Giáo trình Pháp luật đại cương – Trường Đại học Thương mại

[Hocluat.vn] Giới thiệu Giáo trình Pháp luật đại cương – TS. Trần Thành Thọ (chủ biên) – Trường Đại học Thương mại (TMU) – NXB Hà Nội năm 2021.

1. Giới thiệu Giáo trình Pháp luật đại cương – TS. Trần Thành Thọ – Trường Đại học Thương mại

Nhà nước và pháp luật là những hiện tượng xã hội phức tạp và có mối quan hệ gắn bó với nhau. Mỗi phương diện và cách thức thể hiện các yếu tố hợp thành của hai hiện tượng này được những môn khoa học pháp lý khác nhau nghiên cứu, lý giải. Trong quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền ở nước ta hiện nay, những nhận thức cơ bản về nhà nước và pháp luật đóng vai trò rất quan trọng đối với việc nâng cao ý thức pháp luật, tạo lập thói quen ứng xử phù hợp với chuẩn mực xã hội. Vì vậy, việc đổi mới và cập nhật chương trình môn học, giáo trình, tài liệu giảng dạy về nhà nước và pháp luật luôn được quan tâm bởi các cấp, các ngành.

Tại Trường Đại học Thương mại, Pháp luật đại cương là học phần bắt buộc phù hợp với chương trình khung về đào tạo đại học của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Với hàm lượng 2 tín chỉ, học phần Pháp luật đại cương cung cấp những kiến thức cơ bản nhất về nhà nước và pháp luật: những quy luật chung nhất, những phạm trù, khái niệm cơ bản nhất, những mối liên hệ phổ biến nhất của nhà nước và pháp luật. Qua đó, học phần này sẽ giúp người học lý giải về bản chất đích thực, tính chất, đặc trưng, hình thái biểu hiện, vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ của nhà nước cũng như của các thiết chế nhà nước; những đặc trưng chủ yếu, chức năng cơ bản của pháp luật, các hình thức tồn tại của pháp luật, các chế định pháp luật, ngành luật và hệ thống pháp luật; mối quan hệ của pháp luật với đạo đức, văn hóa và các phạm trù xã hội khác. Đồng thời học phần Pháp luật đại cương cũng trang bị cho người học những kiến thức cơ bản về hành vi pháp luật và về trách nhiệm pháp lý dưới góc độ là hậu quả của hành vi của con người. Qua đó, giúp người học nâng cao nhận thức về những việc làm đúng đắn, hợp pháp, tránh được những hành vi sai trái và thậm chí là vi phạm pháp luật, từ đó hình thành, củng cố ý thức và lối sống tôn trọng, thực hiện nghiêm chỉnh pháp luật, góp phần hạn chế các tiêu cực xã hội, đẩy lùi các tệ nạn xã hội.

Đáp ứng những yêu cầu đổi mới của chương trình đào tạo trong nhà trường, trên cơ sở kế thừa phát triển các giáo trình Pháp luật đại cương trước đây, quán triệt những quan điểm của Đảng và Nhà nước về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, cập nhật những văn bản quy phạm pháp luật hiện hành, Bộ môn Luật Căn bản tiến hành biên soạn “Giáo trình Pháp luật đại cương” với mục đích sử dụng làm tài liệu giảng dạy và học tập cho các giảng viên, sinh viên đang nghiên cứu học phần Pháp luật đại cương. Về mặt nhận thức lý luận cũng như thực tiễn, với hàm lượng thông tin có tính khái quát cao, chắt lọc từ những kiến thức pháp luật chuyên ngành, Giáo trình Pháp luật đại cương sẽ là tài liệu bổ ích đối với sinh viên trong nhà trường cũng như trong các trường đào tạo không chuyên luật khác trong việc nghiên cứu những kiến thức lý luận cơ bản về nhà nước, pháp luật nói chung và các nội dung pháp lý cơ bản của một số ngành luật cụ thể trong hệ thống pháp luật Việt Nam nói riêng.

Nội dung của giáo trình gồm 9 chương với 2 hợp phần. Hợp phần đầu gồm năm chương 1, 2, 3, 4, 5 đề cập tới những vấn đề lý luận cơ bản về nhà nước và pháp luật. Bốn chương sau trong hợp phần hai đề cập tới một số nội dung cơ bản của một số ngành luật cụ thể, gồm Luật Dân sự, Luật Hành chính, Luật Hình sự, Luật Phòng chống tham nhũng.

Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về nhà nước – Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Chương 2: Một số vấn đề lý luận cơ bản về pháp luật

Chương 3: Quy phạm pháp luật và Thực hiện pháp luật

Chương 4: Quan hệ pháp luật

Chương 5: Vi phạm pháp luật và Trách nhiệm pháp lý

Chương 6: Một số nội dung cơ bản của Luật Dân sự

Chương 7: Một số nội dung cơ bản của Luật Hình sự

Chương 8: Một số nội dung cơ bản của Luật Hành chính

Chương 9: Một số nội dung cơ bản của pháp luật về Phòng, chống tham nhũng

Giáo trình do TS. Trần Thành Thọ làm chủ biên, được hoàn thành với sự làm việc nghiêm túc của tập thể tác giả, gồm TS. Trần Thành Thọ, ThS. Phạm Minh Quốc, TS. Đinh Thị Thanh Thủy, ThS. Đỗ Hồng Quyên, ThS. Nguyễn Thị Kim Thanh, ThS. Nguyễn Thị Vĩnh Hương, ThS. Đỗ Thị Hoa, ThS. Trần Thị Nguyệt, ThS. Nguyễn Thanh Hương, ThS. Đinh Thị Ngọc Hà. Tuy đã rất cố gắng nhưng chắc chắn giáo trình không tránh khỏi những thiếu sót. Rất mong nhận được sự góp ý của người học và các nhà nghiên cứu để giáo trình có thể hoàn thiện hơn trong lần xuất bản sau.

Mọi sự góp ý xin gửi về Bộ môn Luật Căn bản, Khoa Kinh tế – Luật, Trường Đại học Thương mại.

2. Nội dung Giáo trình Pháp luật đại cương – TS. Trần Thành Thọ – Trường Đại học Thương mại

Giáo trình Pháp luật đại cương – Trường Đại học Thương mại PDF do TS. Trần Thành Thọ chủ biên cung cấp hệ thống kiến thức nền tảng về nhà nước, pháp luật và một số ngành luật cơ bản trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Phần đầu của giáo trình tập trung làm rõ những vấn đề lý luận chung như nguồn gốc, khái niệm, bản chất, đặc điểm, hình thức, chức năng và các kiểu nhà nước; sự ra đời, tổ chức và hoạt động của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; đồng thời trình bày nguồn gốc, bản chất, đặc trưng, hình thức và hệ thống pháp luật cũng như mối quan hệ giữa pháp luật với kinh tế, chính trị, nhà nước và đạo đức.

Bên cạnh đó, giáo trình đi sâu vào các nội dung cơ bản về quy phạm pháp luật, thực hiện và áp dụng pháp luật, quan hệ pháp luật, sự kiện pháp lý, vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lý. Phần chuyên ngành giới thiệu những kiến thức trọng tâm của Luật Dân sự, Luật Hình sự, Luật Hành chính và pháp luật về phòng, chống tham nhũng, với các vấn đề như chủ thể và giao dịch dân sự, tài sản, quyền sở hữu, thừa kế, tội phạm, hình phạt, quan hệ pháp luật hành chính, trách nhiệm hành chính, hành vi tham nhũng và các biện pháp phòng ngừa, xử lý tham nhũng. Qua đó, giáo trình giúp người học hình thành kiến thức pháp lý cơ bản, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật và tạo nền tảng để tiếp tục nghiên cứu các môn luật chuyên ngành.

Lời nói đầu – 3

Chương 1. Một số vấn đề lý luận cơ bản về Nhà nước – Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam – 5

1.1. Một số vấn đề lý luận cơ bản về Nhà nước – 5
1.1.1. Nguồn gốc của nhà nước – 5
1.1.2. Khái niệm nhà nước – 10
1.1.3. Bản chất, đặc điểm của nhà nước – 11
1.1.4. Hình thức nhà nước – 14
1.1.5. Chức năng nhà nước – 16
1.1.6. Các kiểu nhà nước – 18

1.2. Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam – 21
1.2.1. Sự ra đời, bản chất, chức năng của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam – 21
1.2.2. Hình thức nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam – 25
1.2.3. Bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam – 27

Chương 2. Một số vấn đề lý luận cơ bản về pháp luật – 33

2.1. Nguồn gốc, bản chất, đặc trưng của pháp luật – 33
2.1.1. Khái niệm pháp luật – 33
2.1.2. Nguồn gốc pháp luật – 34
2.1.3. Đặc trưng cơ bản của pháp luật – 35
2.1.4. Bản chất của pháp luật – 37

2.2. Các mối quan hệ cơ bản của pháp luật – 39
2.2.1. Quan hệ giữa pháp luật với kinh tế – 39
2.2.2. Quan hệ giữa pháp luật với chính trị – 40
2.2.3. Quan hệ giữa pháp luật với nhà nước – 40
2.2.4. Quan hệ giữa pháp luật với đạo đức – 41

2.3. Hình thức pháp luật – 42
2.3.1. Khái niệm hình thức pháp luật – 42
2.3.2. Các hình thức pháp luật – 42
2.3.3. Các loại văn bản quy phạm pháp luật ở Việt Nam hiện nay – 47
2.3.4. Hiệu lực của văn bản quy phạm pháp luật ở Việt Nam hiện nay – 52
2.3.5. Nguyên tắc áp dụng văn bản quy phạm pháp luật – 56

2.4. Hệ thống pháp luật – 57
2.4.1. Khái niệm hệ thống pháp luật – 57
2.4.2. Đặc điểm của hệ thống pháp luật – 57
2.4.3. Cấu thành hệ thống pháp luật – 58

2.5. Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam – 62
2.5.1. Sự ra đời, bản chất và đặc điểm pháp luật nước CHXHCN Việt Nam – 62
2.5.2. Các ngành luật cơ bản trong hệ thống pháp luật nước CHXHCN Việt Nam – 67

Chương 3. Quy phạm pháp luật và thực hiện pháp luật – 71

3.1. Quy phạm pháp luật – 71
3.1.1. Khái niệm và đặc điểm quy phạm pháp luật – 71
3.1.2. Cấu thành của quy phạm pháp luật – 73
3.1.3. Phương thức thể hiện của quy phạm pháp luật – 78
3.1.4. Phân loại quy phạm pháp luật – 79

3.2. Thực hiện pháp luật – 80
3.2.1. Khái niệm và các hình thức thực hiện pháp luật – 80
3.2.2. Áp dụng pháp luật – 82

Chương 4. Quan hệ pháp luật – 90

4.1. Khái niệm chung về quan hệ pháp luật – 90
4.1.1. Khái niệm – 90
4.1.2. Các đặc điểm đặc trưng cơ bản của quan hệ pháp luật – 91

4.2. Cấu thành quan hệ pháp luật – 93
4.2.1. Chủ thể của quan hệ pháp luật – 93
4.2.2. Nội dung của quan hệ pháp luật – 98
4.2.3. Khách thể của quan hệ pháp luật – 100

4.3. Sự kiện pháp lý – 100
4.3.1. Khái niệm về sự kiện pháp lý – 100
4.3.2. Phân loại sự kiện pháp lý – 101

Chương 5. Vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lý – 104

5.1. Vi phạm pháp luật – 104
5.1.1. Khái niệm và các dấu hiệu cơ bản của vi phạm pháp luật – 104
5.1.2. Cấu thành vi phạm pháp luật – 108
5.1.3. Phân loại vi phạm pháp luật – 111

5.2. Trách nhiệm pháp lý – 112
5.2.1. Khái niệm và đặc điểm trách nhiệm pháp lý – 112
5.2.2. Các loại trách nhiệm pháp lý – 115

Chương 6. Một số nội dung cơ bản của Luật Dân sự – 117

6.1. Đối tượng và phương pháp điều chỉnh của Luật Dân sự – 117
6.1.1. Đối tượng điều chỉnh của Luật Dân sự – 117
6.1.2. Phương pháp điều chỉnh của Luật Dân sự – 120

6.2. Chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự – 121
6.2.1. Cá nhân – 121
6.2.2. Pháp nhân – 124

6.3. Giao dịch dân sự – 126
6.3.1. Khái niệm – 126
6.3.2. Điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự – 127
6.3.3. Giao dịch dân sự vô hiệu – 129

6.4. Tài sản và quyền sở hữu – 130
6.4.1. Tài sản – 130
6.4.2. Quyền sở hữu – 131

6.5. Thừa kế – 135
6.5.1. Một số quy định chung về thừa kế – 136
6.5.2. Thừa kế theo di chúc – 139
6.5.3. Thừa kế theo pháp luật – 144

Chương 7. Một số nội dung cơ bản của Luật Hình sự – 148

7.1. Khái niệm chung về Luật Hình sự – 148
7.1.1. Khái niệm về Luật Hình sự – 148
7.1.2. Một số nguyên tắc pháp lý cơ bản của Luật Hình sự Việt Nam – 151
7.1.3. Nguồn của Luật Hình sự Việt Nam – 155

Chương 7. Một số nội dung cơ bản của Luật Hình sự Việt Nam

7.2. Một số vấn đề pháp lý cơ bản về tội phạm trong Luật Hình sự Việt Nam – 160
7.2.1. Khái niệm và đặc điểm của tội phạm – 160
7.2.2. Phân loại tội phạm – 164
7.2.3. Đồng phạm – 165
7.2.4. Các giai đoạn thực hiện tội phạm – 166
7.2.5. Một số trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự – 168

7.3. Một số vấn đề pháp lý cơ bản về hình phạt trong Luật Hình sự Việt Nam – 171
7.3.1. Khái niệm và đặc điểm của hình phạt – 171
7.3.2. Hệ thống hình phạt trong Luật Hình sự Việt Nam – 173
7.3.3. Các biện pháp tư pháp trong Luật Hình sự Việt Nam – 179

Chương 8. Một số nội dung cơ bản của Luật Hành chính – 181

8.1. Khái niệm, đối tượng điều chỉnh và phương pháp điều chỉnh của Luật Hành chính – 181
8.1.1. Khái niệm Luật Hành chính – 181
8.1.2. Đối tượng điều chỉnh và phương pháp điều chỉnh – 185

8.2. Quan hệ pháp luật hành chính – 190
8.2.1. Khái niệm và đặc điểm – 190
8.2.2. Chủ thể và khách thể của quan hệ pháp luật hành chính – 191

8.3. Vi phạm pháp luật hành chính và trách nhiệm hành chính – 195
8.3.1. Vi phạm pháp luật hành chính – 195
8.3.2. Trách nhiệm hành chính – 198

Chương 9. Một số nội dung cơ bản của pháp luật về phòng, chống tham nhũng – 202

9.1. Khái niệm chung về tham nhũng và pháp luật về phòng, chống tham nhũng – 202
9.1.1. Khái quát chung về tham nhũng – 202
9.1.2. Khái quát chung về pháp luật Phòng, Chống tham nhũng – 207

9.2. Một số nội dung pháp lý cơ bản của pháp luật về phòng, chống tham nhũng – 209
9.2.1. Các loại hành vi tham nhũng và vấn đề xử lý tham nhũng – 209
9.2.2. Các biện pháp phòng ngừa tham nhũng trong pháp luật về phòng, chống tham nhũng – 215
9.2.3. Trách nhiệm của các cơ quan nhà nước và các chủ thể khác trong xã hội trong việc phát hiện và đấu tranh phòng, chống tham nhũng – 222

Kết luận

Nhìn chung, Giáo trình Pháp luật đại cương PDF do TS. Trần Thành Thọ chủ biên, Trường Đại học Thương mại, Nhà xuất bản Hà Nội năm 2021 là tài liệu nền tảng giúp người học tiếp cận có hệ thống những kiến thức cơ bản về nhà nước, pháp luật và một số ngành luật quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Với nội dung kết hợp giữa lý luận chung và kiến thức pháp lý chuyên ngành, giáo trình không chỉ phục vụ hiệu quả cho học tập, nghiên cứu mà còn góp phần nâng cao ý thức pháp luật, khả năng nhận diện và vận dụng các quy định pháp luật trong đời sống, học tập và công việc.

Bài viết liên quan

Giáo trình pháp luật đại cương - Đại học Kinh tế Quốc Dân

Giáo trình Đại cương về nhà nước và pháp luật - GS.TSKH. Đào Trí Úc, GS.TS. Hoàng Thị Kim Quế

Giáo trình pháp luật đại cương 2025 - TS. Lê Minh Toàn

Giáo trình Lý luận chung về nhà nước và pháp luật - Đại học Luật Hà Nội

Giáo trình Pháp luật về giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế - Trường Đại học Luật Hà Nội

Giáo trình Luật Hiến pháp Việt Nam - Trường Đại học Luật Hà Nội