Nhiều năm gần đây, trên mạng xã hội xuất hiện khá nhiều lời đồn liên quan tới việc thi hành án tử hình bằng tiêm thuốc độc tại Việt Nam. Trong đó, thông tin được nhắc tới nhiều nhất là: “Nếu tử tù tiêm 3 mũi thuốc mà không chết thì sẽ được miễn tử hình”. Điều này khiến không ít người tò mò, thậm chí tin rằng pháp luật Việt Nam có một “quy tắc đặc biệt” dành cho những trường hợp sống sót sau khi thi hành án. Nhưng thực tế có đúng như vậy không? Quy trình thi hành án tử hình bằng tiêm thuốc độc hiện nay diễn ra như thế nào? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về quy định pháp luật liên quan tới vấn đề này.
1. Quy trình thi hành án tử hình bằng hình thức tiêm thuốc độc
Thi hành án tử hình bằng tiêm thuốc độc là một trong những quy trình nghiêm ngặt, nhạy cảm và được kiểm soát chặt chẽ nhất trong hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam hiện nay. Đây không chỉ đơn thuần là việc sử dụng thuốc để chấm dứt sự sống của người bị kết án, mà là cả một quá trình có sự tham gia của nhiều cơ quan khác nhau nhằm bảo đảm việc thi hành bản án được thực hiện đúng pháp luật, hạn chế tối đa sai sót và bảo đảm yếu tố nhân đạo trong thi hành án.
Từ ngày 1/7/2011, Việt Nam chính thức chuyển từ hình thức xử bắn sang tiêm thuốc độc. Sau đó, Chính phủ ban hành Nghị định 43/2020/NĐ-CP quy định chi tiết về thi hành án tử hình bằng hình thức tiêm thuốc độc. Theo khoản 4 Điều 6 của nghị định này, quy trình thi hành án phải được thực hiện theo nhiều bước nghiêm ngặt, có sự giám sát chặt chẽ của Hội đồng thi hành án, lực lượng công an, viện kiểm sát và cán bộ y tế chuyên môn. Cụ thể như sau:
Đầu tiên, trước khi tiến hành thi hành án, cơ quan chức năng phải rà soát toàn bộ căn cứ pháp lý liên quan tới người bị kết án tử hình. Đây là bước cực kỳ quan trọng nhằm tránh mọi sai sót có thể xảy ra trong quá trình thi hành án.
Người bị thi hành án sẽ được kiểm tra danh tính lần cuối; kiểm tra quyết định thi hành án; xác minh việc đã bác đơn xin ân giảm của Chủ tịch nước; đồng thời rà soát để bảo đảm người đó không thuộc các trường hợp được hoãn hoặc không thi hành án tử hình theo quy định pháp luật.
Theo quy định của Luật Thi hành án hình sự và Nghị định 43/2020/NĐ-CP, Hội đồng thi hành án tử hình sẽ được thành lập với sự tham gia của nhiều thành phần như:
- Đại diện cơ quan công an;
- Đại diện viện kiểm sát;
- Bác sĩ pháp y;
- Cán bộ chuyên môn y tế;
- Lực lượng hỗ trợ an ninh liên quan.
Việc có nhiều cơ quan cùng tham gia nhằm bảo đảm tính khách quan, minh bạch và kiểm soát chặt chẽ toàn bộ quá trình thi hành án.
Thứ hai, sau khi hoàn tất các thủ tục pháp lý, người bị thi hành án sẽ được áp giải tới khu vực thi hành án chuyên dụng. Đây là khu vực có mức độ bảo mật và an ninh rất cao, được thiết kế riêng cho hình thức thi hành án bằng tiêm thuốc độc.
Khác với pháp trường xử bắn trước đây, khu thi hành án hiện nay mang tính “y tế hóa” nhiều hơn. Bên trong được trang bị:
- Giường cố định chuyên dụng;
- Hệ thống máy theo dõi tim mạch;
- Thiết bị điện tâm đồ;
- Hệ thống tiêm thuốc;
- Các phương tiện hỗ trợ y tế cần thiết.
Người bị thi hành án sẽ được cố định trên giường nhằm tránh cử động trong quá trình tiêm thuốc. Trong suốt quá trình này, lực lượng y tế và Hội đồng thi hành án sẽ theo dõi liên tục để bảo đảm việc thi hành án diễn ra đúng quy trình kỹ thuật.
Thứ ba, đây là giai đoạn quan trọng nhất: tiến hành tiêm thuốc độc theo đúng quy định của Nghị định 43/2020/NĐ-CP.
Theo quy định hiện hành, quy trình thi hành án bằng tiêm thuốc độc sử dụng ba loại thuốc gồm:
- Thuốc làm mất tri giác;
- Thuốc làm liệt hệ thần kinh và vận động;
- Thuốc làm ngừng hoạt động của tim.
Đầu tiên, thuốc làm mất tri giác sẽ được tiêm để người bị thi hành án rơi vào trạng thái hôn mê sâu và mất hoàn toàn ý thức. Sau đó là thuốc làm liệt hệ thần kinh và vận động khiến cơ thể mất khả năng phản ứng. Cuối cùng là thuốc làm ngừng hoạt động của tim dẫn tới tử vong.
Trong suốt quá trình này, bác sĩ và cán bộ chuyên môn sẽ theo dõi liên tục tình trạng sinh tồn của người bị thi hành án thông qua máy điện tâm đồ và các thiết bị y tế chuyên dụng. Đáng chú ý, theo Nghị định 43/2020/NĐ-CP, để tránh tình huống thi hành án không thành công, Hội đồng thi hành án phải chuẩn bị:
- 1 liều thuốc chính;
- 2 liều thuốc dự phòng.
Nếu sau khi sử dụng liều thuốc đầu tiên mà người bị thi hành án vẫn chưa chết sau thời gian theo dõi theo quy định thì Chủ tịch Hội đồng thi hành án sẽ ra lệnh tiếp tục sử dụng liều thuốc dự phòng tiếp theo. Đây cũng là lý do xuất hiện thông tin phổ biến trên mạng xã hội về việc “tiêm 3 mũi thuốc độc”.
Quy định này được đặt ra nhằm xử lý những tình huống đặc biệt như:
- Thuốc phát huy tác dụng chậm;
- Sai sót kỹ thuật trong quá trình tiêm;
- Tiêm sai vị trí tĩnh mạch;
- Hoặc cơ địa đặc biệt của người bị thi hành án.
Thứ tư, sau khi bác sĩ pháp y xác nhận người bị thi hành án đã chết, Hội đồng thi hành án sẽ tiến hành lập biên bản và hoàn tất các thủ tục pháp lý cuối cùng.
Toàn bộ quá trình thi hành án phải được ghi nhận đầy đủ bằng hồ sơ và biên bản theo đúng quy định của pháp luật. Sau đó, thi thể người bị thi hành án sẽ được xử lý theo trình tự pháp luật hiện hành và thông báo cho thân nhân theo quy định.
Ngoài yếu tố pháp lý và kỹ thuật, quy trình thi hành án bằng thuốc độc còn đòi hỏi chi phí rất lớn. Nhà nước phải đầu tư:
- Khu thi hành án riêng biệt;
- Thiết bị y tế chuyên dụng;
- Hệ thống an ninh bảo vệ;
- Thuốc tiêm tử hình có giá thành cao;
- Đội ngũ cán bộ y tế và lực lượng hỗ trợ.
Đặc biệt, thuốc dùng cho thi hành án tử hình từng là vấn đề gây nhiều khó khăn cho Việt Nam do nhiều quốc gia và hãng dược từ chối cung cấp thuốc phục vụ mục đích tử hình vì lý do nhân quyền.
Cuối cùng, có thể thấy rằng quy trình thi hành án tử hình bằng tiêm thuốc độc tại Việt Nam theo Nghị định 43/2020/NĐ-CP là quy trình cực kỳ nghiêm ngặt, phức tạp và được kiểm soát ở nhiều cấp độ khác nhau. Dù đây vẫn là hình phạt nghiêm khắc nhất trong pháp luật hình sự nhưng cách thức thực hiện đã được thay đổi theo hướng giảm bớt tính bạo lực trực quan, hạn chế đau đớn và mang tính nhân đạo hơn so với hình thức xử bắn trước đây.
2. Tử tù tiêm 3 mũi không chết thì miễn tử hình không?
Trong nhiều năm qua, trên mạng xã hội xuất hiện rất nhiều lời đồn liên quan tới việc thi hành án tử hình bằng tiêm thuốc độc tại Việt Nam. Trong đó, thông tin gây tò mò nhất chính là: “Nếu tử tù bị tiêm đủ 3 mũi thuốc độc mà vẫn không chết thì sẽ được miễn tử hình”. Không ít người tin rằng nếu một người đã “vượt qua” quá trình thi hành án thì bản án tử hình sẽ tự động mất hiệu lực hoặc được chuyển sang tù chung thân.
Tuy nhiên, thực tế pháp luật Việt Nam hiện nay hoàn toàn không quy định như vậy.
Theo quy định tại Nghị định 43/2020/NĐ-CP về thi hành án tử hình bằng hình thức tiêm thuốc độc, mỗi lần thi hành án sẽ chuẩn bị:
- 1 liều thuốc chính;
- 2 liều thuốc dự phòng.
Quy trình thi hành án được thực hiện theo thứ tự rất nghiêm ngặt. Người bị thi hành án sau khi được cố định trên giường chuyên dụng sẽ được tiêm lần lượt các loại thuốc gồm:
- Thuốc làm mất tri giác;
- Thuốc làm liệt hệ thần kinh và vận động;
- Thuốc làm ngừng hoạt động của tim.
Sau khi tiêm thuốc, lực lượng chuyên môn và bác sĩ pháp y sẽ theo dõi liên tục tình trạng tim mạch thông qua máy điện tâm đồ. Nếu sau khoảng thời gian theo dõi mà người bị thi hành án vẫn chưa chết thì Chủ tịch Hội đồng thi hành án sẽ ra lệnh tiếp tục sử dụng liều thuốc dự phòng tiếp theo.
Nói cách khác, “3 mũi thuốc độc” thực chất không phải là “3 cơ hội được sống”, mà là quy trình kỹ thuật dự phòng nhằm bảo đảm việc thi hành án được thực hiện đúng quy định và tránh tình huống thi hành án không thành công do:
- Thuốc phát huy tác dụng chậm;
- Sai sót kỹ thuật trong quá trình tiêm;
- Tiêm sai vị trí tĩnh mạch;
- Hoặc cơ địa đặc biệt của người bị thi hành án.
Điểm khiến nhiều người hiểu nhầm nằm ở quy định “tạm dừng thi hành án” trong trường hợp đã sử dụng hết liều thuốc thứ ba mà người bị thi hành án vẫn chưa chết.
Cụ thể, theo Nghị định 43/2020/NĐ-CP, nếu sau khi sử dụng hết liều thuốc thứ ba mà người bị thi hành án vẫn chưa tử vong thì Đội trưởng Đội thi hành án phải báo cáo Chủ tịch Hội đồng thi hành án để ra quyết định tạm dừng thi hành án.
Chính cụm từ “tạm dừng thi hành án” khiến rất nhiều người hiểu sai rằng: tử tù sẽ được tha mạng; được miễn án tử hình; hoặc được chuyển thành tù chung thân.
Nhưng trên thực tế, “tạm dừng thi hành án” hoàn toàn không mang ý nghĩa đó. Khái niệm này chỉ có nghĩa là: dừng buổi thi hành án tại thời điểm đó; báo cáo cơ quan có thẩm quyền để tiếp tục xem xét xử lý; thực hiện các thủ tục tiếp theo theo quy định pháp luật. Điều quan trọng cần nhấn mạnh là: bản án tử hình vẫn còn nguyên hiệu lực pháp lý. Người đó vẫn là tử tù và không hề được tự động miễn hình phạt tử hình chỉ vì chưa chết sau 3 liều thuốc. Nói cách khác, việc sống sót sau nhiều liều thuốc độc không làm thay đổi bản chất pháp lý của bản án đã có hiệu lực của tòa án.
Trong thực tế, những tình huống “thi hành án không thành” từng xuất hiện ở một số quốc gia trên thế giới, đặc biệt là Mỹ. Đã có những trường hợp quá trình tiêm thuốc độc kéo dài hàng chục phút hoặc lâu hơn do:
- Thuốc không phát huy tác dụng như dự kiến;
- Người bị thi hành án có phản ứng sinh lý đặc biệt;
- Hoặc sai sót kỹ thuật trong quá trình tiêm.
Những vụ việc này từng gây tranh cãi rất lớn về tính nhân đạo của phương thức tử hình bằng thuốc độc. Chính vì vậy, quy trình thi hành án hiện nay tại Việt Nam được kiểm soát cực kỳ nghiêm ngặt với: nhiều lớp thuốc dự phòng; hệ thống theo dõi y tế liên tục; bác sĩ pháp y xác nhận tử vong; sự giám sát của nhiều cơ quan khác nhau.
Ngoài yếu tố pháp lý, nhiều người còn nhìn nhận tình huống “tiêm 3 mũi không chết” dưới góc độ tâm linh hoặc “ý trời chưa muốn chết”. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp luật, thi hành án tử hình là việc thực hiện một bản án đã có hiệu lực của tòa án chứ không phải vấn đề may rủi hay niềm tin tâm linh. Vì vậy, việc người bị thi hành án chưa tử vong sau một số liều thuốc không làm mất hiệu lực của bản án.
Có thể khẳng định rằng, thông tin “tử tù tiêm 3 mũi không chết sẽ được miễn tử hình” là cách hiểu sai quy định của Nghị định 43/2020/NĐ-CP và pháp luật Việt Nam hiện hành. Việc chuẩn bị 3 liều thuốc chỉ là quy trình kỹ thuật nhằm bảo đảm thi hành án đúng quy định, chứ không phải “cơ chế thoát án tử hình” như nhiều lời đồn trên mạng xã hội.
Kết luận
Tin đồn “tử tù tiêm 3 mũi không chết sẽ được miễn tử hình” thực chất là sự hiểu nhầm về quy định “tạm dừng thi hành án” trong pháp luật Việt Nam. Trên thực tế, nếu người bị thi hành án chưa chết sau khi sử dụng các liều thuốc theo quy định, điều đó không đồng nghĩa với việc họ được tha hoặc miễn án tử hình. Việc thi hành án tử hình bằng tiêm thuốc độc hiện nay được thực hiện theo quy trình cực kỳ nghiêm ngặt với nhiều lớp kiểm soát nhằm bảo đảm tính chính xác, an toàn và đúng pháp luật. Qua đó có thể thấy rằng, ngay cả với hình phạt nghiêm khắc nhất, hệ thống pháp luật vẫn phải đặt ra những quy trình rất chặt chẽ để xử lý các tình huống đặc biệt có thể xảy ra.
Để lại một phản hồi