Con chưa thành niên được thừa kế nhà đất, cha mẹ có thể bán thay không?

Con chưa thành niên được thừa kế nhà đất, cha mẹ có thể bán thay không?

Sau khi chồng mất, người mẹ và con trai 12 tuổi cùng có phần quyền trong căn nhà. Gia đình muốn bán nhà để chuyển đến gần trường của con. Người mua hỏi mẹ có thể ký một mình cho cả hai hay phải chờ con đủ 18 tuổi. Khi con chưa thành niên được thừa kế nhà đất, pháp luật cho phép xử lý giao dịch theo độ tuổi và tư cách đại diện. Điều quan trọng là xác định phần tài sản của con, sự đồng ý cần có và việc bán phục vụ lợi ích của con ra sao. Việc cha mẹ đang nuôi con hoặc đang giữ giấy chứng nhận chưa đủ để quyết định thay con trong mọi trường hợp.

1. Phần di sản con nhận thuộc về ai?

Điều 75 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định con có quyền có tài sản riêng, trong đó có tài sản được thừa kế riêng. Một đứa trẻ có thể trở thành đồng chủ thể có quyền sử dụng đất hoặc đồng sở hữu nhà ngay khi còn nhỏ nếu có căn cứ thừa kế. Khi bán cả căn nhà, phải tính phần quyền của trẻ bên cạnh phần của những người khác. Cha mẹ có thể có quyền quản lý theo luật. Việc quản lý không chuyển phần của con thành tài sản riêng của cha mẹ và cũng không cho phép gộp mọi khoản tiền bán vào phần tài sản của người đứng ra ký.

Ví dụ, căn nhà là tài sản chung của vợ chồng có giá trị 4 tỷ đồng. Giả sử mỗi người có một nửa quyền, người cha mất không để lại di chúc, di sản của cha không có nghĩa vụ làm giảm giá trị và chỉ có mẹ cùng một con là những người hưởng ở hàng thứ nhất. Phần 2 tỷ đồng của người cha được chia đều theo giả định này. Người mẹ có 3 tỷ đồng gồm phần quyền của mình và phần được hưởng. Người con có phần quyền trị giá 1 tỷ đồng theo cách tính của ví dụ. Khi giao dịch, số tiền thực tế tương ứng phần của con cần được xác định và xử lý riêng. Nếu có cha mẹ của người chết, người con khác hoặc một di chúc, phép chia có thể thay đổi.

Cần hoàn tất việc xác định chủ thể có quyền trước khi nhận tiền đặt cọc bán cả căn nhà. Người mua nên hỏi về văn bản thừa kế, thông tin đăng ký đất đai và phạm vi quyền của từng người. Nếu thấy giấy chứng nhận vẫn đứng tên người đã mất, hãy hỏi cơ quan có thẩm quyền hoặc tổ chức hành nghề công chứng về trình tự phù hợp để xác định quyền và thực hiện giao dịch. Một người thừa kế hứa sẽ “lo chữ ký cho cả nhà” chưa đủ chứng minh họ có quyền cam kết bán phần mà người con được hưởng.

2. Con dưới 15 tuổi và con từ đủ 15 tuổi xử lý khác nhau thế nào?

Khoản 1 Điều 77 Luật Hôn nhân và gia đình quy định khi cha mẹ hoặc người giám hộ quản lý tài sản riêng của con dưới 15 tuổi thì họ có quyền định đoạt tài sản vì lợi ích của con. Nếu con từ đủ 9 tuổi trở lên, phải xem xét nguyện vọng của con. Trong tình huống người con 12 tuổi, người đại diện có thể thực hiện giao dịch nếu đầy đủ căn cứ song phải giải thích việc bán phù hợp với độ tuổi và xem xét ý kiến của con. Ý kiến này có thể liên quan đến nơi ở mới, việc học hoặc mối liên hệ của con với ngôi nhà. Việc lấy ý kiến cần diễn ra thực chất và không thay thế các điều kiện khác khi giao dịch.

Khoản 2 Điều 77 áp dụng với người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi. Người ở nhóm tuổi này có quyền định đoạt tài sản riêng nhưng với bất động sản cần sự đồng ý bằng văn bản của cha mẹ hoặc người giám hộ theo trường hợp. Khoản 4 Điều 21 Bộ luật Dân sự năm 2015 cũng có quy định về sự đồng ý của người đại diện theo pháp luật đối với giao dịch bất động sản do người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi xác lập, thực hiện. Ví dụ, một người 16 tuổi đã được xác định có phần quyền đối với đất có thể tham gia giao dịch theo cơ chế này. Cần làm đúng yêu cầu về văn bản đồng ý thay vì chỉ để cha mẹ thỏa thuận miệng ở buổi ký.

Điều 73 Luật Hôn nhân và gia đình quy định cha mẹ thông thường là người đại diện theo pháp luật của con chưa thành niên, có ngoại lệ khi con có người khác làm giám hộ hoặc có người khác đại diện theo pháp luật. Đối với giao dịch liên quan đến bất động sản của con, khoản 3 Điều 73 quy định cần có sự thỏa thuận của cha mẹ. Nếu một người đã mất, bị hạn chế quyền hoặc có người giám hộ, cần xuất trình giấy tờ tương ứng và xác định ai có thẩm quyền trong vụ việc. Việc một người đang trực tiếp chăm sóc con sau ly hôn cũng không tự chứng minh có toàn bộ quyền định đoạt. Cần kiểm tra tình trạng đại diện và nội dung quyết định liên quan nếu có.

3. Khi cha mẹ cũng có quyền trong căn nhà, cần xem xung đột lợi ích

Một người mẹ có thể là đồng sở hữu và là người đại diện cho con trong cùng vụ việc. Cần kiểm tra bà đang đứng ở vị trí nào đối với từng giao dịch. Hai mẹ con cùng bán cho một người ngoài, xác định rõ phần của ai và tiền đi đâu là một tình huống. Người mẹ muốn đứng tên mua phần của con trong khi cũng ký thay con là một tình huống khác. Khoản 3 Điều 141 Bộ luật Dân sự quy định giới hạn khi người đại diện giao dịch với chính mình hoặc với một bên thứ ba mà mình đồng thời là người đại diện, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Nếu giao dịch có cấu trúc như vậy, phải xác định căn cứ pháp lý và cách đại diện phù hợp trước khi ký.

Cũng cần chú ý xung đột về việc sử dụng tiền. Bán tài sản để bố trí chỗ ở phù hợp hơn cho con có thể có căn cứ giải thích cụ thể. Bán phần của con chỉ để thanh toán khoản vay riêng của cha mẹ đặt ra vấn đề khác về lợi ích của con. Người đại diện nên xác định giá giao dịch, phần tiền thực tế thuộc về con và phương án quản lý. Nếu dùng tiền để mua nhà khác, hãy làm rõ con sẽ có phần quyền gì trong nhà mới và việc đó được thể hiện ở đâu. Nếu chưa dùng ngay, cần có cách lưu chứng từ để sau này dễ xác định số tiền đã nhận và việc sử dụng.

Nếu giao dịch do người giám hộ thực hiện, Bộ luật Dân sự còn có quy định riêng về quản lý tài sản của người được giám hộ, trong đó có Điều 59. Việc bán tài sản có giá trị lớn có thể phải có sự đồng ý của người giám sát việc giám hộ theo điều luật. Cần báo cho công chứng viên thông tin về việc giám hộ và giấy tờ chứng minh trước khi đặt lịch. Không thể lấy quy trình dùng cho cha mẹ quản lý tài sản của con để áp chung cho mọi trường hợp có người giám hộ.

4. Chuẩn bị gì trước khi ký đặt cọc hoặc hợp đồng bán?

Trước hết hãy xác định cơ cấu quyền trên nhà đất. Giấy tờ nên có thông tin về phần thừa kế của trẻ, giấy khai sinh hoặc tài liệu chứng minh quan hệ và căn cứ đại diện trong trường hợp cụ thể. Nếu chuyển nhượng cả nhà, cần xác định người nào ký cho phần của mình, ai đại diện cho con và khi nào cần văn bản đồng ý. Với người con từ đủ 9 tuổi thuộc nhóm phải xem xét nguyện vọng, gia đình nên trao đổi sớm và hỏi cách ghi nhận phù hợp. Nếu giá bán có thể bị tranh luận nên lưu tài liệu về cách xác định giá để có căn cứ giải thích lợi ích của con.

Người mua cũng có thể đề nghị đưa điều kiện ký vào giấy đặt cọc. Ví dụ, giao dịch chỉ tiếp tục sau khi hồ sơ thừa kế và giấy tờ đại diện đã được xác nhận đủ cho việc công chứng. Nên ghi rõ ai chuẩn bị từng giấy tờ và khoản tiền được xử lý thế nào nếu hết hạn mà hồ sơ không thể hoàn tất. Khi đến bước thanh toán, hợp đồng nên thể hiện tài khoản nhận tiền và người có quyền đối với từng khoản. Khi một người nhận thay cho nhiều người, hãy ghi căn cứ nhận để xác định đầy đủ việc thanh toán. Các bên cần thực hiện công chứng hoặc chứng thực và đăng ký theo quy định của giao dịch, tài sản cụ thể.

Kết luận

Cha mẹ có thể tham gia bán nhà đất con được thừa kế khi đáp ứng đúng điều kiện về quản lý, đại diện và lợi ích của con. Với con dưới 15 tuổi, việc định đoạt phải vì lợi ích của con và cần xem xét nguyện vọng khi con từ đủ 9 tuổi. Với con từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi, việc định đoạt bất động sản cần có sự đồng ý bằng văn bản theo luật. Trước khi nhận cọc, hãy làm rõ phần quyền của con, người có thẩm quyền ký và phương án quản lý số tiền thuộc về con sau giao dịch.

Bạn cảm thấy nội dung này thế nào?
★ ★ ★ ★ ★

Đã có 1706 lượt đánh giá với điểm trung bình là 5/5.

Để lại một phản hồi

Vui lòng liên hệ hotline: 1900.0164 nếu cần hỗ trợ khẩn cấp!