Đó là điều tôi dần nhận ra sau những năm tháng làm việc trong môi trường hành nghề luật. Khi còn ngồi trên giảng đường, tôi từng nghĩ rằng chỉ cần học thật giỏi, nắm vững pháp luật, có khả năng lập luận và tranh luận tốt thì sẽ trở thành một luật sư giỏi. Nhưng thực tế lại khác xa những gì tôi từng hình dung. Kiến thức pháp luật là nền tảng, kỹ năng hành nghề là công cụ, còn bản lĩnh và khả năng chịu đựng áp lực mới là những yếu tố quyết định một người có thể đi được bao xa với nghề. Bởi đằng sau hình ảnh một luật sư tự tin, điềm tĩnh trước phiên tòa là biết bao áp lực, trăn trở và cả những nỗi niềm mà không phải ai cũng thấu hiểu.
- 1. Nghề luật sư không hào nhoáng như nhiều người vẫn nghĩ
- 2. Áp lực lớn nhất đôi khi đến từ chính khách hàng
- 3. Áp lực từ trách nhiệm: Một sai sót nhỏ có thể dẫn đến hậu quả lớn
- 4. Không phải lúc nào nỗ lực cũng mang lại kết quả như mong muốn
- 5. Áp lực cơm áo, thu nhập và sự cạnh tranh trong nghề
- 6. Chịu được áp lực không có nghĩa là phải chịu đựng tất cả
- 7. Điều gì giúp một người luật sư đứng vững trước áp lực?
- 8. Càng làm nghề, tôi càng hiểu giá trị của sự điềm tĩnh
- Kết luận
1. Nghề luật sư không hào nhoáng như nhiều người vẫn nghĩ
Khi nhắc đến luật sư, nhiều người thường hình dung đến những bộ vest lịch lãm, những màn tranh luận sắc bén tại phiên tòa, những hợp đồng có giá trị lớn hay mức thu nhập đáng mơ ước. Phim ảnh và truyền thông phần nào khiến nghề luật sư trở nên hấp dẫn, thậm chí có chút hào nhoáng trong mắt những người chưa từng trải nghiệm.
Tôi cũng từng có những suy nghĩ tương tự.
Thế nhưng, khi thực sự bước chân vào nghề, tôi mới hiểu rằng những hình ảnh ấy chỉ là một phần rất nhỏ của công việc.
Phần lớn thời gian của người làm nghề luật không phải dành cho những cuộc tranh luận gay cấn, mà là ngồi hàng giờ nghiên cứu hồ sơ, đọc từng trang tài liệu, đối chiếu quy định pháp luật, tìm kiếm chứng cứ, soạn thảo văn bản và suy nghĩ về phương án giải quyết một vụ việc.
Có những ngày công việc bắt đầu từ sáng sớm nhưng đến tối muộn vẫn chưa thể kết thúc. Một bộ hồ sơ tưởng chừng đơn giản nhưng càng nghiên cứu lại càng phát hiện thêm nhiều vấn đề cần làm rõ.
Cũng có những vụ việc mà sau hàng tuần nghiên cứu, tìm tòi, kết quả vẫn không được như kỳ vọng.
Đặc biệt, không phải cứ giỏi luật, đưa ra lập luận thuyết phục là chắc chắn giành được phần thắng. Kết quả giải quyết một vụ việc còn phụ thuộc vào chứng cứ, tình tiết khách quan, quy định pháp luật và sự đánh giá của cơ quan có thẩm quyền.
Chính những điều ấy khiến tôi nhận ra rằng, nghề luật sư không đơn thuần là nghề của kiến thức và lý lẽ. Đó còn là nghề của sự kiên nhẫn, trách nhiệm và bản lĩnh trước những tình huống mà bản thân không thể kiểm soát hoàn toàn.
2. Áp lực lớn nhất đôi khi đến từ chính khách hàng
Trong quá trình làm việc, tôi nhận thấy một trong những áp lực lớn nhất của nghề luật sư đến từ kỳ vọng của khách hàng.
Điều này hoàn toàn dễ hiểu.
Một người tìm đến luật sư thường là khi họ đang gặp phải những vấn đề mà bản thân không thể tự giải quyết. Đó có thể là tranh chấp đất đai kéo dài nhiều năm, một vụ án hình sự liên quan đến người thân, một cuộc ly hôn đầy mâu thuẫn hay một khoản tiền lớn có nguy cơ không thể thu hồi.
Đối với luật sư, đó là một vụ việc cần nghiên cứu và giải quyết. Nhưng đối với khách hàng, đó có thể là tài sản tích góp cả đời, danh dự của gia đình, tương lai của con cái, thậm chí là tự do của một con người.
Bởi vậy, họ đặt rất nhiều kỳ vọng vào người luật sư mà mình lựa chọn.
Có những khách hàng mong muốn vụ việc được giải quyết ngay lập tức, dù thủ tục pháp lý phải trải qua nhiều giai đoạn. Có người liên tục hỏi về tiến độ, kết quả, khả năng thắng kiện. Có người muốn luật sư khẳng định chắc chắn rằng mình sẽ giành phần thắng.
Thậm chí, không ít người cho rằng đã thuê luật sư thì nhất định phải thắng kiện.
Nhưng thực tế, luật sư không phải là người quyết định kết quả cuối cùng của vụ án. Luật sư có trách nhiệm sử dụng kiến thức, kỹ năng và những biện pháp hợp pháp để bảo vệ tốt nhất quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng, chứ không thể bảo đảm mọi mong muốn của họ đều trở thành hiện thực.
Tôi nghĩ, điều khó khăn nhất không phải là giải thích cho khách hàng những quy định pháp luật phức tạp, mà là giúp họ hiểu và chấp nhận những giới hạn của pháp luật cũng như thực tế vụ việc.
Đôi khi, mình phải nói ra những điều khách hàng không muốn nghe.
Chẳng hạn, chứng cứ hiện có chưa đủ để bảo vệ yêu cầu khởi kiện; một giao dịch đã thực hiện có nguy cơ bị tuyên vô hiệu; hoặc khả năng đạt được kết quả như khách hàng mong muốn là rất thấp.
Những lúc như vậy, người luật sư phải lựa chọn giữa việc nói những lời dễ nghe để giữ khách hàng và việc thẳng thắn trình bày sự thật, dù có thể khiến họ thất vọng.
Theo tôi, một luật sư có trách nhiệm không phải là người luôn mang đến cho khách hàng hy vọng, mà là người giúp họ nhìn nhận đúng tình thế để đưa ra quyết định phù hợp nhất.
Và để làm được điều đó, ngoài kiến thức chuyên môn, người luật sư phải có sự điềm tĩnh, khả năng giao tiếp và một tinh thần đủ vững vàng để không bị cuốn theo cảm xúc của người khác.
3. Áp lực từ trách nhiệm: Một sai sót nhỏ có thể dẫn đến hậu quả lớn
Có lẽ điều khiến tôi luôn phải thận trọng trong công việc chính là trách nhiệm đối với từng vụ việc được giao.
Không giống như một số công việc khác, sai sót trong nghề luật đôi khi không dễ khắc phục.
Một thời hạn tố tụng bị bỏ lỡ, một tài liệu quan trọng không được thu thập kịp thời, một điều khoản hợp đồng thiếu chặt chẽ hay một nhận định pháp lý không chính xác đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của khách hàng.
Có những sai sót không chỉ gây thiệt hại về tiền bạc mà còn có thể khiến khách hàng đánh mất cơ hội bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
Vì vậy, khi tiếp nhận một vụ việc, tôi thường tự đặt ra nhiều câu hỏi: Liệu mình đã nghiên cứu đầy đủ hồ sơ chưa? Còn chứng cứ nào chưa được xem xét? Có quy định pháp luật nào liên quan mà mình đã bỏ sót? Nếu phương án này không thành công thì còn hướng giải quyết nào khác?
Đôi khi, những câu hỏi ấy vẫn tiếp tục xuất hiện ngay cả khi đã rời văn phòng.
Điều đặc biệt ở nghề luật là công việc không phải lúc nào cũng kết thúc khi chúng ta đóng máy tính hay rời bàn làm việc.
Có những vấn đề pháp lý khiến mình suy nghĩ suốt quãng đường về nhà. Có những tình tiết vụ án tưởng chừng không quan trọng nhưng bất chợt lại xuất hiện trong đầu vào lúc đang ăn cơm hoặc chuẩn bị đi ngủ.
Không phải vì ai bắt buộc mình phải làm việc như vậy, mà bởi bản thân hiểu rằng phía sau mỗi hồ sơ là quyền lợi của một con người.
Tất nhiên, không ai có thể tránh được hoàn toàn những thiếu sót trong quá trình làm việc. Nhưng nghề luật sư đòi hỏi chúng ta phải hình thành thói quen kiểm tra, đối chiếu và luôn thận trọng trước khi đưa ra bất kỳ ý kiến tư vấn hay quyết định nghề nghiệp nào.
Tôi cho rằng, một người làm nghề luật có thể chưa biết hết mọi quy định nhưng nhất định phải biết nghi ngờ những kết luận quá dễ dàng của chính mình.
Bởi nhiều khi, điều nguy hiểm nhất không phải là chưa biết, mà là tưởng rằng mình đã biết đủ.
4. Không phải lúc nào nỗ lực cũng mang lại kết quả như mong muốn
Một trong những bài học khó chấp nhận nhất đối với người mới bước vào nghề là: Không phải cứ cố gắng hết sức thì sẽ có được kết quả như mong đợi.
Khi còn trẻ, chúng ta thường có xu hướng tin rằng sự chuẩn bị kỹ lưỡng, những lập luận sắc bén và căn cứ pháp luật rõ ràng sẽ đủ để giải quyết mọi vấn đề.
Nhưng thực tế hành nghề phức tạp hơn rất nhiều.
Có những vụ việc mà khách hàng nắm giữ quyền lợi chính đáng nhưng chứng cứ không đầy đủ hoặc đã bị thất lạc theo thời gian. Có những tranh chấp tưởng chừng đơn giản nhưng kéo dài qua nhiều giai đoạn giải quyết. Cũng có những trường hợp phương án pháp lý được chuẩn bị rất công phu nhưng cuối cùng vẫn không đạt được kết quả kỳ vọng.
Đối với người luật sư, cảm giác thất vọng trong những tình huống như vậy là điều khó tránh khỏi.
Nhất là khi đã dành nhiều thời gian, công sức và tâm huyết cho một vụ việc.
Tuy nhiên, càng làm nghề, tôi càng hiểu rằng cần phải phân biệt rõ giữa trách nhiệm nghề nghiệp và kết quả khách quan của vụ việc.
Luật sư phải tận tâm, trung thực, chuẩn bị tốt nhất trong khả năng của mình và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ nghề nghiệp. Nhưng luật sư không thể thay đổi mọi sự thật khách quan, không thể tạo ra những chứng cứ không tồn tại và càng không thể vượt qua giới hạn pháp luật chỉ để đạt được kết quả mà khách hàng mong muốn.
Đôi khi, thành công không nhất thiết là thắng kiện.
Thành công có thể là giúp khách hàng nhận ra rủi ro để tránh một vụ kiện không cần thiết. Là tìm được phương án thương lượng nhằm hạn chế thiệt hại. Là bảo vệ được một phần quyền lợi hợp pháp trong hoàn cảnh rất bất lợi.
Thậm chí, có những lúc lời tư vấn có giá trị nhất lại là khuyên khách hàng không nên tiếp tục theo đuổi một vụ kiện khi chi phí, thời gian và rủi ro vượt quá lợi ích có thể đạt được.
Nghề luật sư dạy tôi rằng, làm đúng trách nhiệm của mình đôi khi quan trọng hơn cảm giác chiến thắng.
5. Áp lực cơm áo, thu nhập và sự cạnh tranh trong nghề
Nếu chỉ nói về áp lực chuyên môn mà bỏ qua vấn đề kinh tế thì có lẽ vẫn chưa phản ánh đầy đủ thực tế nghề luật sư.
Bởi suy cho cùng, luật sư cũng là một người lao động, có gia đình, có những khoản chi tiêu và trách nhiệm tài chính như bao người khác.
Không phải ai bước vào nghề cũng có ngay thu nhập ổn định.
Đặc biệt, đối với những người mới tốt nghiệp trường luật, đang làm việc tại các văn phòng luật sư hoặc trong giai đoạn đầu hành nghề, mức thu nhập có thể còn khá khiêm tốn so với thời gian, công sức và chi phí đã bỏ ra để theo đuổi nghề.
Tôi biết có những người bạn học luật sau khi tốt nghiệp đã lựa chọn những công việc khác vì áp lực kinh tế. Có người chuyển sang làm pháp chế doanh nghiệp, có người thi tuyển vào cơ quan nhà nước, cũng có người quyết định không tiếp tục con đường luật sư dù trước đó từng rất yêu thích nghề.
Mỗi lựa chọn đều có lý do riêng và tôi nghĩ không nên đánh giá ai chỉ vì họ quyết định tiếp tục hay rời bỏ nghề luật sư.
Bởi thực tế, để theo đuổi nghề này lâu dài, ngoài đam mê và năng lực, đôi khi còn cần cả điều kiện kinh tế và sự kiên trì.
Với những luật sư hành nghề độc lập hoặc tự xây dựng tổ chức hành nghề, áp lực còn đến từ việc tìm kiếm khách hàng, duy trì hoạt động văn phòng, trả lương nhân sự và xây dựng uy tín.
Không phải tháng nào cũng có nhiều vụ việc. Cũng không phải vụ việc nào bỏ ra nhiều công sức cũng mang lại thù lao tương xứng.
Đáng nói hơn, áp lực tài chính đôi khi có thể khiến người làm nghề đứng trước những lựa chọn khó khăn: Có nên nhận một vụ việc vượt quá khả năng chuyên môn? Có nên hứa hẹn một kết quả mà mình không thể bảo đảm? Có nên làm theo yêu cầu của khách hàng dù biết rằng điều đó không phù hợp với quy định pháp luật?
Đối với tôi, đây chính là lúc bản lĩnh nghề nghiệp thực sự bị thử thách.
Một luật sư giỏi không chỉ cần biết cách nhận một vụ việc, mà còn phải biết khi nào nên từ chối.
Kiếm sống bằng nghề luật là nhu cầu chính đáng. Nhưng nếu vì áp lực thu nhập mà đánh đổi sự trung thực, tính độc lập và đạo đức nghề nghiệp thì những gì gây dựng trong nhiều năm hoàn toàn có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
6. Chịu được áp lực không có nghĩa là phải chịu đựng tất cả
Có một điều tôi nghĩ cần phải nói rõ: Khi cho rằng muốn làm tốt nghề luật sư thì phải chịu được áp lực, tôi không có ý cổ vũ việc làm việc bất chấp sức khỏe hay chấp nhận mọi sự đối xử thiếu tôn trọng.
Bởi chịu được áp lực và cam chịu là hai chuyện hoàn toàn khác nhau.
Một luật sư có bản lĩnh phải biết giữ bình tĩnh khi khách hàng mất kiên nhẫn, biết kiểm soát cảm xúc khi tranh luận căng thẳng và không dễ dàng bỏ cuộc chỉ vì một vụ việc gặp khó khăn.
Nhưng điều đó không có nghĩa là phải chấp nhận những yêu cầu vô lý, những lời xúc phạm hay những hành vi gây sức ép trái pháp luật.
Cũng không có nghĩa là phải làm việc liên tục đến kiệt sức để chứng minh rằng mình tận tâm với nghề.
Tôi từng có suy nghĩ rằng càng bận rộn, càng dành nhiều thời gian cho công việc thì càng thể hiện sự nghiêm túc. Nhưng sau này, tôi nhận ra chất lượng công việc mới là điều quan trọng nhất.
Một người thường xuyên thiếu ngủ, căng thẳng và không có thời gian nghỉ ngơi rất khó duy trì sự tập trung cần thiết để nghiên cứu những vấn đề pháp lý phức tạp.
Trong khi đó, nghề luật lại đòi hỏi tư duy rõ ràng, khả năng đánh giá khách quan và sự chính xác đến từng chi tiết.
Vì vậy, người luật sư cần học cách thiết lập giới hạn cho công việc và cho cả những kỳ vọng của khách hàng.
Không phải cuộc gọi nào cũng cần được trả lời ngay trong đêm. Không phải yêu cầu nào cũng có thể thực hiện trong thời gian ngắn. Và không phải vụ việc nào mình cũng nên nhận, đặc biệt khi không có đủ thời gian hoặc năng lực chuyên môn để giải quyết.
Tôi nghĩ, bản lĩnh không chỉ thể hiện ở khả năng đối mặt với áp lực, mà còn ở việc biết bảo vệ những giới hạn cần thiết để tiếp tục làm nghề một cách bền vững.
7. Điều gì giúp một người luật sư đứng vững trước áp lực?
Sau những trải nghiệm trong công việc, tôi nhận thấy rằng khả năng chịu áp lực không hoàn toàn là phẩm chất bẩm sinh. Nó có thể được hình thành và rèn luyện theo thời gian.
Những người mới bước vào nghề thường dễ lo lắng trước các tình huống phát sinh. Một cuộc trao đổi căng thẳng với khách hàng, một ý kiến phản biện bất ngờ hay một hồ sơ có nhiều vấn đề phức tạp cũng có thể khiến chúng ta mất bình tĩnh.
Nhưng khi đã trải qua đủ nhiều vụ việc, cách nhìn nhận và xử lý áp lực cũng dần thay đổi.
Từ kinh nghiệm của bản thân, tôi cho rằng có một số điều đặc biệt quan trọng:
- Không ngừng nâng cao kiến thức và kỹ năng chuyên môn: Khi hiểu rõ vấn đề pháp lý và có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, chúng ta sẽ tự tin hơn trước những tình huống khó khăn.
- Tập thói quen làm việc có kế hoạch: Quản lý hồ sơ khoa học, theo dõi thời hạn, ghi chép đầy đủ và chủ động dự phòng rủi ro giúp hạn chế đáng kể những áp lực không cần thiết.
- Trung thực với khách hàng ngay từ đầu: Giải thích rõ khả năng giải quyết, những khó khăn có thể gặp phải và giới hạn trách nhiệm của luật sư sẽ giúp tránh những kỳ vọng thiếu thực tế.
- Học cách kiểm soát cảm xúc: Không nên để sự nóng giận, lo lắng hay những lời chỉ trích làm ảnh hưởng đến khả năng đánh giá khách quan.
- Biết lắng nghe và học hỏi từ đồng nghiệp: Không phải vấn đề nào cũng cần tự mình giải quyết. Đôi khi một góc nhìn khác từ người có kinh nghiệm sẽ giúp nhận ra điều mà bản thân đã bỏ sót.
- Giữ gìn sức khỏe và cuộc sống cá nhân: Nghề luật là một hành trình dài. Không ai có thể duy trì hiệu quả công việc nếu liên tục làm việc trong tình trạng kiệt sức.
Tuy nhiên, điều quan trọng nhất đối với tôi vẫn là giữ được lý do khiến mình lựa chọn nghề luật ngay từ đầu.
Nếu chỉ nhìn nghề luật sư như một công việc để kiếm tiền, có lẽ chúng ta sẽ rất dễ nản lòng khi phải đối diện với những giai đoạn khó khăn.
Nhưng khi thực sự tìm thấy ý nghĩa trong công việc, những áp lực đôi khi lại trở thành động lực để bản thân trưởng thành.
Có những niềm vui rất giản dị: Giúp một người hiểu rõ quyền lợi của mình, tháo gỡ được một vướng mắc pháp lý kéo dài, tìm ra một chứng cứ quan trọng hay nhận được lời cảm ơn chân thành từ khách hàng.
Những điều ấy có thể không xuất hiện trên truyền thông và cũng chẳng mang lại danh tiếng nhưng lại đủ để người làm nghề cảm thấy những cố gắng của mình có giá trị.
8. Càng làm nghề, tôi càng hiểu giá trị của sự điềm tĩnh
Nếu được hỏi phẩm chất nào quan trọng đối với một luật sư, trước đây có lẽ tôi sẽ trả lời là kiến thức pháp luật, tư duy logic và khả năng tranh luận.
Những yếu tố ấy tất nhiên vẫn rất quan trọng.
Nhưng đến thời điểm hiện tại, tôi muốn bổ sung một điều: Sự điềm tĩnh.
Một luật sư có thể có kiến thức rất sâu rộng nhưng nếu dễ mất bình tĩnh trước những lời chỉ trích hoặc thường xuyên đưa ra quyết định khi cảm xúc đang chi phối thì vẫn có thể mắc sai lầm.
Sự điềm tĩnh không có nghĩa là thờ ơ với quyền lợi của khách hàng. Ngược lại, đó là khả năng giữ cho mình một cái đầu đủ tỉnh táo để nhìn nhận vấn đề ngay cả trong những hoàn cảnh căng thẳng nhất.
Khách hàng có thể nóng giận nhưng luật sư cần bình tĩnh.
Các bên tranh chấp có thể liên tục công kích nhau nhưng luật sư cần tập trung vào chứng cứ và căn cứ pháp luật.
Một vụ việc có thể diễn biến bất lợi nhưng luật sư không được vì thế mà đánh mất khả năng phân tích và tìm kiếm phương án giải quyết.
Tôi nhận ra rằng, càng có kinh nghiệm, người làm nghề càng ít muốn tranh luận chỉ để chứng minh mình đúng. Thay vào đó, họ chú trọng nhiều hơn đến việc lựa chọn cách giải quyết thực sự có lợi cho khách hàng.
Có những lúc cần kiên quyết bảo vệ quan điểm. Nhưng cũng có lúc cần biết lắng nghe, nhượng bộ trong giới hạn hợp lý hoặc khuyên khách hàng lựa chọn phương án hòa giải, thương lượng.
Điều đó không làm giảm đi bản lĩnh của người luật sư.
Trái lại, tôi nghĩ rằng bản lĩnh thực sự không nằm ở việc nói những lời mạnh mẽ nhất, mà ở khả năng đưa ra quyết định đúng đắn ngay cả khi đang phải chịu sức ép lớn.
Kết luận
Sau những năm tháng gắn bó với công việc pháp lý, tôi càng thấm thía rằng muốn làm tốt nghề luật sư thì phải chịu được áp lực nhưng chịu được áp lực không có nghĩa là phải trở thành một con người không biết mệt mỏi, không có cảm xúc hay không bao giờ thất bại. Điều quan trọng là học được cách đối diện với khó khăn, giữ vững sự trung thực, không ngừng hoàn thiện chuyên môn và biết đứng dậy sau những kết quả không như mong đợi. Nghề luật sư không phải con đường dễ dàng, cũng không phải lúc nào cũng mang đến sự hào nhoáng như nhiều người hình dung. Nhưng với tôi, đây vẫn là một nghề đáng để theo đuổi. Bởi sau tất cả những áp lực, điều khiến một người muốn tiếp tục gắn bó với nghề không chỉ là thu nhập hay danh tiếng, mà còn là cảm giác công việc mình đang làm thực sự có ý nghĩa. Và có lẽ, trưởng thành trong nghề luật sư không phải là đến một ngày chúng ta không còn cảm thấy áp lực, mà là khi đã học được cách bước tiếp, bình tĩnh và vững vàng hơn trước những áp lực ấy.
Tác giả: LS. Nguyễn Văn Tuấn – Hocluat.vn
Để lại một phản hồi