Các nước theo chế độ quân chủ lập hiến hiện nay

[Hocluat.vn] Các nước theo chế độ quân chủ lập hiến vẫn hiện diện tại nhiều khu vực trên thế giới, từ châu Âu, châu Á, châu Phi đến châu Mỹ và châu Đại Dương. Điểm chung của những quốc gia này là quân chủ giữ vị trí nguyên thủ quốc gia nhưng quyền lực được xác định, giới hạn hoặc phân công theo hiến pháp và trật tự pháp luật. Tuy nhiên, vai trò thực tế của quân chủ không hoàn toàn giống nhau: tại Anh, Nhật Bản hoặc Thụy Điển, quân chủ chủ yếu mang tính biểu tượng; trong khi tại Bahrain, Jordan, Kuwait, Liechtenstein, Monaco và Maroc, quân chủ vẫn nắm giữ những quyền hạn chính trị đáng kể.

Trong phạm vi bài viết, quân chủ lập hiến được hiểu theo nghĩa rộng, bao gồm quân chủ đại nghị, quân chủ tuyển cử và quân chủ bán lập hiến. Liên minh Nghị viện Thế giới mô tả quân chủ lập hiến là mô hình trong đó quân chủ hoạt động trong khuôn khổ hiến pháp, còn quyền điều hành thường gắn với chính phủ và nghị viện [1].

Theo cách phân loại này, thế giới hiện có 36 quốc gia thường được xác định là quân chủ lập hiến, gồm 15 Vương quốc Thịnh vượng chung cùng 21 nước có quân chủ riêng. Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất không được đưa vào danh sách chính vì hai quốc gia này thường được xếp vào nhóm quân chủ chuyên chế, quân chủ bán lập hiến hoặc liên bang các nền quân chủ tùy theo tiêu chí nghiên cứu.

1. Vương quốc Anh

Vương quốc Anh là một trong những hình mẫu điển hình nhất của chế độ quân chủ lập hiến, dù quốc gia này không có một bản hiến pháp thành văn duy nhất.

Trật tự hiến định của Anh được hình thành từ luật thành văn, án lệ, tập quán hiến pháp và các văn kiện lịch sử. Quốc vương là nguyên thủ quốc gia, đồng thời là một bộ phận cấu thành của Nghị viện cùng với Hạ viện và Thượng viện.

Hiến pháp bất thành văn của Liên hiệp vương quốc Anh

Về hình thức, Quốc vương bổ nhiệm Thủ tướng, khai mạc kỳ họp Nghị viện, phê chuẩn luật và thực hiện nhiều quyền thuộc đặc quyền hoàng gia. Tuy nhiên, phần lớn chức năng này được thực hiện theo đề nghị của Thủ tướng hoặc các bộ trưởng chịu trách nhiệm trước Nghị viện.

Vì vậy, nguyên tắc nổi bật của chính thể Anh là: Quốc vương trị vì nhưng không trực tiếp cai trị. Quyền xây dựng chính sách và điều hành đất nước thuộc về chính phủ được hình thành trên cơ sở tín nhiệm của Hạ viện [2].

2. Canada

Canada là quốc gia quân chủ lập hiến liên bang và là một trong 15 Vương quốc Thịnh vượng chung. Quốc vương Anh đồng thời là Quốc vương Canada nhưng vương quyền tại Canada tồn tại độc lập về mặt pháp lý với vương quyền tại Anh.

Trong hoạt động thường ngày, Quốc vương được đại diện bởi Toàn quyền Canada ở cấp liên bang và các Phó Thống đốc tại cấp tỉnh. Toàn quyền bổ nhiệm Thủ tướng, triệu tập hoặc giải tán Nghị viện và phê chuẩn luật nhưng về nguyên tắc phải hành động theo đề nghị của chính phủ có trách nhiệm trước Hạ viện.

Tìm hiểu về hình thức nhà nước Canada

Canada kết hợp ba yếu tố quan trọng:

Chế độ quân chủ lập hiến;
Nền dân chủ nghị viện;
Cấu trúc nhà nước liên bang.

Quân chủ đóng vai trò bảo đảm tính liên tục của nhà nước, còn quyền lực chính trị thực tế được thực hiện bởi Thủ tướng, Nội các và Nghị viện.

3. Australia

Australia là một quốc gia quân chủ lập hiến, dân chủ nghị viện và liên bang. Quốc vương là nguyên thủ quốc gia nhưng thường không trực tiếp thực hiện các nhiệm vụ nhà nước tại Australia.

Toàn quyền Australia đại diện cho Quốc vương ở cấp liên bang. Tại các bang, vương quyền được đại diện bởi các thống đốc bang.

Hiến pháp trao cho Toàn quyền nhiều quyền hạn về hình thức như bổ nhiệm bộ trưởng, triệu tập Nghị viện, phê chuẩn luật và giữ vị trí Tổng tư lệnh. Tuy nhiên, theo tập quán hiến pháp, các quyền này chủ yếu được thực hiện theo đề nghị của Thủ tướng và Nội các.

Dù vậy, Australia vẫn thừa nhận một số quyền dự phòng của Toàn quyền trong những tình huống đặc biệt, chẳng hạn khi không xác định được ai có khả năng thành lập chính phủ hoặc khi chính phủ mất tín nhiệm của Hạ viện.

4. New Zealand

New Zealand là một nền quân chủ lập hiến và dân chủ nghị viện theo mô hình Westminster. Quốc vương là nguyên thủ quốc gia, được đại diện tại New Zealand bởi Toàn quyền.

New Zealand cũng không có một văn bản duy nhất mang tên Hiến pháp. Trật tự hiến định được hình thành từ Luật Hiến pháp năm 1986, các đạo luật khác, quyết định tư pháp, thư đặc quyền, tập quán và thông lệ chính trị.

Toàn quyền bổ nhiệm Thủ tướng là người có khả năng nhận được sự tín nhiệm của Hạ viện. Các quyền nguyên thủ hầu hết được thực hiện theo đề nghị của chính phủ.

Nhà vua và Toàn quyền không trực tiếp hoạch định chính sách. Vai trò chủ yếu là đại diện quốc gia, bảo đảm sự liên tục của nhà nước và thực hiện các thủ tục hiến định cần thiết.

5. Antigua và Barbuda

Antigua và Barbuda là một quốc gia độc lập tại vùng Caribe, tổ chức theo chế độ quân chủ lập hiến và dân chủ nghị viện.

Quốc vương được đại diện bởi Toàn quyền Antigua và Barbuda. Toàn quyền bổ nhiệm Thủ tướng, phê chuẩn các đạo luật và thực hiện những nhiệm vụ nguyên thủ khác theo quy định của Hiến pháp.

Thủ tướng thường là lãnh đạo của đảng hoặc liên minh có đa số tại Hạ viện. Chính phủ chịu trách nhiệm chính trị trước Nghị viện chứ không phải trước cá nhân Quốc vương.

Vì vậy, dù giữ lại thiết chế quân chủ sau khi giành độc lập, Antigua và Barbuda vận hành theo nguyên tắc nghị viện, trong đó quân chủ chủ yếu đóng vai trò biểu tượng.

6. Bahamas

Bahamas trở thành quốc gia độc lập năm 1973 nhưng tiếp tục duy trì Quốc vương làm nguyên thủ quốc gia.

Quốc vương được đại diện bởi Toàn quyền Bahamas. Về hình thức, Toàn quyền bổ nhiệm Thủ tướng, bổ nhiệm một số thành viên Thượng viện, triệu tập Nghị viện và phê chuẩn luật.

Tuy nhiên, các quyền này phần lớn được thực hiện theo Hiến pháp và đề nghị của Thủ tướng. Chính phủ phải duy trì sự tín nhiệm của Hạ viện để tiếp tục cầm quyền.

Chính thể Bahamas thể hiện đặc trưng phổ biến của các Vương quốc Thịnh vượng chung: quân chủ được duy trì như biểu tượng của nhà nước nhưng hoạt động điều hành thuộc về chính phủ dân cử.

7. Belize

Belize là quốc gia quân chủ lập hiến tại Trung Mỹ. Đây là nước duy nhất trong khu vực Trung Mỹ duy trì Quốc vương làm nguyên thủ quốc gia.

Toàn quyền đại diện cho Quốc vương và thực hiện các nhiệm vụ hiến định như bổ nhiệm Thủ tướng, phê chuẩn luật và triệu tập Quốc hội.

Quyền hành pháp về danh nghĩa được thực hiện nhân danh Quốc vương nhưng trong thực tế thuộc về Thủ tướng và Nội các. Nội các chịu trách nhiệm trước Hạ viện.

Sự tồn tại của chế độ quân chủ tại Belize gắn với lịch sử nước này từng là thuộc địa của Anh. Tuy nhiên, Belize là quốc gia có chủ quyền hoàn toàn và vương quyền tại Belize tách biệt về pháp lý với vương quyền tại Anh.

8. Grenada

Grenada là một quốc gia đảo tại Caribe, tổ chức theo chế độ quân chủ lập hiến và dân chủ nghị viện.

Quốc vương được đại diện bởi Toàn quyền Grenada. Toàn quyền bổ nhiệm Thủ tướng là thành viên Hạ viện có khả năng nhận được sự ủng hộ của đa số đại biểu.

Nghị viện Grenada gồm Quốc vương, Thượng viện và Hạ viện. Thượng nghị sĩ được Toàn quyền bổ nhiệm theo đề nghị của Thủ tướng và lãnh đạo phe đối lập.

Mặc dù Hiến pháp trao cho Toàn quyền một số quyền dự phòng, hoạt động quản trị thông thường vẫn do Thủ tướng và Nội các thực hiện.

9. Jamaica

Jamaica hiện vẫn là một quốc gia quân chủ lập hiến và là một trong các Vương quốc Thịnh vượng chung.

Quốc vương được đại diện bởi Toàn quyền Jamaica. Toàn quyền thực hiện chức năng nguyên thủ, bổ nhiệm Thủ tướng, phê chuẩn luật và thực hiện các nghi lễ nhà nước.

Trong nhiều năm, Jamaica đã thảo luận về khả năng chuyển sang chính thể cộng hòa. Tuy nhiên, việc thay đổi chế độ nguyên thủ phải được thực hiện thông qua quy trình sửa đổi Hiến pháp, trong đó có thể bao gồm trưng cầu ý dân.

Khi chưa hoàn tất quy trình đó, Jamaica về mặt pháp lý vẫn là một nước quân chủ lập hiến. Danh sách chính thức hiện hành vẫn xác định Jamaica là một trong các quốc gia nơi Quốc vương giữ vị trí nguyên thủ [3].

10. Saint Kitts và Nevis

Saint Kitts và Nevis là một quốc gia liên bang nhỏ tại vùng Caribe, duy trì chính thể quân chủ lập hiến.

Toàn quyền đại diện cho Quốc vương và thực hiện các chức năng theo Hiến pháp. Thủ tướng phải là thành viên Quốc hội có khả năng giành được sự ủng hộ của đa số đại biểu được bầu.

Một điểm đặc biệt của Saint Kitts và Nevis là đảo Nevis có cơ quan lập pháp và chính quyền riêng trong khuôn khổ liên bang. Hiến pháp cũng thiết lập cơ chế để Nevis có thể tổ chức trưng cầu ý dân về việc tách khỏi liên bang nếu đáp ứng các điều kiện nghiêm ngặt.

Dù có cấu trúc liên bang đặc thù, chế độ quân chủ chủ yếu đóng vai trò nguyên thủ và biểu tượng của sự liên tục nhà nước.

11. Saint Lucia

Saint Lucia là quốc gia quân chủ lập hiến tại vùng Caribe. Quốc vương được đại diện bởi Toàn quyền Saint Lucia.

Nghị viện gồm Hạ viện và Thượng viện. Chính phủ được thành lập bởi lực lượng có khả năng duy trì tín nhiệm của Hạ viện.

Toàn quyền bổ nhiệm Thủ tướng, bổ nhiệm thượng nghị sĩ theo các đề nghị được Hiến pháp quy định và phê chuẩn dự luật. Tuy nhiên, quyền điều hành thực tế thuộc về Thủ tướng và Nội các.

Quân chủ tại Saint Lucia không trực tiếp tham gia cạnh tranh chính trị hoặc quyết định chính sách công.

12. Saint Vincent và Grenadines

Saint Vincent và Grenadines là một quốc gia quân chủ lập hiến và dân chủ nghị viện.

Quốc vương được đại diện bởi Toàn quyền. Cơ quan lập pháp là Quốc hội một viện, bao gồm các đại biểu được bầu và các thượng nghị sĩ được bổ nhiệm.

Năm 2009, quốc gia này từng tổ chức trưng cầu ý dân về dự thảo hiến pháp mới, trong đó có đề xuất thay thế Quốc vương bằng Tổng thống. Tuy nhiên, dự thảo không nhận được tỷ lệ phiếu cần thiết.

Do đó, Saint Vincent và Grenadines tiếp tục duy trì mô hình quân chủ lập hiến cho đến hiện nay.

13. Papua New Guinea

Papua New Guinea là một quốc gia quân chủ lập hiến tại khu vực Thái Bình Dương.

Khác với một số Vương quốc Thịnh vượng chung, Toàn quyền Papua New Guinea được Quốc vương bổ nhiệm trên cơ sở đề cử của Quốc hội. Cơ chế này thể hiện vai trò trực tiếp của cơ quan đại diện trong việc lựa chọn người thực hiện chức năng nguyên thủ tại quốc gia.

Thủ tướng được Quốc hội bầu và sau đó được Toàn quyền bổ nhiệm theo thủ tục hiến định. Chính phủ phải chịu trách nhiệm trước Quốc hội.

Quốc vương không trực tiếp tham gia điều hành đất nước, trong khi Toàn quyền chủ yếu thực hiện chức năng nghi lễ và hiến định.

14. Quần đảo Solomon

Quần đảo Solomon là một quốc gia quân chủ lập hiến và dân chủ nghị viện tại Nam Thái Bình Dương.

Quốc vương được đại diện bởi Toàn quyền. Toàn quyền được bổ nhiệm sau khi Quốc hội đề cử, thường với nhiệm kỳ xác định.

Thủ tướng do các thành viên Quốc hội bầu. Chính phủ phải chịu trách nhiệm trước Quốc hội và có thể bị thay thế thông qua bỏ phiếu bất tín nhiệm.

Mặc dù quyền hành pháp về hình thức được trao cho Quốc vương, hoạt động điều hành thực tế thuộc về Nội các.

15. Tuvalu

Tuvalu là một quốc gia đảo nhỏ tại Thái Bình Dương, tổ chức theo chế độ quân chủ lập hiến và dân chủ nghị viện.

Quốc vương được đại diện bởi Toàn quyền Tuvalu. Toàn quyền thực hiện nhiệm vụ chủ yếu theo đề nghị của Thủ tướng hoặc Nội các.

Tuvalu không có các đảng chính trị tổ chức chặt chẽ theo mô hình phổ biến tại nhiều nền dân chủ khác. Thủ tướng được bầu trong số các nghị sĩ và chính phủ được hình thành dựa trên sự ủng hộ trong Nghị viện.

Quân chủ giữ vai trò biểu tượng, trong khi các quyết định chính trị do những đại diện được bầu thực hiện.

Quốc vương Anh hiện là nguyên thủ của 14 quốc gia độc lập ngoài Vương quốc Anh. Danh sách chính thức gồm Canada, Australia, New Zealand và 11 quốc gia tại Caribe, Trung Mỹ và Thái Bình Dương nêu trên [3].

16. Bỉ

Bỉ là quốc gia quân chủ lập hiến liên bang và dân chủ nghị viện tại Tây Âu.

Nhà vua là nguyên thủ quốc gia nhưng không thể tự mình thực hiện một hành vi chính trị có hiệu lực nếu không có chữ ký tiếp nhận trách nhiệm của một bộ trưởng. Nguyên tắc này bảo đảm rằng trách nhiệm chính trị thuộc về chính phủ chứ không thuộc về nhà vua.

Bỉ có cấu trúc liên bang phức tạp, gồm các vùng và cộng đồng ngôn ngữ. Trong bối cảnh đó, nhà vua còn đảm nhiệm vai trò biểu tượng của sự thống nhất quốc gia.

Nhà vua có thể tham gia tham vấn trong quá trình thành lập chính phủ, đặc biệt khi kết quả bầu cử dẫn đến tình trạng khó hình thành liên minh. Tuy nhiên, chính phủ cuối cùng vẫn phải nhận được tín nhiệm của Hạ viện.

17. Đan Mạch

Đan Mạch là một nền quân chủ lập hiến và dân chủ nghị viện lâu đời tại Bắc Âu.

Hiến pháp Đan Mạch quy định quyền lập pháp thuộc về Quốc vương và Quốc hội, còn quyền hành pháp thuộc về Quốc vương. Tuy nhiên, các quyền này được thực hiện thông qua các bộ trưởng chịu trách nhiệm trước Quốc hội.

Quốc vương bổ nhiệm Thủ tướng và các bộ trưởng nhưng phải tôn trọng tương quan lực lượng trong Quốc hội. Một chính phủ không thể tiếp tục hoạt động nếu bị đa số nghị sĩ phản đối.

Vai trò thực tế của quân chủ chủ yếu là nghi lễ, đại diện và bảo đảm tính liên tục của nhà nước. IPU xác định hệ thống chính trị Đan Mạch là chế độ quân chủ lập hiến [4].

18. Hà Lan

Hà Lan là một quốc gia quân chủ lập hiến và dân chủ nghị viện.

Nhà vua là nguyên thủ quốc gia và cùng các bộ trưởng tạo thành Chính phủ theo cách diễn đạt của Hiến pháp. Tuy nhiên, nhà vua không phải chịu trách nhiệm chính trị; các bộ trưởng phải chịu trách nhiệm trước Nghị viện đối với các hành vi của chính phủ và quân chủ.

Nguồn gốc, nội dung của Hiến pháp Hà Lan

Nhà vua ký các đạo luật, bổ nhiệm bộ trưởng và đọc diễn văn khai mạc năm nghị viện. Những hoạt động này được thực hiện trong khuôn khổ trách nhiệm của bộ trưởng.

Từ các cải cách gần đây, vai trò trực tiếp của nhà vua trong quá trình thương lượng thành lập chính phủ đã được thu hẹp đáng kể. Hạ viện giữ vai trò trung tâm trong việc chỉ định người điều phối và xây dựng liên minh.

19. Na Uy

Na Uy là một nền quân chủ lập hiến và dân chủ nghị viện tại Bắc Âu.

Hiến pháp về hình thức trao quyền hành pháp cho nhà vua. Tuy nhiên, từ khi nguyên tắc nghị viện được xác lập, quyền lực chính trị được thực hiện bởi chính phủ chịu trách nhiệm trước Quốc hội.

Nhà vua chủ trì Hội đồng Nhà nước, bổ nhiệm chính phủ và thực hiện các nghi lễ quốc gia. Trong thực tế, nhà vua phải hành động theo đề nghị của chính phủ.

Chế độ quân chủ Na Uy được duy trì sau cuộc trưng cầu ý dân năm 1905, khi đất nước tách khỏi liên minh với Thụy Điển. Ngày nay, nhà vua chủ yếu là biểu tượng của quốc gia và không tham gia cạnh tranh đảng phái.

20. Thụy Điển

Thụy Điển là một trong những nền quân chủ lập hiến có quân chủ mang tính nghi lễ rõ rệt nhất.

Theo Đạo luật về hình thức chính phủ năm 1974, nhà vua không nắm quyền hành pháp và không bổ nhiệm Thủ tướng theo ý chí cá nhân. Chủ tịch Quốc hội đề xuất ứng viên Thủ tướng để Quốc hội xem xét.

Nhà vua thực hiện những nhiệm vụ như khai mạc năm nghị viện, chủ trì một số cuộc họp thông tin, tiếp nhận đại sứ và đại diện quốc gia trong các nghi lễ.

Mọi quyền lực công tại Thụy Điển xuất phát từ nhân dân. Vì vậy, quân chủ không có quyền phủ quyết luật hoặc trực tiếp can thiệp vào hoạt động của chính phủ.

21. Tây Ban Nha

Tây Ban Nha được Hiến pháp năm 1978 xác định rõ là một nước theo chính thể quân chủ đại nghị.

Nhà vua là nguyên thủ quốc gia, biểu tượng của sự thống nhất và trường tồn của đất nước. Nhà vua công bố luật, triệu tập bầu cử, đề cử ứng viên Thủ tướng và đại diện quốc gia trong quan hệ quốc tế.

Tuy nhiên, các hành vi của nhà vua phải được Thủ tướng, bộ trưởng hoặc Chủ tịch Hạ viện tiếp nhận trách nhiệm theo từng trường hợp. Chính phủ chịu trách nhiệm trước Hạ viện.

Khoản 3 Điều 1 Hiến pháp Tây Ban Nha khẳng định hình thức chính trị của Nhà nước Tây Ban Nha là quân chủ đại nghị; đồng thời, chủ quyền quốc gia thuộc về nhân dân Tây Ban Nha [5].

22. Luxembourg

Luxembourg là quốc gia duy nhất trên thế giới hiện mang hình thức một Đại Công quốc có chủ quyền.

Đại Công tước là nguyên thủ quốc gia, đại diện cho Luxembourg và thực hiện các chức năng được Hiến pháp quy định. Chính phủ do Thủ tướng đứng đầu và chịu trách nhiệm trước Viện Đại biểu.

Các hành vi của Đại Công tước cần có sự tiếp nhận trách nhiệm của thành viên chính phủ. Vì vậy, quyền lực chính trị thực tế thuộc về chính phủ và cơ quan lập pháp.

Mô hình Luxembourg thường được xác định là quân chủ lập hiến đại nghị, trong đó Đại Công tước chủ yếu giữ vai trò biểu tượng và nghi lễ [6].

23. Liechtenstein

Liechtenstein là một nền quân chủ lập hiến có nhiều đặc điểm khác biệt so với các nền quân chủ đại nghị ở châu Âu.

Hoàng thân là nguyên thủ quốc gia và vẫn nắm giữ những quyền lực đáng kể. Hoàng thân có thể phê chuẩn hoặc từ chối phê chuẩn luật, bổ nhiệm chính phủ, tham gia bổ nhiệm thẩm phán và giải tán Nghị viện trong những điều kiện nhất định.

Bên cạnh đó, người dân Liechtenstein có quyền sử dụng nhiều cơ chế dân chủ trực tiếp như sáng kiến công dân và trưng cầu ý dân. Các địa phương còn có thể tiến hành thủ tục tách khỏi quốc gia nếu đáp ứng điều kiện hiến định.

Vì kết hợp quyền lực thực tế của Hoàng thân với dân chủ nghị viện và dân chủ trực tiếp, Liechtenstein thường được xếp vào nhóm quân chủ bán lập hiến thay vì quân chủ thuần túy nghi lễ [7].

24. Monaco

Monaco là một công quốc quân chủ lập hiến nằm bên bờ Địa Trung Hải.

Thân vương là nguyên thủ quốc gia và giữ vai trò quan trọng trong quyền hành pháp. Bộ trưởng Nhà nước đứng đầu chính phủ nhưng do Thân vương bổ nhiệm.

Quyền lập pháp được thực hiện bởi Thân vương và Hội đồng Quốc gia. Các dự luật nhìn chung do chính phủ đề xuất, trong khi Hội đồng Quốc gia thảo luận và biểu quyết.

So với Anh, Thụy Điển hoặc Nhật Bản, quân chủ Monaco có thực quyền lớn hơn. Vì vậy, Monaco thường được xác định là một nền quân chủ lập hiến hoặc quân chủ bán lập hiến.

25. Andorra

Andorra là một trường hợp quân chủ lập hiến đặc biệt vì có hai đồng nguyên thủ được gọi là Đồng Thân vương.

Hai Đồng Thân vương gồm Tổng thống Pháp và Giám mục giáo phận Urgell của Tây Ban Nha. Họ giữ chức vụ nguyên thủ Andorra không phải theo một dòng họ hoàng gia riêng của nước này.

Hiến pháp năm 1993 xác định Andorra là một quốc gia dân chủ, pháp quyền và là một đồng công quốc nghị viện. Hai Đồng Thân vương thực hiện các nhiệm vụ chủ yếu mang tính hiến định, đại diện và trọng tài.

Quyền điều hành thực tế thuộc về người đứng đầu Chính phủ và Hội đồng Toàn thể – cơ quan lập pháp của Andorra. Đây là mô hình quân chủ đồng nguyên thủ và không thế tập theo cách thông thường.

26. Nhật Bản

Nhật Bản là nền quân chủ lập hiến duy nhất hiện nay sử dụng danh hiệu Hoàng đế cho nguyên thủ quốc gia.

Điều 1 Hiến pháp Nhật Bản xác định Hoàng đế là biểu tượng của Nhà nước và sự thống nhất của nhân dân; địa vị của Hoàng đế bắt nguồn từ ý chí của nhân dân, nơi quyền lực tối cao thuộc về.

Nguồn gốc, nội dung của Hiến pháp Nhật Bản

Hoàng đế không có quyền liên quan đến việc điều hành chính phủ. Những hành vi nhà nước như công bố luật, triệu tập Quốc hội, bổ nhiệm Thủ tướng và Chánh án Tòa án Tối cao đều được thực hiện theo quyết định hoặc đề nghị của các cơ quan dân cử.

Vì vậy, Hoàng đế Nhật Bản có vai trò biểu tượng và nghi lễ rất rõ rệt. Quyền lực chính trị thuộc về Quốc hội, Nội các và các thiết chế được thành lập theo Hiến pháp [8].

27. Malaysia

Malaysia là một nền quân chủ lập hiến liên bang và tuyển cử độc đáo.

Nguyên thủ quốc gia mang danh hiệu Yang di-Pertuan Agong, được Hội nghị các Quân chủ lựa chọn theo nhiệm kỳ năm năm từ chín quân chủ của các bang Mã Lai.

Malaysia không áp dụng nguyên tắc một dòng họ giữ ngai vàng liên tục ở cấp liên bang. Chức vụ Quốc vương luân phiên giữa các hoàng gia đủ điều kiện theo quy trình bầu kín.

Quốc vương bổ nhiệm Thủ tướng là thành viên Hạ viện có khả năng nhận được tín nhiệm của đa số. Trong phần lớn công việc, Quốc vương hành động theo đề nghị của Nội các nhưng Hiến pháp vẫn dành một số quyền quyết định cá nhân trong những hoàn cảnh nhất định.

Cổng thông tin Chính phủ và Nghị viện Malaysia đều xác định nước này thực hiện chế độ dân chủ nghị viện dưới chính thể quân chủ lập hiến [9].

28. Campuchia

Campuchia khôi phục chế độ quân chủ lập hiến theo Hiến pháp năm 1993.

Hiến pháp khẳng định nhà vua trị vì nhưng không cai trị. Nhà vua là nguyên thủ quốc gia, biểu tượng của sự thống nhất và trường tồn của dân tộc.

Ngai vàng Campuchia không hoàn toàn được kế vị tự động theo nguyên tắc trưởng nam. Khi ngai vàng khuyết, Hội đồng Tôn vương lựa chọn nhà vua mới trong số những thành viên nam đủ điều kiện thuộc hoàng tộc.

Thủ tướng và Chính phủ thực hiện quyền hành pháp, đồng thời chịu trách nhiệm trước Quốc hội. Nhà vua không trực tiếp điều hành chính sách hoặc tham gia hoạt động đảng phái.

29. Thái Lan

Thái Lan chuyển từ quân chủ chuyên chế sang quân chủ lập hiến sau cuộc cách mạng năm 1932.

Theo Hiến pháp, Thái Lan áp dụng chế độ dân chủ với nhà vua là nguyên thủ quốc gia. Quyền lực tối cao thuộc về nhân dân và được thực hiện thông qua Quốc hội, Hội đồng Bộ trưởng và tòa án.

Nhà vua bổ nhiệm Thủ tướng theo thủ tục hiến định, phê chuẩn luật, thực hiện chức năng nguyên thủ và giữ địa vị đặc biệt trong đời sống văn hóa, tôn giáo của đất nước.

Tuy nhiên, lịch sử chính trị Thái Lan thường xuyên có đảo chính quân sự, đình chỉ hoặc thay thế hiến pháp. Vì vậy, khoảng cách giữa các nguyên tắc quân chủ lập hiến và thực tiễn vận hành chính trị có thể thay đổi theo từng giai đoạn.

30. Bhutan

Bhutan là một nền quân chủ lập hiến dân chủ tại khu vực Himalaya.

Đáng chú ý, quá trình chuyển đổi sang dân chủ lập hiến được thúc đẩy mạnh mẽ từ chính hoàng gia. Hiến pháp năm 2008 xác lập Quốc hội, chính phủ dân cử, hệ thống tư pháp và các quyền cơ bản của công dân.

Nhà vua là nguyên thủ quốc gia và biểu tượng của sự thống nhất. Hiến pháp quy định cơ chế buộc nhà vua thoái vị trong những trường hợp nhất định, đồng thời giới hạn độ tuổi trị vì.

Thủ tướng đứng đầu chính phủ và phải nhận được sự ủng hộ trong Hạ viện. Bhutan vì thế được xem là một mô hình chuyển đổi tương đối đặc biệt từ quân chủ truyền thống sang quân chủ lập hiến dân chủ.

31. Bahrain

Bahrain tuyên bố trở thành vương quốc quân chủ lập hiến theo Hiến pháp năm 2002.

Nhà vua là nguyên thủ quốc gia và nắm giữ nhiều quyền lực quan trọng như bổ nhiệm Thủ tướng, bổ nhiệm chính phủ, phê chuẩn luật, giải tán Hạ viện và bổ nhiệm toàn bộ thành viên Hội đồng Shura.

Quốc hội Bahrain gồm Hạ viện được bầu và Hội đồng Shura do nhà vua bổ nhiệm. Hai viện tham gia hoạt động lập pháp nhưng hoàng gia vẫn có ảnh hưởng rất lớn đối với quá trình chính trị.

Vì vậy, Bahrain thường được mô tả chính xác hơn là quân chủ bán lập hiến hoặc quân chủ lập hiến có nhà vua nắm thực quyền, thay vì quân chủ đại nghị thuần túy.

32. Jordan

Jordan là một nền quân chủ lập hiến thế tập theo Hiến pháp năm 1952.

Nhà vua là nguyên thủ quốc gia, bổ nhiệm và miễn nhiệm Thủ tướng, bổ nhiệm các thành viên Thượng viện, phê chuẩn luật và có quyền giải tán Hạ viện theo điều kiện hiến định.

Nghị viện gồm Thượng viện và Hạ viện. Hạ viện được hình thành thông qua bầu cử, trong khi các thượng nghị sĩ do nhà vua bổ nhiệm.

Chính phủ phải chịu trách nhiệm trước Hạ viện nhưng nhà vua vẫn có ảnh hưởng rất lớn đối với hành pháp, quân đội và chính sách đối ngoại. Vì vậy, Jordan được xếp vào nhóm quân chủ lập hiến có quân chủ giữ quyền lực đáng kể [10].

33. Kuwait

Kuwait là một tiểu vương quốc quân chủ lập hiến, trong đó người đứng đầu nhà nước mang danh hiệu Emir.

Hiến pháp quy định Kuwait là một tiểu vương quốc thế tập. Quốc hội được hình thành chủ yếu bằng bầu cử và có quyền lập pháp, giám sát chính phủ, chất vấn bộ trưởng và xem xét ngân sách.

Emir bổ nhiệm Thủ tướng, phê chuẩn luật và có quyền giải tán Quốc hội trong những điều kiện nhất định. Chính phủ không nhất thiết được hình thành từ đa số nghị viện theo cách thức của chế độ Westminster.

Do Emir và hoàng gia tiếp tục giữ vai trò lớn trong hành pháp, Kuwait thường được phân loại là quân chủ bán lập hiến.

34. Maroc

Maroc được Hiến pháp năm 2011 xác định là một nền quân chủ hiến định, dân chủ, đại nghị và xã hội.

Nhà vua là nguyên thủ quốc gia, biểu tượng của sự thống nhất và người bảo đảm tính liên tục của nhà nước. Nhà vua còn giữ địa vị tôn giáo đặc biệt với tư cách là “Thủ lĩnh của các tín đồ”.

Sau bầu cử Hạ viện, nhà vua bổ nhiệm Thủ tướng từ đảng đứng đầu kết quả bầu cử. Chính phủ chịu trách nhiệm trước Nghị viện.

Tuy nhiên, nhà vua vẫn giữ ảnh hưởng lớn đối với quốc phòng, an ninh, tôn giáo và các định hướng chiến lược. Vì vậy, Maroc thường được xếp vào nhóm quân chủ lập hiến có nhà vua nắm thực quyền đáng kể.

Điều 1 Hiến pháp Maroc ghi rõ quốc gia này là một nền quân chủ hiến định, dân chủ, đại nghị và xã hội; chủ quyền thuộc về quốc gia và được thực hiện trực tiếp hoặc thông qua các đại diện [11].

35. Lesotho

Lesotho là một nền quân chủ lập hiến tại miền nam châu Phi.

Nhà vua là nguyên thủ quốc gia nhưng chủ yếu thực hiện các chức năng nghi lễ và đại diện. Quyền hành pháp được thực hiện bởi chính phủ do Thủ tướng đứng đầu.

Thủ tướng là người có khả năng nhận được sự ủng hộ của đa số trong Quốc hội. Nhà vua bổ nhiệm Thủ tướng và thực hiện các hành vi nhà nước theo đề nghị của chính phủ hoặc Hội đồng Nhà nước.

Lesotho từng trải qua nhiều giai đoạn bất ổn chính trị và can thiệp quân sự. Tuy nhiên, về mặt hiến định, nhà vua không trực tiếp điều hành chính phủ. IPU xác định Lesotho là một nước quân chủ lập hiến, trong đó nhà vua giữ vị trí nguyên thủ [12].

36. Tonga

Tonga là quốc gia quân chủ lập hiến duy nhất tại khu vực Thái Bình Dương có một vương triều bản địa riêng.

Hiến pháp Tonga được ban hành từ năm 1875, khiến nước này trở thành một trong những nền quân chủ lập hiến lâu đời tại khu vực. Tuy nhiên, trong thời gian dài, nhà vua và tầng lớp quý tộc vẫn nắm giữ quyền lực lớn.

Các cải cách chính trị năm 2010 mở rộng số đại biểu do người dân bầu và tăng vai trò của Nghị viện trong việc lựa chọn Thủ tướng. Ngày nay, Thủ tướng được lựa chọn trên cơ sở đề cử và bỏ phiếu trong Nghị viện.

Nhà vua vẫn giữ một số quyền hạn và quyền dự phòng lớn hơn quân chủ tại Anh hoặc Nhật Bản. Vì vậy, Tonga có thể được xem là nền quân chủ lập hiến đang kết hợp giữa truyền thống hoàng gia Polynesia với chế độ nghị viện hiện đại.

Kết luận

Các nước theo chế độ quân chủ lập hiến không áp dụng một mô hình tổ chức quyền lực hoàn toàn giống nhau. Tại Anh, Canada, Australia, Nhật Bản, Thụy Điển hoặc Lesotho, quân chủ chủ yếu thực hiện chức năng nguyên thủ mang tính biểu tượng, trong khi chính phủ chịu trách nhiệm trước nghị viện. Malaysia và Andorra phát triển những mô hình quân chủ tuyển cử đặc biệt; Campuchia lựa chọn nhà vua thông qua Hội đồng Tôn vương; còn Bahrain, Jordan, Kuwait, Liechtenstein, Monaco và Maroc vẫn dành cho quân chủ nhiều quyền lực chính trị đáng kể. Dù khác nhau về mức độ, điểm chung của các quốc gia này là quyền lực quân chủ không còn được xác định là tuyệt đối mà phải được thực hiện trong khuôn khổ hiến pháp, pháp luật và các thiết chế nhà nước.

Danh mục tài liệu tham khảo

[1] Inter-Parliamentary Union, Parline Database: Glossary of Terms, https://www.ipu.org/file/12099/download, truy cập ngày 21/7/2026.

[2] UK Parliament, Parliament and Crown, https://www.parliament.uk/about/how/role/relations-with-other-institutions/parliament-crown/, truy cập ngày 21/7/2026.

[3] The Royal Household, The Commonwealth, https://www.royal.uk/the-commonwealth, truy cập ngày 21/7/2026.

[4] Inter-Parliamentary Union, Denmark – Parliamentary Oversight, https://archive.ipu.org/parline-e/reports/CtrlParlementaire/2087_F.htm, truy cập ngày 21/7/2026.

[5] Agencia Estatal Boletín Oficial del Estado, The Spanish Constitution, https://www.boe.es/buscar/pdf/1978/BOE-A-1978-40001-consolidado.pdf, truy cập ngày 21/7/2026.

[6] Inter-Parliamentary Union, Luxembourg – Political System and Parliamentary Oversight, https://archive.ipu.org/parline-e/reports/CtrlParlementaire/2191_F.htm, truy cập ngày 21/7/2026.

[7] Andrew Paynter, The Role of the Monarchy in the Liechtenstein Constitution, University of Malta, https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/121685/1/The_role_of_the_monarchy_in_the_Liechtenstein_Constitution_2024.pdf, truy cập ngày 21/7/2026.

[8] Prime Minister’s Office of Japan, The Constitution of Japan, https://japan.kantei.go.jp/policy/koshitsu/051124_e.pdf, truy cập ngày 21/7/2026.

[9] Government of Malaysia, Parliamentary Democracy System, https://www.malaysia.gov.my/en/government/malaysiarulingsystem, truy cập ngày 21/7/2026.

[10] ConstitutionNet – International IDEA, Jordan: Constitutional History, https://constitutionnet.org/country/jordan, truy cập ngày 21/7/2026.

[11] Constitute Project, Morocco’s Constitution of 2011, https://www.constituteproject.org/constitution/Morocco_2011, truy cập ngày 21/7/2026.

[12] Inter-Parliamentary Union, Lesotho – Parliamentary Oversight, https://data.ipu.org/parliament/LS/LS-LC01/law-making-oversight-budget/oversight, truy cập ngày 21/7/2026.

[13] Constitute Project, Constitutions by Country, https://www.constituteproject.org/constitutions, truy cập ngày 21/7/2026.

[14] The Coronation Roll, About the Commonwealth Realms, https://www.coronationroll.gov.uk/about/, truy cập ngày 21/7/2026.

[15] Parliament of Malaysia, Constitutional Monarchy, https://www.parlimen.gov.my/index.php?action=20000&id=78&lang=en&modload=glosari, truy cập ngày 21/7/2026.