Đối tượng và phương pháp nghiên cứu của pháp luật đại cương

[Hocluat.vn] Để nghiên cứu pháp luật đại cương một cách có hệ thống, trước hết cần xác định rõ đối tượng, phương pháp nghiên cứu và những nội dung cơ bản mà môn học hướng tới. Pháp luật đại cương tập trung nghiên cứu những vấn đề nền tảng về nhà nước và pháp luật, đồng thời sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khoa học như phân tích, tổng hợp, quy nạp, diễn dịch, so sánh pháp luật và phương pháp xã hội học. Trên cơ sở đó, môn học cung cấp cho người học cái nhìn khái quát về nhà nước, pháp luật, các hệ thống pháp luật trên thế giới và hệ thống pháp luật Việt Nam, tạo nền tảng cần thiết cho việc tiếp cận các lĩnh vực pháp luật chuyên ngành.

Mục lục

1. Đối tượng nghiên cứu của khoa học Pháp luật đại cương
2. Phương pháp nghiên cứu của khoa học Pháp luật đại cương
3. Những nội dung cơ bản của môn học pháp luật đại cương
3.1. Khái quát về nhà nước và mối quan hệ giữa nhà nước với pháp luật trong nền kinh tế thị trường
3.2. Pháp luật – công cụ hiệu quả nhất để quản trị xã hội
3.3. Hệ thống pháp luật trên thế giới
3.4. Hệ thống pháp luật Việt Nam
Kết luận

1. Đối tượng nghiên cứu của khoa học Pháp luật đại cương

Những vấn đề cơ bản (đại cương) về một tổ chức công quyền có tính chất đặc biệt như Nhà nước

Pháp luật đại cương nghiên cứu Nhà nước trên phương diện một hiện tượng xã hội – lịch sử gắn liền với Pháp luật song hành cùng Pháp luật. Không thể nghiên cứu về Pháp luật nếu không xem xét đến Nhà nước.

Pháp luật đại cương nghiên cứu những vấn đề tổng quan về Nhà nước như phần trình bày dưới đây về nội dung môn học.

Những vấn đề cơ bản (đại cương) về một công cụ hiệu năng để quản trị xã hội như pháp luật

Đây là đối tượng nghiên cứu trọng tâm của Pháp luật đại cương. Pháp luật là một hiện tượng xã hội – lịch sử vô cùng phức tạp. Có nhiều ngành khoa học xã hội – nhân văn lấy pháp luật làm đối tượng nghiên cứu của mình như Triết học, Lý luận và lịch sử Nhà nước và Pháp luật, Chính trị học, Kinh tế học…

Song, Pháp luật đại cương nghiên cứu pháp luật ở những vấn đề cơ bản nhất, cô đọng nhất. Pháp luật đại cương chứa đựng những tri thức cẩm nang về pháp luật.

2. Phương pháp nghiên cứu của khoa học Pháp luật đại cương

Về cơ bản, như nhiều khoa học xã hội – nhân văn, kinh tế học và các khoa học pháp lý, Pháp luật đại cương sử dụng phương pháp luận nghiên cứu của duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Đây được coi là phương pháp luận tiên tiến và khoa học nhất.

Các phương pháp nghiên cứu cụ thể:

– Phương pháp trừu tượng khoa học: phương pháp tư duy trên cơ sở tách cái chung ra khỏi cái riêng, tạm thời gạt cái riêng ra ngoài, nghiên cứu cái chung.

– Phương pháp phân tích và tổng hợp: phương pháp tách cái toàn thể hay phức tạp thành những bộ phận, những mặt, yếu tố đơn giản để nghiên cứu.

– Phương pháp quy nạp và diễn dịch: phương pháp trên cơ sở nghiên cứu cái riêng đến cái chung và ngược lại.

– Phương pháp xã hội học cụ thể: là phương pháp nghiên cứu dựa trên những tư liệu điều tra xã hội học, thăm dò dư luận….

– Phương pháp phân tích logic quy phạm: nghiên cứu dựa trên cơ sở xử lý, phân loại, phân tích các quy phạm pháp luật, các bộ phận cấu thành chúng để tìm hiểu những đặc trưng, mối liên hệ logic của chúng.

– Phương pháp so sánh pháp luật: so sánh các quy phạm, các chế định, các ngành luật của một quốc gia với nhau hoặc giữa quốc gia này với quốc gia khác.

3. Những nội dung cơ bản của môn học pháp luật đại cương

3.1. Khái quát về nhà nước và mối quan hệ giữa nhà nước với pháp luật trong nền kinh tế thị trường

Ở nội dung này, môn học cung cấp cho người học những kiến thức khái quát về nhà nước như: sự xuất hiện hay nguồn gốc ra đời của nhà nước, đặc điểm và chức năng của nhà nước, sự tồn tại và phát triển của nhà nước trong lịch sử, các kiểu hình thức nhà nước, Bộ máy nhà nước, những kiến thức về xã hội công dân và nhà nước pháp quyền. Đặc biệt, trên phương diện là kiến thức thực tiễn, môn học cung cấp kiến thức về nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, những kiến thức này vô cùng cần thiết cho mỗi công dân nói chung.

3.2. Pháp luật – công cụ hiệu quả nhất để quản trị xã hội

Phần này, như trên đã trình bày là nội dung trọng tâm của môn học Pháp luật đại cương, bao gồm những vấn đề tổng quan về pháp luật như nguồn hình thành pháp luật, những lý thuyết về pháp luật, bản chất, chức năng, thuộc tính, hình thức của pháp luật, các kiểu pháp luật trong lịch sử. Đồng thời, ở nội dung này, môn học Pháp luật đại cương cung cấp những kiến thức nhập môn về pháp luật như quy phạm pháp luật, văn bản quy phạm pháp luật và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, quan hệ pháp luật và chủ thể của quan hệ pháp luật, thực hiện pháp luật và áp dụng pháp luật, vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lý, giải thích pháp luật, ý thức pháp luật.

3.3. Hệ thống pháp luật trên thế giới

Trên thế giới có nhiều hệ thống pháp luật do mỗi quốc gia, mỗi dân tộc, mỗi khu vực địa – chính trị, địa – kinh tế có những đặc điểm riêng về lịch sử phát triển, về kinh tế – xã hội và về văn hóa.

Song, tựu trung lại có ba hệ thống pháp luật chủ yếu, điển hình, có ảnh hưởng lớn nhất đến nhân loại hiện nay và là nội dung được đề cập cụ thể nhất trong môn học Pháp luật đại cương. Đó là hệ thống pháp luật Anh – Mỹ hay còn gọi là hệ thống pháp luật Anglo – Saxon hoặc Common Law; hệ thống dân luật – Civil law hay còn gọi là hệ thống pháp luật châu Âu lục địa hoặc La Mã – Đức; và thứ ba là hệ thống pháp luật Hồi giáo, một hệ thống pháp luật tôn giáo điển hình.

3.4. Hệ thống pháp luật Việt Nam

Đây là nội dung khá phong phú trong môn học Pháp luật đại cương, bao gồm kiến thức đại cương về các lĩnh vực pháp luật (các ngành luật) trong hệ thống pháp luật Việt Nam mà những lĩnh vực pháp luật chủ yếu, cơ bản, rường cột là Luật Hiến pháp và Luật Hành chính, Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự, Luật Dân sự và Tố tụng Dân sự, Luật Hôn nhân – Gia đình, Luật Kinh tế – Thương mại, Luật Lao động, Luật Đất đai, Luật Môi trường…

Những nội dung của môn học Pháp luật đại cương vừa được đề cập trên đây mới chỉ là những kiến thức nhập môn, căn bản và tổng quát nhất về nhà nước và pháp luật nhằm trang bị cho người học những tri thức toàn diện trước khi tham gia vào lực lượng lao động có chất lượng, phục vụ cho cuộc sống bản thân nói riêng và đóng góp vào quá trình phát triển của quốc gia nói chung.

CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 1
1. Phân tích mối quan hệ giữa Pháp luật đại cương với các khoa học pháp lý khác.
2. Kinh tế học và Pháp luật đại cương có mối quan hệ như thế nào? Tại sao?
3. Trình bày phương pháp nghiên cứu của Pháp luật đại cương.
4. Nêu và phân tích ý nghĩa, vai trò của môn học Pháp luật đại cương.
5. Đối tượng nghiên cứu của Pháp luật đại cương là gì?
6. Nêu và phân tích khái niệm về khoa học pháp luật đại cương.
7. Trình bày những nội dung cơ bản của môn học Pháp luật đại cương.
8. Phân tích sự cần thiết của môn học đối với chuyên ngành mà mình đang theo học.
9. Tại sao nói “Pháp luật là công cụ hiệu quả nhất để quản trị xã hội”?
10. Tìm hiểu và liệt kê các hệ thống pháp luật trên thế giới.

Kết luận

Như vậy, việc xác định đúng đối tượng và vận dụng phù hợp các phương pháp nghiên cứu giúp người học tiếp cận pháp luật đại cương một cách khoa học, logic và toàn diện. Những nội dung cơ bản của môn học không chỉ làm rõ các vấn đề chung về nhà nước và pháp luật mà còn giúp người học nhận diện cấu trúc, vai trò và sự vận hành của các hệ thống pháp luật trong thực tiễn. Đây là cơ sở quan trọng để hình thành tư duy pháp lý, nâng cao khả năng nhận thức và vận dụng pháp luật trong học tập, công việc cũng như đời sống xã hội.