Các nước theo chế độ quân chủ chuyên chế hiện chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ trong hệ thống chính trị thế giới. Trong khi phần lớn quốc gia có vua đã chuyển sang quân chủ lập hiến hoặc quân chủ đại nghị, một số nước vẫn duy trì mô hình mà quân chủ nắm giữ thực quyền rất lớn đối với hành pháp, lập pháp, nhân sự cấp cao và định hướng phát triển quốc gia. Bài viết tập trung vào năm trường hợp thường được xác định rõ nhất, gồm Saudi Arabia, Oman, Brunei, Eswatini và Thành Vatican. Việc một nước có hiến pháp, nghị viện hoặc hội đồng tư vấn không đương nhiên làm mất đi tính chất chuyên chế; vấn đề quyết định là các thiết chế đó có thực sự giới hạn quyền lực của quân chủ hay không.
- 1. Saudi Arabia – Nền quân chủ chuyên chế tiêu biểu tại Trung Đông
- 2. Oman – Quân chủ chuyên chế có cơ chế tham vấn và nghị viện hai viện
- 3. Brunei – Quốc vương đồng thời là nguyên thủ và người đứng đầu chính phủ
- 4. Eswatini – Nền quân chủ còn duy trì thực quyền lớn tại châu Phi
- 5. Thành Vatican – Nền quân chủ chuyên chế thần quyền và tuyển cử
- Kết luận
1. Saudi Arabia – Nền quân chủ chuyên chế tiêu biểu tại Trung Đông
Saudi Arabia là một trong những quốc gia thường được nhắc đến đầu tiên khi nói về chế độ quân chủ chuyên chế hiện đại. Nhà nước được tổ chức theo hình thức quân chủ thế tập, trong đó quyền cai trị thuộc về Hoàng gia Al Saud.
Điều 5 Luật Cơ bản về quản trị của Saudi Arabia xác định hình thức chính thể của quốc gia là quân chủ và quy định việc kế vị trong những người con, cháu của Quốc vương lập quốc Abdulaziz. Người kế vị được lựa chọn dựa trên nguyên tắc phù hợp để thực hiện quyền cai trị theo Kinh Qur’an và truyền thống của Nhà tiên tri.
Đáng chú ý, Điều 44 Luật Cơ bản quy định quyền lực nhà nước gồm quyền tư pháp, hành pháp và quyền ban hành quy định. Các quyền lực này có sự phối hợp với nhau nhưng Quốc vương là thẩm quyền cuối cùng. Đây là căn cứ quan trọng để Saudi Arabia được xếp vào nhóm các nước quân chủ chuyên chế, dù quốc gia này đã có hệ thống pháp luật, Hội đồng Bộ trưởng, tòa án và Hội đồng Shura [1].
Hội đồng Shura có thể tham gia xem xét dự thảo quy định, nghiên cứu kế hoạch phát triển, thảo luận báo cáo của các cơ quan nhà nước và đề xuất sửa đổi chính sách. Tuy nhiên, đây không phải nghị viện dân cử có quyền thành lập chính phủ, bỏ phiếu bất tín nhiệm đối với nội các hoặc buộc Quốc vương phải thực hiện quyết định của mình.
Quốc vương giữ vai trò trung tâm trong việc bổ nhiệm các chức danh cấp cao, ban hành sắc lệnh hoàng gia, quyết định những vấn đề lớn về an ninh, quốc phòng và đối ngoại. Chính phủ không được hình thành trên cơ sở đa số nghị viện mà phụ thuộc vào sự bổ nhiệm và tín nhiệm của hoàng gia.
Tuy nhiên, gọi Saudi Arabia là quân chủ chuyên chế không có nghĩa mọi quyết định đều được thực hiện tùy tiện hoặc không có quy tắc. Quyền lực của Quốc vương được đặt trong khuôn khổ Luật Cơ bản, pháp luật Hồi giáo, thiết chế hoàng gia và nhiều cơ quan chuyên môn. Điểm khác biệt so với quân chủ lập hiến nằm ở chỗ các cơ quan này chủ yếu hỗ trợ, tham vấn và tổ chức thực hiện quyền lực, thay vì tạo thành cơ chế đối trọng độc lập có thể kiểm soát quân chủ.
2. Oman – Quân chủ chuyên chế có cơ chế tham vấn và nghị viện hai viện
Oman là một quốc gia quân chủ thế tập tại bán đảo Arab. Bộ Ngoại giao và Thương mại Australia hiện mô tả Oman là một nước quân chủ chuyên chế, trong đó Quốc vương đồng thời là nguyên thủ quốc gia, người đứng đầu chính phủ và Tổng tư lệnh tối cao của các lực lượng vũ trang [2].
Oman có Luật Cơ bản của Nhà nước, giữ vai trò tương tự một bản hiến pháp. Văn bản này quy định cơ cấu các cơ quan nhà nước, quyền và nghĩa vụ của công dân, nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật, tổ chức tư pháp và hoạt động của chính phủ.
Sự tồn tại của Luật Cơ bản cho thấy quân chủ chuyên chế hiện đại không nhất thiết là mô hình không có hiến pháp. Điều cần xem xét là hiến pháp có đặt quân chủ dưới sự kiểm soát của nghị viện hay chỉ xác lập khuôn khổ để quân chủ tổ chức và thực hiện quyền lực.
Quốc vương Oman giữ vị trí trung tâm trong việc định hướng chính sách nhà nước, bổ nhiệm chính phủ, ban hành sắc lệnh và phê chuẩn luật. Hội đồng Bộ trưởng giúp Quốc vương xây dựng, triển khai chính sách, đồng thời trình các đề xuất về kinh tế, xã hội, hành chính và dự thảo pháp luật.
Oman có cơ quan lập pháp hai viện được gọi là Hội đồng Oman, gồm Hội đồng Nhà nước và Hội đồng Shura. Hội đồng Shura có 90 thành viên được bầu bằng hình thức bỏ phiếu trực tiếp, kín, đại diện cho các đơn vị hành chính của quốc gia.
Hội đồng Shura được tham gia thẩm tra, sửa đổi dự thảo luật, đề xuất văn bản pháp luật, đặt câu hỏi với bộ trưởng và thảo luận việc triển khai các dự án công. Tuy nhiên, dự luật được hai viện thông qua vẫn phải được Quốc vương phê chuẩn mới trở thành luật [3].
Như vậy, Oman có nhiều yếu tố thể chế hóa và tham vấn hơn hình ảnh thường thấy về một nền quân chủ tuyệt đối truyền thống. Người dân có thể tham gia bầu một bộ phận cơ quan lập pháp; các bộ trưởng phải cung cấp thông tin, báo cáo và trả lời trước Hội đồng Shura trong phạm vi nhất định.
Dù vậy, chính phủ không hình thành từ đa số nghị viện và Quốc vương vẫn giữ quyền quyết định tối cao trong hệ thống chính trị. Vì thế, Oman thường được mô tả là một nền quân chủ chuyên chế đã được hiện đại hóa, có hiến pháp và các cơ chế tham vấn nhưng chưa chuyển thành quân chủ đại nghị.
3. Brunei – Quốc vương đồng thời là nguyên thủ và người đứng đầu chính phủ
Brunei Darussalam là quốc gia Đông Nam Á còn duy trì chế độ quân chủ chuyên chế. Đây cũng là trường hợp gần gũi với Việt Nam nhất về mặt địa lý trong danh sách các nước được đề cập.
Điều 4 Hiến pháp Brunei quy định quyền hành pháp tối cao thuộc về Quốc vương và Quốc vương đồng thời giữ chức Thủ tướng. Quốc vương còn là Tổng tư lệnh tối cao của Lực lượng vũ trang Hoàng gia Brunei [4].
Các bộ trưởng và thứ trưởng do Quốc vương bổ nhiệm, có trách nhiệm hỗ trợ và tham vấn cho Quốc vương trong việc thực hiện quyền hành pháp. Họ chịu trách nhiệm trước Quốc vương chứ không phải trước một nghị viện được hình thành trên cơ sở cạnh tranh giữa các đảng chính trị.
Hiến pháp cũng cho phép Quốc vương quyết định nhiệm vụ, quyền hạn của các bộ trưởng và có thể bãi nhiệm họ. Nhiều thiết chế như Hội đồng Cơ mật, Hội đồng Bộ trưởng, Hội đồng Tôn giáo và Hội đồng Lập pháp hoạt động trong khuôn khổ quyền lực của Quốc vương.
Brunei có Hội đồng Lập pháp nhưng thành viên của cơ quan này chủ yếu được bổ nhiệm hoặc giữ ghế theo chức vụ. Hội đồng có thể thảo luận ngân sách, chính sách, pháp luật và những vấn đề công nhưng không có vị trí tương đương nghị viện dân cử trong chế độ quân chủ đại nghị.
Một đặc điểm nổi bật của mô hình Brunei là sự kết hợp giữa quyền lực hoàng gia, bản sắc dân tộc Mã Lai và Hồi giáo. Triết lý quốc gia thường được thể hiện qua khái niệm Melayu Islam Beraja, có thể hiểu là quân chủ Mã Lai Hồi giáo. Trong đó, Quốc vương không chỉ là nguyên thủ và người đứng đầu hành pháp mà còn giữ địa vị đặc biệt trong đời sống tôn giáo.
Brunei vẫn duy trì bộ máy hành chính, hệ thống tòa án, pháp luật thành văn và chính sách phúc lợi tương đối rộng. Nguồn thu từ dầu khí tạo điều kiện để nhà nước cung cấp nhiều dịch vụ công và trợ cấp cho người dân.
Tuy nhiên, xét về tổ chức quyền lực, quyền hành pháp tối cao vẫn tập trung vào Quốc vương, nội các không chịu trách nhiệm trước nghị viện dân cử và cơ chế kiểm soát quyền lực hoàng gia còn hạn chế. Vì vậy, Brunei được xem là một trong những ví dụ rõ ràng nhất về chế độ quân chủ chuyên chế tại châu Á hiện nay.
4. Eswatini – Nền quân chủ còn duy trì thực quyền lớn tại châu Phi
Eswatini, trước đây được biết đến với tên gọi Swaziland là một quốc gia nhỏ nằm ở miền nam châu Phi. Nước này có Hiến pháp năm 2005, nghị viện hai viện, chính phủ và hệ thống tòa án nhưng nhà vua vẫn nắm giữ nhiều quyền lực quan trọng.
Điều 64 Hiến pháp Eswatini quy định quyền hành pháp thuộc về nhà vua với tư cách nguyên thủ quốc gia. Nhà vua có thể trực tiếp thực hiện quyền hành pháp hoặc thực hiện thông qua nội các hay một bộ trưởng. Nhà vua còn có quyền phê chuẩn dự luật, triệu tập hoặc giải tán nghị viện, bổ nhiệm nhà ngoại giao, tuyên bố tình trạng khẩn cấp và ra lệnh tổ chức trưng cầu ý dân [5].
Eswatini có Thượng viện và Hạ viện. Một bộ phận thành viên Hạ viện được bầu trực tiếp từ các đơn vị bầu cử truyền thống nhưng nhà vua có quyền bổ nhiệm các thành viên còn lại.
Đối với Thượng viện, nhà vua có quyền bổ nhiệm hai phần ba số thành viên. Nhà vua cũng bổ nhiệm Thủ tướng trong số các thành viên Hạ viện. Quyền lập pháp tối cao được đặt trong thiết chế “Nhà vua tại Nghị viện”, bao gồm nhà vua và nghị viện [6].
Trang thông tin của Nghị viện Eswatini mô tả hệ thống của nước này là sự kết hợp giữa thiết chế nghị viện và hệ thống truyền thống, trong đó chế độ quân chủ nằm ở vị trí cao nhất của trật tự chính trị. Nhà vua vừa giữ vai trò nghi lễ, vừa là người đứng đầu hành pháp.
Điều này tạo nên sự phức tạp trong việc phân loại. Xét theo tên gọi pháp lý, Eswatini có thể được mô tả là một nước quân chủ có hiến pháp. Tuy nhiên, xét theo mức độ thực quyền của nhà vua, quyền bổ nhiệm chính phủ, ảnh hưởng đối với nghị viện và cơ chế chính trị truyền thống, nước này thường được xếp vào nhóm quân chủ chuyên chế.
Các hãng tin quốc tế tiếp tục mô tả nhà vua Eswatini là một trong những quân chủ tuyệt đối còn lại tại châu Phi, đặc biệt khi đề cập đến mức độ tập trung quyền lực chính trị và việc hạn chế hoạt động đối lập có tổ chức [7].
Eswatini cho thấy ranh giới giữa quân chủ chuyên chế và quân chủ lập hiến không phải lúc nào cũng được xác định chỉ bằng việc một quốc gia có hiến pháp hay nghị viện. Một nước vẫn có thể ban hành hiến pháp và tổ chức bầu cử nhưng quân chủ tiếp tục nắm thực quyền đủ lớn để hệ thống được xếp vào nhóm chuyên chế.
5. Thành Vatican – Nền quân chủ chuyên chế thần quyền và tuyển cử
Thành Vatican là trường hợp đặc biệt nhất trong số các nước theo chế độ quân chủ chuyên chế. Đây là một quốc gia có diện tích rất nhỏ, đồng thời là trung tâm hành chính và tinh thần của Giáo hội Công giáo.
Khác với Saudi Arabia, Oman, Brunei hoặc Eswatini, người đứng đầu Vatican không kế vị theo huyết thống. Giáo hoàng được bầu bởi Hồng y đoàn và giữ địa vị nguyên thủ quốc gia. Vì vậy, Vatican thường được mô tả là một nền quân chủ chuyên chế thần quyền có tính chất tuyển cử.
Luật Cơ bản của Thành quốc Vatican năm 2023 tiếp tục khẳng định Giáo hoàng có đầy đủ quyền lực cai quản, bao gồm quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp [8].
Tuy nhiên, trong thực tế, các quyền lực này được thực hiện thông qua nhiều cơ quan chuyên môn. Chức năng lập pháp chủ yếu do Ủy ban Giáo hoàng về Thành quốc Vatican thực hiện, trừ những vấn đề Giáo hoàng dành quyền trực tiếp quyết định.
Thành viên Ủy ban Giáo hoàng do Giáo hoàng bổ nhiệm theo nhiệm kỳ. Những đạo luật được Ủy ban thông qua phải được trình Giáo hoàng xem xét trước khi công bố. Ngân sách và kế hoạch tài chính của quốc gia cũng phải được trình Giáo hoàng phê chuẩn.
Chức năng hành pháp được thực hiện thông qua Chủ tịch Phủ Thống đốc và bộ máy hành chính của Vatican. Những vấn đề có tầm quan trọng lớn được trình lên Giáo hoàng hoặc Ủy ban Giáo hoàng xem xét [9].
Quyền tư pháp được các tòa án Vatican thực hiện nhân danh Giáo hoàng. Giáo hoàng giữ những thẩm quyền đặc biệt như ân xá, giảm án hoặc thay đổi hình phạt theo quy định của hệ thống pháp luật Vatican.
Mặc dù quyền lực pháp lý tập trung cao vào Giáo hoàng, Vatican có đặc điểm rất khác với các nền quân chủ chuyên chế thế tập. Mục đích tồn tại của quốc gia gắn với việc bảo đảm sự độc lập của Tòa Thánh và phục vụ hoạt động của Giáo hội Công giáo, thay vì quản trị một xã hội dân cư đông đảo như các quốc gia thông thường.
Do đó, khi liệt kê các nước theo chế độ quân chủ chuyên chế, cần chú thích rằng Vatican là một mô hình riêng biệt: quân chủ không thế tập, người đứng đầu được bầu, quyền lực nhà nước gắn chặt với địa vị tôn giáo và các cơ quan thực hiện quyền lực hoạt động nhân danh Giáo hoàng.
Kết luận
Các nước theo chế độ quân chủ chuyên chế hiện nay thường được xác định rõ nhất gồm Saudi Arabia, Oman, Brunei, Eswatini và Thành Vatican. Điểm chung của các quốc gia này là quân chủ không chỉ giữ vai trò nghi lễ mà còn nắm thực quyền lớn trong việc tổ chức chính phủ, bổ nhiệm nhân sự, ban hành hoặc phê chuẩn pháp luật và quyết định những chính sách quan trọng. Tuy nhiên, mỗi nước có một mô hình riêng: Saudi Arabia gắn quân quyền với pháp luật Hồi giáo; Oman phát triển cơ chế tham vấn và nghị viện hai viện; Brunei kết hợp quân chủ với bản sắc Mã Lai Hồi giáo; Eswatini dung hòa thiết chế truyền thống với nghị viện; còn Vatican là nền quân chủ thần quyền và tuyển cử. Vì vậy, quân chủ chuyên chế trong thế giới hiện đại không phải một mô hình hoàn toàn đồng nhất mà tồn tại dưới nhiều hình thức, mức độ và bối cảnh lịch sử khác nhau.
Danh mục tài liệu tham khảo
[1] Bureau of Experts at the Council of Ministers of Saudi Arabia, Basic Law of Governance, https://laws.boe.gov.sa/Files/Download/?attId=ed4842e1-9543-40b9-973b-ada200d4ed10, truy cập ngày 21/7/2026.
[2] Australian Government – Department of Foreign Affairs and Trade, Oman Country Brief, https://www.dfat.gov.au/geo/oman/oman-country-brief, truy cập ngày 21/7/2026.
[3] Ministry of Foreign Affairs of the Sultanate of Oman, Majlis A’Shura, https://www.fm.gov.om/en/about-oman/legislature/majlis-ashura/, truy cập ngày 21/7/2026.
[4] Attorney General’s Chambers of Brunei Darussalam, Constitution of Brunei Darussalam, https://www.agc.gov.bn/AGC%20Images/LOB/cons_doc/constitution_i.pdf, truy cập ngày 21/7/2026.
[5] Government of the Kingdom of Eswatini, Constitution of the Kingdom of Swaziland Act, 2005, https://www.gov.sz/images/Media/constitution.pdf, truy cập ngày 21/7/2026.
[6] Parliament of the Kingdom of Eswatini, Background of Parliament, https://parliament.gov.sz/about/background/, truy cập ngày 21/7/2026.
[7] Reuters, Eswatini celebrates King Mswati III’s 40 years as critics decry royal spending, https://www.reuters.com/world/africa/eswatini-celebrates-king-mswati-iiis-40-years-critics-decry-royal-spending-2026-04-24/, truy cập ngày 21/7/2026.
[8] Vatican City State, One year after the entry into force of the new Fundamental Law of the Vatican City State, https://www.vaticanstate.va/en/news/550-one-year-after-the-entry-into-force-of-the-new-fundamental-law-of-the-vatican-city-state.html, truy cập ngày 21/7/2026.
[9] Vatican City State, State and Government – Legislative and Executive Function, https://www.vaticanstate.va/en/tag-manager/state-and-government.html, truy cập ngày 21/7/2026.
I like forgathering useful info, this post has got me even more info! .
I wish to show some appreciation to this writer just for bailing me out of this setting. After researching throughout the world-wide-web and obtaining thoughts that were not powerful, I believed my life was over. Living minus the answers to the issues you’ve resolved by way of this write-up is a crucial case, and the kind that would have in a wrong way affected my entire career if I hadn’t encountered your web page. Your personal capability and kindness in maneuvering almost everything was very helpful. I am not sure what I would’ve done if I hadn’t discovered such a stuff like this. I can at this point look forward to my future. Thanks a lot so much for your reliable and effective help. I won’t hesitate to refer your web sites to any person who will need guidance on this problem.