nghĩa trong bối cảnh mạng xã hội và môi trường số phát triển mạnh.
Một cách đọc sách chuyên khảo hiệu quả là không nhất thiết đọc giống tiểu thuyết từ trang đầu đến trang cuối. Đối với người học và đặc biệt là người hành nghề nên tiếp cận theo vấn đề đang cần nghiên cứu.
Thay vào đó nên:
- Xác định vấn đề pháp lý mình đang cần tìm hiểu.
- Đọc mục lục để xác định chương, mục có liên quan.
- Đối chiếu nhận định của tác giả với Bộ luật Dân sự và pháp luật hiện hành.
- Kiểm tra những bản án, án lệ hoặc tài liệu mà tác giả viện dẫn.
- Ghi lại các quan điểm khác nhau về cùng một vấn đề.
- Phân biệt giữa quy định của pháp luật, quan điểm của tác giả và thực tiễn xét xử.
- Tự đặt câu hỏi xem mình có đồng ý với lập luận của tác giả hay còn cách giải thích nào khác.
Sách chuyên khảo có giá trị nhất khi người đọc đối thoại với tác giả, chứ không phải chỉ ghi nhớ kết luận của tác giả.
Đặc biệt đối với người hành nghề nên xây dựng một hệ thống ghi chú riêng theo từng chủ đề như giao dịch dân sự vô hiệu, đặt cọc, phạt vi phạm, lãi suất, thế chấp, xử lý tài sản bảo đảm, di chúc, hàng thừa kế, quyền về lối đi qua, bồi thường thiệt hại, quyền nhân thân… Khi gặp một vụ việc thực tế, có thể quay lại đúng phần chuyên khảo liên quan để nghiên cứu sâu hơn thay vì phải tìm kiếm lại toàn bộ tài liệu từ đầu.
Nếu có điều kiện, cách đọc hiệu quả nhất là kết hợp nhiều chuyên khảo về cùng một vấn đề. Chẳng hạn, khi nghiên cứu tranh chấp thế chấp, có thể đọc đồng thời chuyên khảo về vật quyền, bảo đảm thực hiện nghĩa vụ và tài sản thế chấp. Khi nghiên cứu hợp đồng, có thể kết hợp lý luận về nghĩa vụ với các bản án và bình luận bản án. Chính việc đối chiếu nhiều cách tiếp cận sẽ giúp người đọc hình thành tư duy pháp lý độc lập, có chiều sâu và gần với yêu cầu của thực tiễn hành nghề hơn.
Kết luận
Danh sách những cuốn sách chuyên khảo luật dân sự hay cho thấy luật dân sự là một lĩnh vực rộng và có chiều sâu hơn nhiều so với việc chỉ đọc Bộ luật Dân sự hoặc ghi nhớ từng điều khoản. Người học có thể bắt đầu từ những công trình mang tính nền tảng như Nhập môn Luật Dân sự, sau đó đi sâu vào Tài sản và vật quyền, Vật quyền trong pháp luật dân sự Việt Nam hiện đại, pháp luật hợp đồng, bồi thường thiệt hại, thừa kế hay quyền nhân thân. Đối với người hành nghề, những bộ sách sử dụng bản án và bình luận bản án đặc biệt đáng đọc bởi chúng giúp kết nối quy định pháp luật với cách Tòa án xử lý những tình huống thực tế. Quan trọng nhất, đọc chuyên khảo không nên nhằm tìm một “đáp án có sẵn”, mà để hiểu vì sao một quy định tồn tại, có những cách giải thích nào và lập luận nào thuyết phục hơn trong từng vụ việc cụ thể. Chính quá trình đó mới thực sự hình thành tư duy pháp lý chuyên sâu.
Nguồn: Hocluat.vn
Để lại một phản hồi