Giáo trình pháp luật đại cương – Đại học Kinh tế Quốc Dân

[Hocluat.vn] Giáo trình pháp luật đại cương – Chủ biên: TS. Nguyễn Hợp Toàn – NXB Đại học Kinh tế Quốc Dân 2012 (Tái bản lần thứ 5, có sửa đổi, bổ sung).

1. Giới thiệu Giáo trình pháp luật đại cương – NXB Đại học Kinh tế Quốc Dân 2012

Giáo trình Pháp luật đại cương dùng trong việc giảng dạy môn học pháp luật đại cương cho sinh viên các khối ngành kinh tế và quản trị kinh doanh. Đây là môn học bắt buộc thuộc phần kiến thức giáo dục đại cương theo Chương trình khung trình độ đại học của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Giáo trình đặt mục tiêu trang bị cho sinh viên nắm đầu kiến thức cơ bản, cần thiết nhất về nhà nước và pháp luật nói chung, chú trọng đến Nhà nước và pháp luật Việt Nam, đủ làm cơ sở để tiếp tục nghiên cứu các môn học pháp luật khác trong Chương trình đào tạo của các ngành và chuyên ngành kinh tế, quản trị kinh doanh.

Bốn chương đầu đề cập một số vấn đề cơ bản của lý luận nhà nước và pháp luật, những nội dung khái quát về bộ máy Nhà nước CHXHCN Việt Nam, những vấn đề có tính chất cơ bản, khái quát nhất về hệ thống pháp luật của Nhà nước ta. Ba chương sau là nội dung chủ yếu của 3 ngành luật có vị trí nền tảng trong hệ thống pháp luật của Nhà nước Việt Nam, đó là luật hành chính, luật dân sự và luật hình sự Việt Nam.

Tập thể tác giả biên soạn giáo trình bao gồm:

PGS. Nguyễn Hữu Viện: Chương I, IV
GVC. Phạm Văn Luyện và TS. Ngô Hải Phan: Chương II
PGS.TS. Nguyễn Thị Thanh Thủy: Chương III
ThS. Đỗ Kim Hoàng, PGS.TS. Trần Văn Nam: Chương V
TS. Nguyễn Hợp Toàn: Chương VI
ThS. Đinh Hoài Nam: Chương VII

Chủ biên: TS. Nguyễn Hợp Toàn

Giáo trình Pháp luật đại cương xuất bản có kế thừa các giáo trình Pháp luật đại cương của Khoa Luật đã xuất bản trước đây, đồng thời đã quán triệt những quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, cập nhật những văn bản quy phạm pháp luật hiện hành.

Trong những lần tái bản, giáo trình chú ý bổ sung và cập nhật những nội dung mới của các văn bản pháp luật mới được ban hành. Hiện tại là thời kỳ có nhiều văn bản pháp luật mới về tiếp tục đẩy mạnh cải cách nền hành chính quốc gia, thực hiện Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, đặc biệt là việc thể hiện những cam kết bằng pháp luật của Nhà nước Việt Nam trong những năm đầu là thành viên của Tổ chức Thương mại thế giới WTO.

Chúng tôi mong nhận được những ý kiến đóng góp của người sử dụng giáo trình để có thể hoàn thiện hơn cho lần xuất bản sau.

Hà Nội, tháng 9 năm 2012

Tập thể tác giả

2. Nội dung Giáo trình pháp luật đại cương – NXB Đại học Kinh tế Quốc Dân 2012

Nội dung Giáo trình Pháp luật đại cương NEU tập trung trang bị những kiến thức nền tảng về nhà nước và pháp luật, đồng thời giới thiệu các ngành luật cơ bản trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Phần đầu của giáo trình trình bày về bản chất, chức năng, bộ máy nhà nước, hệ thống chính trị, quy phạm pháp luật, quan hệ pháp luật, thực hiện pháp luật, ý thức pháp luật, vi phạm pháp luật, trách nhiệm pháp lý và hệ thống pháp luật. Phần sau đi sâu vào một số lĩnh vực pháp luật quan trọng như luật hành chính, luật dân sự, tố tụng dân sự, sở hữu trí tuệ, luật hình sự và tố tụng hình sự. Qua đó, Giáo trình Pháp luật đại cương PDF giúp người học hình thành kiến thức pháp lý cơ bản, hiểu được cơ chế tổ chức và hoạt động của Nhà nước, đồng thời có khả năng nhận diện và vận dụng những quy định pháp luật thiết yếu trong học tập, công việc và đời sống.

Lời nói đầu – 1

Chương 1. Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và địa vị pháp lý của các cơ quan trong bộ máy nhà nước – 3

I. Bản chất nhà nước, kiểu nhà nước và hình thức nhà nước – 3

1. Bản chất nhà nước – 3
2. Kiểu nhà nước – 7
3. Hình thức nhà nước – 8

II. Bản chất, chức năng của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam – 12

1. Bản chất của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam – 12
2. Chức năng của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam – 15

III. Bộ máy Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam – 18

1. Khái niệm, đặc điểm và nguyên tắc của bộ máy Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam – 18
2. Quốc hội – 22
3. Chủ tịch nước – 27
4. Chính phủ – 29
5. Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân – 32
6. Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân – 36

IV. Hệ thống chính trị của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam – 41

1. Khái niệm, đặc điểm của hệ thống chính trị của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam – 41
2. Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong hệ thống chính trị – 42
3. Đảng Cộng sản Việt Nam trong hệ thống chính trị – 42
4. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội trong hệ thống chính trị – 44

V. Vấn đề hoàn thiện Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam – 45

1. Cải cách thể chế và phương pháp hoạt động của Nhà nước – 45
2. Phát huy dân chủ, giữ vững kỷ luật, kỷ cương, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa – 45
3. Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức trong sạch, có năng lực – 46
4. Đấu tranh chống tham nhũng – 46

Câu hỏi ôn tập – 47
Tài liệu nghiên cứu Chương I – 47

Chương 2. Pháp luật – công cụ điều chỉnh các mối quan hệ xã hội – 49

I. Bản chất và những đặc điểm chung của pháp luật – 49

1. Nguồn gốc của pháp luật – 49
2. Khái niệm và những đặc điểm chung của pháp luật – 51
3. Bản chất, vai trò của pháp luật Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam – 55

II. Quy phạm pháp luật – 59

1. Khái niệm và những đặc điểm của quy phạm pháp luật – 59
2. Cơ cấu của quy phạm pháp luật – 60
3. Những quy phạm pháp luật đặc biệt – 63

III. Quan hệ pháp luật – 64

1. Khái niệm, bản chất của quan hệ pháp luật – 64
2. Chủ thể của quan hệ pháp luật – 65
3. Nội dung của quan hệ pháp luật – 68
4. Khách thể của quan hệ pháp luật – 69
5. Sự kiện pháp lý – 69

IV. Thực hiện pháp luật và áp dụng pháp luật – 71

1. Khái niệm, ý nghĩa của thực hiện pháp luật – 71
2. Các hình thức thực hiện pháp luật – 71

V. Ý thức pháp luật – 74

1. Khái niệm ý thức pháp luật – 74
2. Vai trò của ý thức pháp luật – 75
3. Bồi dưỡng, giáo dục và nâng cao ý thức pháp luật – 76

VI. Vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lý – 77

1. Bản chất và những dấu hiệu cơ bản của vi phạm pháp luật – 77
2. Trách nhiệm pháp lý – 79

VII. Pháp chế xã hội chủ nghĩa – 81

1. Khái niệm và đặc điểm của pháp chế xã hội chủ nghĩa của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam – 81
2. Tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa đối với Nhà nước Việt Nam – 83

Câu hỏi ôn tập – 85
Tài liệu nghiên cứu Chương II – 85

Chương 3. Hình thức pháp luật – 87

I. Khái niệm và phân loại hình thức pháp luật – 87

1. Khái niệm, đặc điểm của hình thức pháp luật – 87
2. Các loại hình thức pháp luật – 88
3. Nguồn pháp luật của một số nước trên thế giới – 90

II. Văn bản quy phạm pháp luật – hình thức pháp luật của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam – 97

1. Khái niệm, đặc điểm của văn bản quy phạm pháp luật – 97
2. Số, ký hiệu của văn bản quy phạm pháp luật – 100
3. Nguyên tắc ban hành văn bản quy phạm pháp luật – 100
4. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan Nhà nước ta – 104
5. Văn bản quy định chi tiết và việc sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ, bãi bỏ hoặc đình chỉ việc thi hành văn bản quy phạm pháp luật – 109
6. Giải thích luật, pháp lệnh – 110
7. Xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo trình tự, thủ tục rút gọn – 111

III. Hiệu lực của văn bản quy phạm pháp luật và nguyên tắc áp dụng văn bản quy phạm pháp luật – 112

1. Hiệu lực của văn bản quy phạm pháp luật – 112
2. Nguyên tắc áp dụng, đăng tải và đưa tin văn bản quy phạm pháp luật – 117
3. Kiểm tra và xử lý văn bản quy phạm pháp luật trái pháp luật – 118

IV. Điều ước quốc tế – 128

1. Khái niệm và phân loại – 128
2. Các thỏa thuận quốc tế – 131
3. Khái quát quá trình ký kết và gia nhập điều ước quốc tế – 132
4. Hiệu lực của điều ước quốc tế – 139
5. Mối quan hệ giữa điều ước quốc tế và pháp luật quốc gia – 140

V. Hệ thống hóa pháp luật – 142

1. Tập hợp hóa – 142
2. Pháp điển hệ thống quy phạm pháp luật – 143

Câu hỏi ôn tập – 144
Tài liệu nghiên cứu Chương III – 145

Chương 4. Hệ thống pháp luật – 147

I. Hệ thống pháp luật và ngành luật – 147

1. Khái niệm, đặc điểm của hệ thống pháp luật – 147
2. Những căn cứ để phân chia ngành luật – 149

II. Các ngành luật trong hệ thống pháp luật của Nhà nước Việt Nam – 150

1. Luật nhà nước (Luật Hiến pháp) – 150
2. Luật hành chính – 153
3. Luật tài chính – 154
4. Luật đất đai – 155
5. Luật dân sự – 157
6. Luật lao động – 160
7. Luật hôn nhân và gia đình – 166
8. Luật hình sự – 170
9. Luật kinh tế – 172
10. Luật tố tụng hình sự – 172
11. Luật tố tụng dân sự – 174
12. Luật tố tụng hành chính – 175

III. Hệ thống pháp luật quốc tế – 176

1. Công pháp quốc tế (Luật quốc tế) – 176
2. Tư pháp quốc tế – 179

IV. Hệ thống khoa học pháp lý (hệ thống luật học) – 181

Câu hỏi ôn tập – 182
Tài liệu nghiên cứu Chương IV – 183

Chương 5. Luật Hành chính Việt Nam – 185

I. Khái niệm chung về luật hành chính – 185

1. Đối tượng và phương pháp điều chỉnh của luật hành chính – 185
2. Hệ thống luật hành chính – 187
3. Quan hệ pháp luật hành chính – 188
4. Luật hành chính với việc xây dựng và hoàn thiện bộ máy nhà nước và công cuộc đổi mới ở nước ta hiện nay – 190

II. Cơ quan hành chính nhà nước – 191

1. Khái niệm và đặc điểm cơ quan hành chính nhà nước – 191
2. Các loại cơ quan hành chính nhà nước – 193
3. Địa vị pháp lý của các cơ quan hành chính nhà nước – 195

III. Thủ tục hành chính và văn bản hành chính nhà nước – 199

1. Thủ tục hành chính – 199
2. Văn bản hành chính nhà nước – 206

IV. Quy chế pháp lý hành chính của cán bộ, công chức, viên chức – 208

1. Khái niệm cán bộ, công chức – 208
2. Những nội dung chủ yếu trong quy chế pháp lý hành chính của cán bộ, công chức – 214

V. Quy chế pháp lý hành chính đối với các tổ chức xã hội, công dân, người nước ngoài, người không quốc tịch – 221

1. Các tổ chức xã hội – 221
2. Công dân – 223
3. Người nước ngoài và người không quốc tịch – 226

VI. Trách nhiệm hành chính – 227

1. Vi phạm hành chính và trách nhiệm hành chính – 227
2. Chế độ pháp lý về xử lý vi phạm hành chính – 229

VII. Chế độ pháp lý về việc giải quyết các khiếu nại, tố cáo – 242

1. Khiếu nại và chế độ pháp lý về giải quyết khiếu nại – 243
2. Tố cáo và chế độ pháp lý về giải quyết tố cáo – 250

VIII. Pháp luật tố tụng hành chính (thủ tục giải quyết các vụ án hành chính) – 255

1. Khái niệm và ý nghĩa của việc giải quyết các vụ án hành chính – 255
2. Thẩm quyền của Tòa án trong việc giải quyết các vụ án hành chính – 258
3. Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính – 261

Câu hỏi ôn tập – 266
Tài liệu nghiên cứu của chương – 267

Chương 6. Luật Dân sự Việt Nam – 269

I. Khái niệm chung về ngành luật dân sự – 269

1. Đối tượng và phương pháp điều chỉnh của luật dân sự – 269
2. Nguồn và hệ thống pháp luật dân sự – 271
3. Quan hệ pháp luật dân sự – 273

II. Tài sản và quyền sở hữu – 281

1. Tài sản – 281
2. Khái niệm, nội dung quyền sở hữu tài sản – 283
3. Các hình thức sở hữu ở Việt Nam – 286

III. Nghĩa vụ dân sự và hợp đồng dân sự – 290

1. Khái niệm và căn cứ phát sinh nghĩa vụ dân sự – 290
2. Các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự – 290
3. Hợp đồng dân sự – 294

IV. Trách nhiệm dân sự – 303

1. Trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ dân sự – 303
2. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng – 306

V. Thừa kế – 309

1. Khái niệm thừa kế và nguyên tắc pháp luật về thừa kế – 309
2. Thừa kế theo di chúc – 310
3. Thừa kế theo pháp luật – 313

VI. Quyền sở hữu trí tuệ và chuyển giao công nghệ – 315

1. Khái niệm quyền sở hữu trí tuệ, ý nghĩa của pháp luật về quyền sở hữu trí tuệ và chuyển giao công nghệ – 315
2. Quyền tác giả và quyền liên quan – 319
3. Quyền sở hữu công nghiệp – 322
4. Quyền đối với giống cây trồng – 325
5. Chuyển giao công nghệ – 327
6. Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ – 329

VII. Nội dung cơ bản của tố tụng dân sự – 332

1. Khái niệm vụ việc dân sự và pháp luật về tố tụng dân sự – 332
2. Những nguyên tắc của tố tụng dân sự – 333
3. Thẩm quyền của Tòa án nhân dân – 334
4. Các giai đoạn của tố tụng dân sự – 336

Câu hỏi ôn tập – 342
Tài liệu nghiên cứu Chương VI – 343

Chương 7. Luật Hình sự Việt Nam – 345

I. Khái niệm chung về luật hình sự – 345

1. Khái niệm luật hình sự – 345
2. Các nguyên tắc của Luật hình sự Việt Nam – 346
3. Bộ luật hình sự Việt Nam – 349

II. Tội phạm – 353

1. Khái niệm, đặc điểm của tội phạm – 353
2. Phân loại tội phạm – 357
3. Đồng phạm – 358
4. Những trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự – 359

III. Hình phạt – 363

1. Khái niệm hình phạt – 363
2. Hệ thống hình phạt – 364
3. Các biện pháp tư pháp – 367
4. Quyết định hình phạt – 369
5. Chấp hành hình phạt – 372

IV. Tội phạm trong Bộ luật hình sự Việt Nam – 377

1. Cơ cấu phần các tội phạm – 377
2. Những tội phạm liên quan đến quản lý kinh tế và kinh doanh – 378

V. Nội dung cơ bản của tố tụng hình sự – 382

1. Khởi tố vụ án hình sự – 382
2. Điều tra vụ án hình sự – 383
3. Truy tố bị can – 384
4. Xét xử sơ thẩm vụ án hình sự – 385
5. Xét xử phúc thẩm – 388
6. Thi hành bản án và quyết định của tòa án – 389
7. Xét lại bản án và quyết định đã có hiệu lực pháp luật – 390
8. Thủ tục rút gọn – 394

Câu hỏi ôn tập – 396
Tài liệu nghiên cứu Chương VII – 396

3. Một số tài liệu khác dùng cho học phần pháp luật đại cương của Đại học Kinh tế Quốc dân

3.1. Văn bản quy phạm pháp luật dành cho học phần Pháp luật đại cương tại – NXB Đại học Kinh tế Quốc dân 2022.

3.2. Giáo trình đại cương về nhà nước và pháp luật – Chủ biên: TS. Nguyễn Thị Huế – NXB Đại học Kinh tế Quốc dân 2022

Kết luận

Giáo trình Pháp luật đại cương do TS. Nguyễn Hợp Toàn chủ biên, NXB Đại học Kinh tế Quốc dân năm 2012, tái bản lần thứ 5 có sửa đổi, bổ sung là tài liệu nền tảng giúp người học tiếp cận có hệ thống những kiến thức cơ bản về nhà nước, pháp luật và một số ngành luật chủ yếu trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Với nội dung vừa mang tính lý luận, vừa gắn với thực tiễn pháp lý, giáo trình phù hợp cho sinh viên khối ngành kinh tế, quản trị kinh doanh và những người có nhu cầu tìm hiểu kiến thức pháp luật đại cương, qua đó góp phần nâng cao hiểu biết pháp luật và khả năng vận dụng pháp luật trong học tập, công việc và đời sống.

Bài viết liên quan

Giáo trình Pháp luật đại cương - Trường Đại học Thương mại

Giáo trình Đại cương về nhà nước và pháp luật - GS.TSKH. Đào Trí Úc, GS.TS. Hoàng Thị Kim Quế

Giáo trình pháp luật đại cương 2025 - TS. Lê Minh Toàn

Giáo trình Lý luận chung về nhà nước và pháp luật - Đại học Luật Hà Nội

Giáo trình Lôgíc học đại cương - Đại học Quốc gia Hà Nội

Giáo trình Tư pháp quốc tế - Trường Đại học Luật TP.HCM