Triết học

Triết học là một trong những lĩnh vực tri thức ra đời sớm nhất của nhân loại, nghiên cứu những vấn đề chung nhất về thế giới, con người, tư duy và mối quan hệ giữa con người với thế giới xung quanh. Với vai trò là nền tảng của thế giới quan và phương pháp luận, triết học giúp con người hình thành tư duy logic, khả năng phân tích, đánh giá và nhận thức các sự vật, hiện tượng một cách toàn diện, khách quan.

Giới thiệu môn Triết học

Trong chương trình giáo dục đại học tại Việt Nam, môn Triết học, đặc biệt là Triết học Mác – Lênin, giữ vị trí quan trọng trong khối kiến thức lý luận chính trị, cung cấp những kiến thức cơ bản về chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử và lý luận nhận thức. Việc học tập và nghiên cứu triết học không chỉ giúp sinh viên hiểu rõ những nguyên lý, quy luật của tự nhiên, xã hội và tư duy mà còn góp phần rèn luyện phương pháp tư duy khoa học, khả năng vận dụng lý luận vào thực tiễn học tập, công việc và đời sống.

Dưới đây là hệ thống các nội dung chính và kiến thức trọng tâm của môn Triết học:

Chương 1. Khái luận về triết học và triết học Mác – Lênin

1.1. Khái lược về triết học

– Khái niệm triết học và nguồn gốc ra đời của triết học.
– Đối tượng nghiên cứu của triết học qua các thời kỳ lịch sử.
– Triết học với tư cách là hạt nhân lý luận của thế giới quan.
– Vấn đề cơ bản của triết học: Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức.
– Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm.
– Thuyết khả tri và thuyết bất khả tri.
– Phương pháp biện chứng và phương pháp siêu hình.

1.2. Sự ra đời và phát triển của triết học Mác – Lênin

– Điều kiện lịch sử ra đời của triết học Mác.
– Những tiền đề lý luận và khoa học tự nhiên hình thành triết học Mác.
– Vai trò của C. Mác và Ph. Ăngghen trong việc xây dựng và phát triển triết học Mác.
– Vai trò của V.I. Lênin trong việc bảo vệ và phát triển triết học Mác.
– Đối tượng, chức năng và đặc điểm của triết học Mác – Lênin.

1.3. Vai trò của triết học Mác – Lênin trong đời sống xã hội

– Vai trò thế giới quan và phương pháp luận.
– Ý nghĩa của triết học Mác – Lênin đối với nhận thức và hoạt động thực tiễn.
– Vai trò của triết học Mác – Lênin trong đời sống xã hội và sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam.

Chương 2. Chủ nghĩa duy vật biện chứng

2.1. Vật chất và ý thức

– Khái niệm vật chất theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng.
– Các hình thức và phương thức tồn tại của vật chất.
– Tính thống nhất vật chất của thế giới.
– Nguồn gốc, bản chất và kết cấu của ý thức.
– Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức.
– Ý nghĩa phương pháp luận của mối quan hệ giữa vật chất và ý thức.

2.2. Phép biện chứng duy vật

– Khái niệm phép biện chứng và phép biện chứng duy vật.
– Hai nguyên lý cơ bản của phép biện chứng duy vật:
+ Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến.
+ Nguyên lý về sự phát triển.
– Sáu cặp phạm trù cơ bản của phép biện chứng duy vật:
+ Cái riêng và cái chung.
+ Nguyên nhân và kết quả.
+ Tất nhiên và ngẫu nhiên.
+ Nội dung và hình thức.
+ Bản chất và hiện tượng.
+ Khả năng và hiện thực.
– Ba quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật:
+ Quy luật chuyển hóa từ những thay đổi về lượng thành những thay đổi về chất và ngược lại.
+ Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập.
+ Quy luật phủ định của phủ định.
– Những quan điểm và nguyên tắc phương pháp luận được rút ra từ phép biện chứng duy vật:
+ Quan điểm toàn diện.
+ Quan điểm lịch sử – cụ thể.
+ Quan điểm phát triển.

2.3. Lý luận nhận thức của chủ nghĩa duy vật biện chứng

– Khái niệm, nguồn gốc và bản chất của nhận thức.
– Các nguyên tắc cơ bản của lý luận nhận thức duy vật biện chứng.
– Khái niệm và các hình thức cơ bản của thực tiễn.
– Vai trò của thực tiễn đối với nhận thức:
+ Thực tiễn là cơ sở của nhận thức.
+ Thực tiễn là động lực của nhận thức.
+ Thực tiễn là mục đích của nhận thức.
+ Thực tiễn là tiêu chuẩn kiểm tra chân lý.
– Hai giai đoạn của quá trình nhận thức:
+ Nhận thức cảm tính.
+ Nhận thức lý tính.
– Mối quan hệ giữa nhận thức cảm tính, nhận thức lý tính và thực tiễn.
– Khái niệm chân lý và các tính chất của chân lý.
– Ý nghĩa phương pháp luận của lý luận nhận thức đối với học tập, nghiên cứu và đời sống.

Chương 3. Chủ nghĩa duy vật lịch sử

3.1. Học thuyết hình thái kinh tế – xã hội

– Khái niệm và vai trò của sản xuất vật chất đối với sự tồn tại, phát triển của xã hội.
– Khái niệm lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất.
– Quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.
– Khái niệm cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng.
– Mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng.
– Khái niệm hình thái kinh tế – xã hội và các yếu tố cấu thành.
– Sự phát triển của các hình thái kinh tế – xã hội là một quá trình lịch sử – tự nhiên.
– Ý nghĩa của học thuyết hình thái kinh tế – xã hội đối với việc nhận thức sự phát triển xã hội.

3.2. Giai cấp và dân tộc

– Khái niệm, nguồn gốc và kết cấu của giai cấp.
– Nguồn gốc, bản chất và vai trò của đấu tranh giai cấp.
– Khái niệm dân tộc và quá trình hình thành dân tộc.
– Mối quan hệ giữa giai cấp, dân tộc và nhân loại.

3.3. Nhà nước và cách mạng xã hội

– Nguồn gốc, bản chất và đặc trưng của nhà nước.
– Chức năng, các kiểu và hình thức nhà nước.
– Khái niệm, nguồn gốc và bản chất của cách mạng xã hội.
– Vai trò của cách mạng xã hội đối với sự phát triển lịch sử.
– Điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan của cách mạng xã hội.
– Vấn đề cách mạng xã hội trong thế giới hiện nay.

3.4. Ý thức xã hội

– Khái niệm tồn tại xã hội và các yếu tố cấu thành.
– Khái niệm, nguồn gốc và kết cấu của ý thức xã hội.
– Tính giai cấp của ý thức xã hội.
– Các hình thái ý thức xã hội:
+ Ý thức chính trị.
+ Ý thức pháp quyền.
+ Ý thức đạo đức.
+ Ý thức thẩm mỹ.
+ Ý thức tôn giáo.
+ Ý thức khoa học.
+ Ý thức triết học.
– Mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội.
– Tính độc lập tương đối của ý thức xã hội.

3.5. Triết học về con người

– Khái niệm con người và bản chất con người.
– Quan điểm của triết học Mác – Lênin về bản chất xã hội của con người.
– Con người vừa là sản phẩm, vừa là chủ thể của lịch sử.
– Hiện tượng tha hóa con người và vấn đề giải phóng con người.
– Mối quan hệ giữa cá nhân và xã hội.
– Vai trò của quần chúng nhân dân và lãnh tụ trong lịch sử.
– Vấn đề con người và phát triển con người ở Việt Nam hiện nay.

Tổng hợp các tài liệu ôn tập, ôn thi, hướng dẫn tự học môn Triết học