Lập bảng so sánh hòa giải trong tố tụng và ngoài tố tụng (hòa giải tiền tố tụng) theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 (BLTTDS 2015) để làm rõ điểm giống và khác nhau cơ bản giữa hai loại hòa giải này.
Những nội dung liên quan:
- Hòa giải – Khó khăn vướng mắc từ quy định của pháp luật
- Hòa giải – Xu hướng giải quyết tranh chấp thay thế
- Hòa giải vụ án dân sự – Lý luận và thực tiễn
- Dự thảo Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án
Hòa giải là gì?
Hòa giải là phương thức giải quyết tranh chấp trong đó các bên mâu thuẫn, tranh chấp tự nguyện trao đổi, thương lượng với nhau để đi đến thỏa thuận nhằm giải quyết vụ việc, thường có sự hỗ trợ của một người hoặc cơ quan trung gian như hòa giải viên, Tòa án, chính quyền địa phương hoặc tổ chức có thẩm quyền.
Trong lĩnh vực pháp luật, hòa giải được hiểu là quá trình giúp các bên giảm bớt mâu thuẫn, tìm tiếng nói chung và tự thống nhất phương án giải quyết tranh chấp trên cơ sở tự nguyện, bình đẳng và tôn trọng quyền lợi của nhau. Mục đích của hòa giải không chỉ để giải quyết vụ việc mà còn góp phần giữ gìn quan hệ tình cảm, quan hệ xã hội, quan hệ làm ăn hoặc quan hệ gia đình giữa các bên.
Theo nghĩa chung, hòa giải có các đặc điểm nổi bật như:
- Các bên tự nguyện tham gia và tự quyết định việc thỏa thuận;
- Có thể có người trung gian hỗ trợ phân tích, thuyết phục, định hướng giải quyết;
- Nội dung thỏa thuận không được trái pháp luật hoặc đạo đức xã hội;
- Đề cao sự đồng thuận thay vì đối đầu, cưỡng chế.
Trong thực tế, hòa giải xuất hiện ở rất nhiều lĩnh vực như: Hòa giải tranh chấp dân sự; Hòa giải ly hôn, tranh chấp gia đình; Hòa giải đất đai; Hòa giải lao động; Hòa giải thương mại; Hòa giải ở cơ sở tại thôn, tổ dân phố,…
Trong tố tụng dân sự, hòa giải còn là một nguyên tắc quan trọng, bởi pháp luật Việt Nam luôn khuyến khích các bên tự thỏa thuận nhằm hạn chế căng thẳng, tiết kiệm thời gian, chi phí và giảm áp lực cho hoạt động xét xử của Tòa án.
So sánh hòa giải trong tố tụng và ngoài tố tụng
Hòa giải là một phương thức giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực dân sự, thương mại,… Các bên giải quyết tranh chấp tự nguyện tham gia, tự thỏa thuận các biện pháp giải quyết tranh chấp với sự hỗ trợ của bên thứ ba trung lập.
Hòa giải trong tố tụng và hòa giải ngoài tố tụng đều là những phương thức giúp các bên tranh chấp tự thỏa thuận để giải quyết mâu thuẫn, hạn chế đối đầu và tiết kiệm thời gian, chi phí. Tuy nhiên, hai hình thức này có sự khác biệt khá rõ về bản chất pháp lý, chủ thể tiến hành, tính bắt buộc và giá trị pháp lý của kết quả hòa giải.
Chúng ta có thể phân biệt hòa giải trong tố tụng và hòa giải ngoài tố tụng (hay còn gọi là hòa giải tiền tố tụng) thông qua bảng so sánh dưới đây:
| Hòa giải trong tố tụng | Hòa giải ngoài tố tụng | |
| Khái niệm | Hòa giải trong tố tụng là một giai đoạn giải quyết tranh chấp trong thủ tục tố tụng có tính chất bắt buộc do Tòa án nhân dân có thẩm quyền thực hiện, chỉ được tiến hành trong giai đoạn chuẩn bị xét xử; | Hòa giải ngoài tố tụng là một phương thức giải quyết tranh chấp độc lập với quá trình tố tụng, xuất phát từ thiện chí giải quyết tranh chấp, các chủ thể đã tự mình thực hiện thương lượng, thỏa thuận. |
| Điều kiện | Chỉ được tiến hành trong giai đoạn chuẩn bị xét xử | Diễn ra trước các giai đoạn tố tụng |
| Tính chất | Bắt buộc | Không bắt buộc |
| Kết quả | Kết quả hòa giải có tính chất bắt buộc thi hành, có giá trị pháp lý. | Kết quả hòa giải không mang tính chất bắt buộc thi hành, do hai bên hòa giải quyết định. |
| Các quyết định của Tòa án dựa trên kết quả hòa giả | – Trường hợp hòa giải không thành: TA lập biên bản hòa giải không thành và ra quyết định đưa vụ án ra xét xử. – Trường hợp hòa giải thành: Hết thời hạn bảy ngày, kể từ ngày lập biên bản hòa giải thành mà không có đương sự nào thay đổi ý kiến về sự thỏa thuận đó thì Thẩm phán chủ trì phiên hòa giải hoặc một Thẩm phán được Chánh án TA phân công phải ra quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự. | Chủ tọa phiên tòa hỏi các đương sự có thỏa thuận được với nhau về việc giải quyết vụ án hay không; trường hợp các đương sự thỏa thuận được với nhau về việc giải quyết vụ án và thỏa thuận của họ là tự nguyện, không vi phạm điều cấm của luật và không trái đạo đức xã hội thì HĐXX ra quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự về việc giải quyết vụ án. |
Có thể thấy rằng, hòa giải trong tố tụng thiên về tính pháp lý và sự bảo đảm thi hành, còn hòa giải ngoài tố tụng thiên về tính linh hoạt, tự nguyện và giữ gìn quan hệ xã hội. Trong thực tiễn, pháp luật Việt Nam luôn khuyến khích các bên ưu tiên hòa giải ngoài tố tụng trước khi đưa tranh chấp ra Tòa án nhằm giảm áp lực cho cơ quan xét xử và tạo cơ hội cho các bên tự giải quyết mâu thuẫn một cách ôn hòa.
Để lại một phản hồi