Những điều thú vị về Thành Vatican có thể bạn chưa biết

[Hocluat.vn] Ẩn mình giữa thủ đô Rome hoa lệ của Italy, Thành Vatican nhỏ bé đến mức người ta có thể đi bộ qua lãnh thổ của quốc gia này chỉ trong ít phút. Thế nhưng, phía sau những bức tường cổ kính ấy lại là một thế giới đặc biệt: một quốc gia chỉ rộng 44 ha nhưng có đầy đủ bộ máy nhà nước, tiền tệ, tem thư, biển số xe, lực lượng an ninh, đài phát thanh, bảo tàng và thậm chí cả một đài thiên văn nghiên cứu vũ trụ. Dưới đây là những điều thú vị về Thành Vatican mà có thể bạn chưa từng biết.

1. Thành Vatican là quốc gia nhỏ nhất thế giới

Thành Vatican có tên chính thức là Stato della Città del Vaticano – Nhà nước Thành Vatican. Quốc gia này nằm hoàn toàn bên trong thành phố Rome, tạo thành một “quốc gia trong lòng một thành phố”.

Diện tích chỉ khoảng 44 ha

Theo thông tin chính thức của Nhà nước Thành Vatican, lãnh thổ nước này có diện tích khoảng 0,44 km², tương đương 44 ha. Phần lớn lãnh thổ được bao quanh bởi tường thành, trong đó có Quảng trường Thánh Peter, Vương cung thánh đường Thánh Peter, Điện Tông Tòa, Nhà nguyện Sistine, Bảo tàng Vatican và Vườn Vatican.[1]

Nếu lấy một sân bóng đá tiêu chuẩn làm đơn vị hình dung, toàn bộ Thành Vatican chỉ tương đương khoảng hơn 60 sân bóng. Dù vậy, trên diện tích vô cùng khiêm tốn ấy vẫn tồn tại đầy đủ những thiết chế cần thiết của một quốc gia có chủ quyền.

Dân số chưa đến 1.000 người

Theo số liệu chính thức được công bố từ Phủ Thống chánh Quốc gia Thành Vatican (Governatorato dello Stato della Città del Vaticano) vào năm 2011, tổng dân số sinh sống trong thành vào thời điểm đó là 832 người. Trong số này có 594 người mang quốc tịch Vatican nhưng chỉ có khoảng 247 công dân thực sự sinh sống thường trú bên trong bức tường thành. Số công dân còn lại chủ yếu là các Sứ thần Tòa Thánh đang đảm nhận nhiệm vụ ngoại giao tại nhiều quốc gia trên thế giới.

Đến giai đoạn cuối thập niên 2010, dựa trên dữ liệu thống kê năm 2019 từ Tòa Thánh, tổng số người cư trú tại Vatican có xu hướng giảm nhẹ, duy trì ở mức khoảng 825 người. Trong đó, số người sở hữu quốc tịch Vatican ghi nhận là 453 người. Thành phần dân số trong thời điểm này bao gồm Đức Giáo hoàng, các Đức Hồng y cư trú tại Vatican hoặc vùng lân cận Rome, các thành viên của Đội Vệ binh Thụy Sĩ, cùng các linh mục, tu sĩ và một số lao động thế tục.

Trong những năm gần đây (giai đoạn 2021–2024), số liệu từ Niên giám Tòa Thánh (Annuario Pontificio) và cơ quan thống kê Vatican cho thấy dân số duy trì tương đối ổn định dưới ngưỡng 800 người. Cụ thể, báo cáo năm 2023 ghi nhận Vatican có khoảng 764 cư dân sinh sống chính thức bên trong lãnh thổ. Lực lượng đông đảo và cố định nhất trong cộng đồng cư dân này là Đội Vệ binh Thụy Sĩ (khoảng 100 đến 135 binh sĩ có nhiệm vụ bảo vệ Giáo hoàng và điện Vatican), tiếp đó là các giáo sĩ, tu sĩ đảm nhiệm các cơ quan hành chính của Tòa Thánh và một số gia đình nhân viên phục vụ.

Thống kê chính thức còn ghi nhận Vatican “không có thú cưng”

Trong phần thống kê dân số, trang thông tin chính thức của Thành Vatican không chỉ công bố số dân, số người qua đời, số quảng trường và số tuyến đường có mái che mà còn ghi một chi tiết khá bất ngờ: “There are currently no pets” tức là hiện không có thú cưng được ghi nhận.[2]

Đây có lẽ là một trong những dòng thống kê quốc gia lạ lùng và đáng nhớ nhất thế giới.

2. Vatican và Tòa Thánh không hoàn toàn là một khái niệm

Trong giao tiếp thông thường, nhiều người sử dụng lẫn lộn các tên gọi Vatican, Thành Vatican và Tòa Thánh. Tuy nhiên, xét về phương diện pháp lý và lịch sử, các khái niệm này không hoàn toàn đồng nhất.

Thành Vatican là một quốc gia được thành lập năm 1929

Nhà nước Thành Vatican ra đời trên cơ sở Lateran Treaty, được ký kết giữa Tòa Thánh và Italy ngày 11/02/1929, sau đó được phê chuẩn ngày 07/06/1929.[3]

Mục đích quan trọng của việc thành lập quốc gia này là tạo ra một lãnh thổ độc lập, bảo đảm để Tòa Thánh thực hiện sứ mạng của mình mà không phụ thuộc vào bất kỳ quyền lực quốc gia nào khác.

Nói một cách dễ hiểu:

• Thành Vatican là một nhà nước có lãnh thổ, dân cư và bộ máy quản lý;
• Tòa Thánh là cơ quan lãnh đạo trung ương của Giáo hội Công giáo, gồm Giáo hoàng và các cơ quan hỗ trợ ngài;
• Tòa Thánh tồn tại từ rất lâu trước khi Nhà nước Thành Vatican được thành lập;
• Trong quan hệ quốc tế, Tòa Thánh và Nhà nước Thành Vatican là hai chủ thể có tính chất pháp lý khác nhau.

Chính trang thông tin của Vatican cũng xác định Nhà nước Thành Vatican là một thực thể có chủ quyền theo luật quốc tế và tách biệt với Tòa Thánh.[3]

Đây là một chế độ quân chủ đặc biệt

Thành Vatican thường được mô tả là một nền quân chủ tuyển cử, trong đó Giáo hoàng là người đứng đầu nhà nước. Khác với chế độ quân chủ cha truyền con nối, Giáo hoàng được các Hồng y đủ điều kiện bầu chọn theo một quy trình đặc biệt.

Quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp của Vatican được tổ chức theo Fundamental Law of Vatican City State. Trong đó, chức năng lập pháp, trừ những vấn đề Giáo hoàng dành riêng cho mình, được thực hiện bởi Ủy ban Giáo hoàng về Nhà nước Thành Vatican; chức năng hành pháp được thực hiện thông qua cơ cấu Thống đốc Vatican.[4]

Vì vậy, phía sau hình ảnh những quảng trường, nhà thờ và nghi lễ tôn giáo, Vatican vẫn là một nhà nước có pháp luật, cơ quan hành chính, tòa án, lực lượng cảnh sát và hệ thống quản lý riêng.

3. Cả một quốc gia được UNESCO công nhận là Di sản thế giới

Nhiều quốc gia có một thành phố, khu phố cổ hoặc công trình được UNESCO công nhận. Vatican lại đặc biệt hơn: toàn bộ lãnh thổ quốc gia này nằm trong phạm vi Di sản thế giới Vatican City, được ghi danh năm 1984.[5]

UNESCO đánh giá Vatican là một công trình tôn giáo và cung điện tiêu biểu của nghệ thuật Phục hưng và Baroque, đồng thời là nơi lưu giữ những giá trị nổi bật về kiến trúc, hội họa, điêu khắc, sách cổ và bản thảo.

Vương cung thánh đường Thánh Peter được xây gần nơi an táng Thánh Peter

Khu vực Đồi Vatican thời La Mã từng có một trường đua và nghĩa trang. Theo truyền thống Kitô giáo, Thánh Peter – một trong các Tông đồ của Chúa Jesus – được an táng tại khu nghĩa địa nằm ở phía bắc trường đua.

Hoàng đế Constantine cho xây dựng một đại vương cung thánh đường trên khu vực này trong khoảng năm 324–326. Công trình đó về sau được thay thế bởi Vương cung thánh đường Thánh Peter hiện nay, được xây dựng trong các thế kỷ XVI và XVII.[1]

Bởi vậy, nơi đây không đơn thuần là một kiệt tác kiến trúc mà còn là một trung tâm hành hương đặc biệt quan trọng đối với người Công giáo trên toàn thế giới.

Vương cung thánh đường Thánh Peter không phải nhà thờ chính tòa của Giáo hoàng

Đây là chi tiết khiến nhiều người bất ngờ. Vương cung thánh đường Thánh Peter là công trình nổi tiếng nhất Vatican nhưng không phải nhà thờ chính tòa của Giáo phận Rome.

Nhà thờ chính tòa của Giáo hoàng với tư cách Giám mục Rome là Archbasilica of Saint John Lateran, nằm bên ngoài lãnh thổ Thành Vatican, trong thành phố Rome. Tại đây đặt ngai tòa của Giám mục Rome.[6]

Nói cách khác, nhà thờ quan trọng bậc nhất gắn với ngai tòa của Giáo hoàng lại không nằm trong quốc gia Vatican.

Nhà nguyện Sistine vừa là kiệt tác nghệ thuật, vừa là nơi bầu Giáo hoàng

Nhà nguyện Sistine được đặt theo tên Giáo hoàng Sixtus IV, người cho trùng tu nhà nguyện cũ trong khoảng thời gian từ năm 1477 đến năm 1480.[7]

Nơi đây nổi tiếng với các bức bích họa của nhiều bậc thầy thời Phục hưng, đặc biệt là trần nhà và bức The Last Judgment của Michelangelo. Tuy nhiên, Nhà nguyện Sistine không chỉ là địa điểm tham quan nghệ thuật. Đây còn là nơi các Hồng y tiến hành mật nghị để bầu Giáo hoàng.

Quy trình bầu Giáo hoàng được giữ bí mật nghiêm ngặt. Các khu vực phục vụ cuộc bầu cử bị hạn chế tiếp cận; người tham gia và những người hỗ trợ phải tuyên thệ bảo mật. Theo quy định hiện hành, một ứng viên cần đạt ít nhất hai phần ba số phiếu của các Hồng y cử tri có mặt và bỏ phiếu.[8]

4. Một quốc gia “tí hon” nhưng có tiền, tem thư, biển số xe và đường sắt riêng

Đừng để diện tích 44 ha đánh lừa bạn. Thành Vatican sở hữu nhiều dấu hiệu nhận diện mà một quốc gia độc lập thường có.

Vatican sử dụng đồng euro và phát hành tiền xu riêng

Dù không phải thành viên Liên minh châu Âu, Vatican được quyền sử dụng đồng euro làm tiền tệ chính thức theo thỏa thuận tiền tệ có liên quan. Quốc gia này còn phát hành những đồng euro mang thiết kế riêng của Vatican.[9]

Tuy nhiên, Vatican không có cơ sở đúc tiền kim loại độc lập. Tiền xu của nước này được đúc tại Italy bởi Istituto Poligrafico e Zecca dello Stato.[9]

Do số lượng phát hành có giới hạn và thiết kế thường gắn với Giáo hoàng, các sự kiện lớn của Giáo hội hoặc những chủ đề tôn giáo – nghệ thuật, tiền xu Vatican được giới sưu tầm đặc biệt quan tâm. Có những đồng tiền nhanh chóng trở thành vật phẩm sưu tầm thay vì được sử dụng để mua bán thông thường.

Tem thư Vatican cũng là những tác phẩm nghệ thuật thu nhỏ

Vatican có hệ thống bưu chính và phát hành tem riêng. Tem thư thường ghi lại các sự kiện lớn như Năm Thánh, lễ phong thánh, thời kỳ trống ngôi Giáo hoàng hoặc các dấu mốc văn hóa – tôn giáo.

Tem Vatican không chỉ được sử dụng cho thư gửi từ Thành Vatican mà còn trở thành vật phẩm sưu tầm trên toàn thế giới. Một phong bì có dấu bưu điện Vatican vì thế có thể mang giá trị kỷ niệm lớn hơn rất nhiều so với chi phí gửi thư.

Giáo hoàng có biển số xe “SCV 1”

Vatican có cơ quan đăng ký phương tiện, cấp giấy phép lái xe và quản lý biển số riêng. Theo thông tin từ cơ quan quản lý phương tiện của Vatican, SCV 1 là biển số dành cho xe của Giáo hoàng; những biển số SCV khác được sử dụng cho các phương tiện lưu hành thuộc hệ thống Vatican.[10]

Chữ SCV là viết tắt của Stato della Città del Vaticano. Ngoài ra, người dân Rome còn truyền miệng cách giải thích hài hước rằng SCV là “Se Cristo Vedesse” – “Nếu Chúa Kitô nhìn thấy” – nhằm nói vui về phong cách lái xe. Dĩ nhiên, đây chỉ là một lối chơi chữ, không phải ý nghĩa chính thức.

Vatican có mạng lưới đường sắt ngắn nhất thế giới

Thành Vatican không có sân bay nhưng có một nhà ga và tuyến đường sắt kết nối với hệ thống đường sắt Italy. Guinness World Records ghi nhận Vatican là quốc gia có tuyến đường sắt ngắn nhất thế giới, với một nhánh đường sắt dài khoảng 862 m đi từ Italy vào lãnh thổ Vatican.[11]

Tuyến đường này chủ yếu gắn với hoạt động vận chuyển hàng hóa và một số chuyến đi đặc biệt. Hình ảnh cánh cổng sắt trên tường thành mở ra để đoàn tàu đi qua là một trong những cảnh tượng rất hiếm gặp tại Vatican.

Một quốc gia có cả báo chí và đài phát thanh quốc tế

Vatican có báo L’Osservatore Romano, được thành lập năm 1861. Từ năm 1931, Vatican còn có Vatican Radio, phát sóng bằng nhiều ngôn ngữ đến thính giả trên khắp thế giới.[12]

Như vậy, quốc gia nhỏ nhất thế giới lại sở hữu một mạng lưới truyền thông có phạm vi tiếp cận toàn cầu – điều mà không phải quốc gia có diện tích lớn nào cũng làm được.

5. Đội cận vệ mặc trang phục cổ nhưng được tuyển chọn rất nghiêm ngặt

Nhắc đến Vatican, nhiều người sẽ nhớ ngay tới những binh sĩ mặc trang phục sọc xanh, đỏ, vàng, đội mũ gắn lông vũ và cầm giáo dài. Đó là Pontifical Swiss Guard – Đội cận vệ Thụy Sĩ của Giáo hoàng.

Lực lượng này được thành lập từ năm 1506. Dù trang phục mang vẻ cổ điển và thường xuất hiện trong các nghi lễ, nhiệm vụ của họ không chỉ mang tính biểu tượng. Cận vệ Thụy Sĩ chịu trách nhiệm bảo vệ Giáo hoàng và tham gia bảo đảm an ninh tại những khu vực, sự kiện quan trọng.

Các ứng viên phải đáp ứng nhiều điều kiện nghiêm ngặt, chẳng hạn:

• Là nam giới mang quốc tịch Thụy Sĩ;
• Là người Công giáo thực hành đạo;
• Đã hoàn thành nghĩa vụ quân sự tại Thụy Sĩ;
• Có lý lịch và sức khỏe tốt;
• Đáp ứng yêu cầu về độ tuổi, trình độ và chiều cao;
• Chưa kết hôn tại thời điểm gia nhập.

Một hiểu lầm phổ biến cho rằng Michelangelo đã thiết kế bộ quân phục nhiều màu sắc của lực lượng này. Trên thực tế, kiểu quân phục hiện đại được định hình vào đầu thế kỷ XX dưới thời Chỉ huy Jules Repond, dù thiết kế mang đậm cảm hứng Phục hưng.[13]

Bên cạnh Cận vệ Thụy Sĩ, Vatican còn có Gendarmerie Corps đảm nhiệm chức năng cảnh sát, giữ gìn trật tự, điều tra và bảo vệ an ninh trong lãnh thổ quốc gia. Hai lực lượng này có chức năng khác nhau, dù đều góp phần bảo đảm an toàn cho Vatican.

6. Vatican không chỉ nghiên cứu thần học mà còn quan sát các vì sao

Một trong những điều thú vị nhất về Thành Vatican là quốc gia này có truyền thống nghiên cứu thiên văn lâu đời.

Vatican Observatory, còn gọi là Specola Vaticana là một cơ sở nghiên cứu khoa học trực thuộc Tòa Thánh và nằm dưới sự quản lý của Nhà nước Thành Vatican. Nguồn gốc của đài thiên văn có thể truy về thế kỷ XVI, khi Giáo hoàng Gregory XIII cho xây Tower of Winds và mời các nhà thiên văn, toán học Dòng Tên tham gia chuẩn bị việc cải cách lịch.[14]

Chính quá trình nghiên cứu ấy có liên hệ với sự ra đời của lịch Gregory, hệ thống lịch đang được sử dụng phổ biến trên thế giới ngày nay.

Kính thiên văn Vatican lại được đặt tại Hoa Kỳ

Khi ánh sáng đô thị tại Rome ngày càng mạnh, việc quan sát những ngôi sao mờ trở nên khó khăn. Đài thiên văn từng được chuyển đến Castel Gandolfo, cách Rome khoảng 35 km. Tuy nhiên, tình trạng ô nhiễm ánh sáng tiếp tục gia tăng khiến Vatican phải tìm một địa điểm quan sát khác.

Năm 1981, nhóm nghiên cứu của Vatican thành lập một trung tâm thứ hai tại Tucson, Arizona, Hoa Kỳ. Đến năm 1993, Vatican phối hợp xây dựng Vatican Advanced Technology Telescope trên núi Graham.[14]

Các nhà khoa học của Vatican nghiên cứu nhiều chủ đề hiện đại như:

• Mô hình vũ trụ;
• Phân loại quang phổ của các ngôi sao;
• Sao đôi;
• Bụi sao và quá trình hình thành sao;
• Vật chất tối;
• Lịch sử khoa học.

Điều này cho thấy phía sau những bức tường gắn với lịch sử tôn giáo hàng nghìn năm là một cộng đồng khoa học vẫn đang hướng kính thiên văn về những vùng xa xôi của vũ trụ.

Kết luận

Thành Vatican có thể là quốc gia nhỏ nhất thế giới nhưng những giá trị chứa đựng bên trong lại hoàn toàn không nhỏ bé. Từ một nhà nước chỉ rộng 44 ha, Vatican tạo ra ảnh hưởng sâu rộng trong tôn giáo, ngoại giao, nghệ thuật, lịch sử, truyền thông và khoa học. Có lẽ chính sự tương phản giữa kích thước địa lý khiêm tốn với tầm vóc văn hóa khổng lồ đã khiến Vatican trở thành một trong những quốc gia độc đáo và hấp dẫn nhất hành tinh.

Danh mục tài liệu tham khảo:

[1] Geography, Vatican City State, truy cập ngày 26/07/2026.

[2] Population, Vatican City State, truy cập ngày 26/07/2026.

[3] Origins and Characteristics, Vatican City State, truy cập ngày 26/07/2026.

[4] Legislative and Executive function, Vatican City State, truy cập ngày 26/07/2026.

[5] Vatican City, UNESCO World Heritage Centre, truy cập ngày 26/07/2026.

[6] Archbasilica of Saint John Lateran, truy cập ngày 26/07/2026.

[7] Sistine Chapel, Vatican Museums, truy cập ngày 26/07/2026.

[8] MOTU PROPRIO NORMAS NONNULLAS SU ALCUNE MODIFICHE ALLE NORME RELATIVE ALL’ELEZIONE DEL ROMANO PONTEFICE, Holy See Press Office, truy cập ngày 26/07/2026.

[9] Coins and stamps, Vatican City State, truy cập ngày 26/07/2026.

[10] The Vatican Department of Motor Vehicles and its responsibilities, Vatican City State, truy cập ngày 26/07/2026.

[11] Shortest length of railway (country), Guinness World Records, truy cập ngày 26/07/2026.

[12] Vatican City today, Vatican City State, truy cập ngày 26/07/2026.

[13] Meet the Vatican Swiss Guards ready to sacrifice their lives for the pope, The Guardian, truy cập ngày 26/07/2026.

[14] Vatican Observatory, Vatican City State, truy cập ngày 26/07/2026.

Bài viết liên quan

Những điều thú vị về tiền có thể bạn chưa biết

Những thành tựu về kiến trúc và điêu khắc của Ai Cập cổ đại

Những thành tựu cơ bản của văn minh Ấn Độ thời cổ trung đại

Thuê văn phòng ảo Sài Gòn có hợp pháp hay không? Những điều cần biết

Thành tựu về chữ viết của văn minh Trung Hoa thời cổ - trung đại

Những ngành nghề có thu nhập cao trong tương lai