Giáo trình Lôgíc học đại cương của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội (VNU) do TS. Nguyễn Thuý Vân, TS. Nguyễn Anh Tuấn (đồng chủ biên) – NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.
- 1. Giới thiệu Giáo trình Lôgíc học đại cương – Đại học Quốc gia Hà Nội
- 2. Nội dung Giáo trình Lôgíc học đại cương – Đại học Quốc gia Hà Nội
- 2.1. Bài 1. Nhập môn Logic học
- 2.2. Bài 2. Khái niệm
- 2.3. Bài 3. Phán đoán
- 2.4. Bài 4. Quy luật logic
- 2.5. Bài 5. Suy luận
- 2.6. Bài 6. Chứng minh
- 2.7. Bài 7. Giả thuyết
- Kết luận
1. Giới thiệu Giáo trình Lôgíc học đại cương – Đại học Quốc gia Hà Nội
Giáo trình Lôgíc học đại cương của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội, do TS. Nguyễn Thúy Vân và TS. Nguyễn Anh Tuấn đồng chủ biên, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội là tài liệu được biên soạn nhằm cung cấp những kiến thức cơ bản, cần thiết về lôgíc học cho người học, đặc biệt là học sinh, sinh viên. Lôgíc học là khoa học nghiên cứu các hình thức, quy luật và quy tắc của tư duy nhằm giúp con người tư duy đúng đắn, chặt chẽ và hướng tới chân lý. Vì vậy, việc trang bị kiến thức lôgíc không chỉ có ý nghĩa đối với quá trình học tập, nghiên cứu mà còn góp phần hình thành khả năng phân tích, lập luận, chứng minh và giải quyết vấn đề một cách khoa học.
Nội dung giáo trình được tổ chức thành 7 bài, đi từ những kiến thức nhập môn đến các hình thức và phương pháp tư duy cơ bản. Bài đầu tiên giới thiệu đối tượng của lôgíc học, mối quan hệ giữa tư duy với ngôn ngữ, nội dung và hình thức của tư duy, lược sử phát triển của lôgíc học cũng như ý nghĩa và vai trò của lôgíc học đối với việc hình thành văn hóa tư duy của con người. Đây là phần kiến thức nền tảng giúp người học xác định được đối tượng, phạm vi và ý nghĩa của môn học.
Các bài tiếp theo lần lượt nghiên cứu những hình thức cơ bản của tư duy. Phần về khái niệm trình bày định nghĩa, chức năng, nội hàm, ngoại diên, cách phân loại và mối quan hệ giữa các khái niệm; đồng thời hướng dẫn các thao tác lôgíc như mở rộng, thu hẹp, định nghĩa, phân chia khái niệm và một số phép toán đối với ngoại diên. Phần về phán đoán làm rõ bản chất, đặc điểm, cấu tạo và phân loại phán đoán đơn, phán đoán phức, tính chu diên của thuật ngữ cũng như phép phủ định phán đoán.
Một nội dung quan trọng khác của giáo trình là các quy luật lôgíc hình thức cơ bản, gồm quy luật đồng nhất, quy luật phi mâu thuẫn, quy luật bài trung và quy luật lý do đầy đủ. Việc nghiên cứu các quy luật này giúp người học hình thành những yêu cầu cơ bản đối với tư duy như tính xác định, nhất quán, không mâu thuẫn và có căn cứ, từ đó hạn chế những sai lầm thường gặp trong quá trình suy nghĩ và lập luận.
Giáo trình cũng dành dung lượng đáng kể để nghiên cứu suy luận, bao gồm suy luận diễn dịch, quy nạp và loại suy. Người học được tiếp cận cấu tạo của suy luận, các hình thức diễn dịch trực tiếp và gián tiếp, bản chất và phương pháp của quy nạp cũng như những quy tắc của suy luận tương tự. Trên cơ sở đó, phần chứng minh tiếp tục trình bày cấu tạo, các kiểu chứng minh, quy tắc đối với luận đề và luận cứ, đồng thời chỉ ra những lỗi có thể phát sinh trong quá trình chứng minh.
Phần cuối của giáo trình đề cập đến giả thuyết, từ tiền đề hình thành, bản chất, đặc điểm và phân loại cho đến quá trình xây dựng và kiểm tra giả thuyết. Nội dung này có ý nghĩa đặc biệt đối với hoạt động nghiên cứu khoa học, bởi giả thuyết là một trong những công cụ quan trọng giúp con người đề xuất, kiểm nghiệm và từng bước xác lập tri thức mới.
Với cách trình bày tương đối ngắn gọn, hệ thống và đi từ những vấn đề cơ bản đến các thao tác tư duy cụ thể, Giáo trình Lôgíc học đại cương PDF hướng tới việc giúp người học không chỉ nắm được kiến thức lý thuyết mà còn biết vận dụng vào thực tiễn. Các câu hỏi thảo luận, ôn tập và bài tập được bố trí sau từng nội dung tạo điều kiện để người học củng cố kiến thức, rèn luyện khả năng lập luận, phát hiện sai lầm trong tư duy và từng bước hình thành phương pháp suy nghĩ khoa học, lôgíc và sáng tạo.
2. Nội dung Giáo trình Lôgíc học đại cương – Đại học Quốc gia Hà Nội
Giáo trình Lôgíc học đại cương (VNU) gồm 7 bài phân bổ cho 30 giờ học tín chỉ. Nội dung các bài liên quan đến những kiến thức chung về bản chất của logic học, về khái niệm, phán đoán, suy luận, chứng minh và giả thuyết, về các quy luật của tư duy logic chính xác. Bên cạnh phần lý thuyết được trình bày khá cô đọng, tác giả đã đưa ra được các ví dụ lấy từ cuộc sống vào mỗi bài để minh hoạ và phần nào giúp môn học bớt khô khan. Sau mỗi bài của giáo trình, tác giả đều biên soạn các câu hỏi của bài thảo luận, ôn tập và bài tập phù hợp trình độ người học nhằm củng cố lý thuyết cho họ. Những kiến thức từ cuốn sách chắc chắn sẽ góp phần làm phong phú thêm khối kiến thức các môn học cơ bản, giúp sinh viên có hành trang công cụ và phương pháp đúng đắn để tiến tới nghiên cứu các vấn đề của cơ sở ngành và chuyên ngành. Thư viện mời các bạn đón đọc tại tầng 7, tòa nhà A2 – Học viện phụ nữ Việt Nam.
Lời nói đầu
Bài 1. Nhập môn Logic học
1. Đối tượng của logic học
1.1. Đặc thù của logic học như là khoa học
1.2. Tư duy với tư cách là khách thể của logic học
1.3. Mối quan hệ giữa tư duy và ngôn ngữ
1.4. Nội dung và hình thức của tư duy
1.5. Mối liên hệ của các hình thức logic. Quy luật của tư duy
1.6. Tính chân thực và tính đúng đắn của tư duy
2. Lược sử phát triển của logic học
2.1. Sự xuất hiện và các giai đoạn phát triển của logic học hình thức truyền thống
2.2. Sự xuất hiện và phát triển của logic toán
2.3. Sự hình thành và phát triển của logic học biện chứng
3. Ý nghĩa của logic học
3.1. Ý nghĩa xã hội và các chức năng cơ bản của logic học
3.2. Vai trò của logic học trong việc hình thành văn hóa logic của con người
Câu hỏi thảo luận và ôn tập
Bài 2. Khái niệm
1. Quan niệm chung về khái niệm
1.1. Định nghĩa về khái niệm
1.2. Các chức năng cơ bản của khái niệm
2. Khái niệm và từ (cụm từ)
3. Các phương pháp cơ bản thành lập khái niệm
4. Cấu tạo của khái niệm
4.1. Nội hàm của khái niệm
4.2. Ngoại diên của khái niệm
4.3. Quan hệ giữa nội hàm và ngoại diên của khái niệm
5. Phân loại khái niệm
5.1. Phân loại khái niệm theo nội hàm được ba nhóm
5.2. Phân loại khái niệm theo ngoại diên được hai nhóm
6. Quan hệ giữa các khái niệm
6.1. Quan hệ điều hòa
6.2. Quan hệ không điều hòa
7. Các thao tác logic đối với khái niệm
7.1. Mở rộng và thu hẹp khái niệm
7.2. Phép định nghĩa khái niệm
7.3. Phép phân chia khái niệm
8. Một số phép toán đối với ngoại diên khái niệm
8.1. Phép hợp giữa các khái niệm (ký hiệu ∪)
8.2. Phép giao giữa các khái niệm (ký hiệu ∩)
8.3. Phép trừ khái niệm (A – B)
8.4. Phép bù vào lớp (dấu phủ định 7A đọc là “không phải A”)
Câu hỏi thảo luận và ôn tập
Bài tập
Bài 3. Phán đoán
1. Định nghĩa và đặc điểm của phán đoán
1.1. Định nghĩa
1.2. Các đặc điểm của phán đoán
2. Phán đoán và câu
3. Phán đoán đơn
3.1. Cấu tạo của phán đoán đơn thuộc tính gồm 4 bộ phận
3.2. Phân loại phán đoán đơn thuộc tính
3.3. Tính chu diên của các thuật ngữ trong phán đoán đơn thuộc tính
4. Phán đoán phức
4.1. Phán đoán phức cơ bản
4.2. Phán đoán đa phức hợp
4.3. Tính đẳng trị của các phán đoán phức
5. Phủ định phán đoán
5.1. Phủ định phán đoán đơn
5.2. Phủ định phán đoán phức
Câu hỏi thảo luận và ôn tập
Bài tập
Bài 4. Quy luật logic
1. Đặc điểm của quy luật logic
1.1. Tính khách quan của quy luật logic
1.2. Tính phổ biến của quy luật logic
1.3. Phạm vi tác động của các quy luật logic hình thức
2. Các quy luật logic hình thức cơ bản
2.1. Quy luật đồng nhất
2.2. Quy luật phi mâu thuẫn
2.3. Quy luật bài trung (loại trừ cái thứ ba)
2.4. Quy luật lý do đầy đủ
Câu hỏi thảo luận và ôn tập
Bài 5. Suy luận
1. Định nghĩa và đặc điểm cấu tạo của suy luận
1.1. Suy luận và mối liên hệ giữa các đối tượng khách quan
1.2. Cấu tạo của suy luận. Mọi suy luận đều gồm có 3 bộ phận
2. Suy luận và mối liên hệ với ngôn ngữ
3. Phân loại suy luận
4. Suy luận diễn dịch
4.1. Diễn dịch trực tiếp
4.2. Diễn dịch gián tiếp
5. Quy nạp
5.1. Bản chất, vai trò và cấu tạo của quy nạp
5.2. Phân loại quy nạp
5.3. Các phương pháp nghiên cứu quy nạp
5.4. Các lỗi trong suy luận quy nạp
6. Loại suy
6.1. Định nghĩa và cấu tạo của suy luận tương tự
6.2. Các quy tắc suy luận tương tự
6.3. Các kiểu suy luận tương tự
Câu hỏi thảo luận và ôn tập
Bài tập
Bài 6. Chứng minh
1. Định nghĩa và đặc điểm chung của chứng minh
1.1. Chứng minh và tính bị quy định phổ biến của các đối tượng
1.2. Vai trò và ý nghĩa của chứng minh
2. Cấu tạo và các kiểu chứng minh
2.1. Cấu tạo của chứng minh
2.2. Các kiểu chứng minh
3. Các quy tắc chứng minh
3.1. Quy tắc đối với luận đề
3.2. Quy tắc đối với luận cứ
4. Các lỗi trong chứng minh
4.1. Các lỗi ở luận đề
4.2. Các lỗi ở luận cứ
4.3. Các lỗi ở luận chứng
Câu hỏi thảo luận và ôn tập
Bài 7. Giả thuyết
1. Tiền đề hình thành giả thuyết
2. Bản chất và đặc điểm của giả thuyết
3. Phân loại giả thuyết
4. Xây dựng giả thuyết
5. Kiểm tra giả thuyết
Câu hỏi thảo luận và ôn tập
Danh mục tài liệu tham khảo
Kết luận
Nhìn chung, Giáo trình Lôgíc học đại cương VNU do TS. Nguyễn Thúy Vân và TS. Nguyễn Anh Tuấn đồng chủ biên là tài liệu nền tảng giúp người học tiếp cận một cách có hệ thống các vấn đề cơ bản của lôgíc học, từ khái niệm, phán đoán, quy luật lôgíc đến suy luận, chứng minh và giả thuyết. Không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết, giáo trình còn góp phần rèn luyện khả năng tư duy chặt chẽ, phân tích vấn đề, xây dựng lập luận có căn cứ và nhận diện những sai sót trong quá trình suy nghĩ. Đây là tài liệu hữu ích cho sinh viên trong học tập, nghiên cứu cũng như trong việc phát triển tư duy lôgíc và vận dụng phương pháp tư duy khoa học vào thực tiễn.
Để lại một phản hồi