Nguồn gốc, nội dung của Hiến pháp Thụy Sĩ là một chủ đề rất đặc sắc trong luật hiến pháp so sánh, bởi Thụy Sĩ là quốc gia nổi tiếng với mô hình liên bang, dân chủ trực tiếp, trung lập, đa ngôn ngữ và phân quyền sâu rộng. Hiến pháp Thụy Sĩ không chỉ là văn bản tổ chức bộ máy nhà nước, mà còn là nền tảng pháp lý cho một kiểu nhà nước rất riêng: quyền lực trung ương được giới hạn bởi quyền tự trị của các bang; nhân dân không chỉ bầu đại diện mà còn trực tiếp quyết định nhiều vấn đề quan trọng thông qua trưng cầu dân ý và sáng kiến nhân dân; các cộng đồng ngôn ngữ, tôn giáo, vùng miền cùng tồn tại trong một trật tự hiến pháp ổn định. Chính vì vậy, khi nghiên cứu nguồn gốc, nội dung của Hiến pháp Thụy Sĩ, ta không chỉ tìm hiểu một bản hiến pháp thành văn, mà còn thấy được nghệ thuật dung hòa giữa thống nhất quốc gia và đa dạng địa phương.
1. Nguồn gốc lịch sử của Hiến pháp Thụy Sĩ
Nguồn gốc của Hiến pháp Thụy Sĩ gắn liền với quá trình chuyển đổi từ một liên minh lỏng lẻo của các bang sang một nhà nước liên bang hiện đại. Trong nhiều thế kỷ, Thụy Sĩ tồn tại như một liên minh các cộng đồng chính trị có mức độ tự trị rất cao. Các bang, thường gọi là cantons, có truyền thống tự quản mạnh, bản sắc riêng và quyền lực chính trị sâu rộng. Chính vì vậy, lịch sử lập hiến Thụy Sĩ không phải là câu chuyện của một trung ương áp đặt quyền lực xuống địa phương, mà là quá trình các bang thỏa hiệp để xây dựng một trật tự chung nhưng vẫn giữ được không gian tự trị đáng kể.
Trước năm 1848, Thụy Sĩ chưa phải là một nhà nước liên bang hiện đại theo nghĩa đầy đủ. Các bang liên kết với nhau nhưng quyền lực trung ương còn yếu. Sự khác biệt về tôn giáo, khuynh hướng chính trị, lợi ích kinh tế và quan niệm về mức độ tập trung quyền lực đã nhiều lần làm phát sinh căng thẳng. Đỉnh điểm là cuộc xung đột Sonderbund năm 1847 giữa các bang Công giáo bảo thủ và các bang tự do cấp tiến. Sau cuộc xung đột ngắn ngủi này, nhu cầu thiết lập một nhà nước liên bang thống nhất, ổn định và hiệu quả hơn trở nên cấp thiết.
Xem thêm: Nguồn gốc, nội dung của Hiến pháp Hoa Kỳ
Bước ngoặt lịch sử đến với Hiến pháp Liên bang năm 1848. Theo Swiss Federal Archives, Hiến pháp Liên bang được các bang thông qua và có hiệu lực vào tháng 9/1848, đánh dấu “giờ khai sinh” của Liên bang Thụy Sĩ hiện đại [1]. Swiss Parliament cũng khẳng định nền tảng của Hiến pháp hiện nay là Hiến pháp ngày 12/9/1848, văn bản đã thiết lập nhà nước liên bang Thụy Sĩ [2]. Từ thời điểm này, Thụy Sĩ chuyển từ một liên minh tương đối lỏng lẻo sang một nhà nước liên bang có chính quyền trung ương, nghị viện liên bang, chính phủ liên bang và tòa án liên bang.
Hiến pháp năm 1848 chịu ảnh hưởng đáng kể từ Hiến pháp Hoa Kỳ và các lý tưởng của Cách mạng Pháp. Ảnh hưởng của Hoa Kỳ thể hiện ở mô hình liên bang, nghị viện hai viện và sự phân chia quyền lực giữa liên bang và các bang. Ảnh hưởng của Cách mạng Pháp thể hiện ở tư tưởng tự do, bình đẳng công dân, quyền chính trị và nhà nước pháp quyền. Tuy nhiên, Thụy Sĩ không sao chép máy móc bất kỳ mô hình nào. Quốc gia này xây dựng một trật tự rất riêng, phù hợp với điều kiện đa bang, đa ngôn ngữ, đa tôn giáo và truyền thống dân chủ địa phương lâu đời.
Một nguyên tắc rất quan trọng được xác lập từ truyền thống lập hiến Thụy Sĩ là nguyên tắc bổ trợ hay subsidiarity. Theo Swiss Parliament, Hiến pháp năm 1848 thiết lập nguyên tắc các bang được tự trị, trừ khi Hiến pháp Liên bang hạn chế quyền tự trị đó [3]. Điều này phản ánh tinh thần cốt lõi của liên bang Thụy Sĩ: quyền lực liên bang không phải là quyền lực bao trùm tuyệt đối; liên bang chỉ nên đảm nhận những vấn đề cần xử lý ở cấp quốc gia, còn các bang tiếp tục nắm nhiều thẩm quyền quan trọng.
Sau năm 1848, Thụy Sĩ tiếp tục phát triển hiến pháp theo hướng mở rộng dân chủ và tăng năng lực của nhà nước liên bang. Hiến pháp năm 1874 là một lần sửa đổi toàn diện rất quan trọng. Bản sửa đổi này tăng cường quyền lực của liên bang trong một số lĩnh vực, củng cố quyền cơ bản và đặc biệt thúc đẩy mạnh hơn cơ chế dân chủ trực tiếp. Theo tài liệu nghị viện và các nghiên cứu về hiến pháp Thụy Sĩ, Hiến pháp năm 1874 mở rộng thẩm quyền liên bang và gắn với sự phát triển của trưng cầu dân ý tùy nghi đối với luật liên bang [4].
Xem thêm: Nguồn gốc, nội dung của Hiến pháp Đức
Trong suốt thế kỷ XX, Hiến pháp Thụy Sĩ tiếp tục được sửa đổi nhiều lần. Điều này phản ánh một đặc điểm quan trọng: Hiến pháp Thụy Sĩ không phải là văn bản “đóng băng”, mà là một bản hiến pháp sống, thường xuyên thích ứng với yêu cầu của xã hội. Tuy nhiên, do việc sửa đổi từng phần kéo dài trong nhiều thập kỷ, văn bản hiến pháp dần trở nên cồng kềnh, thiếu hệ thống và khó tiếp cận. Vì vậy đến cuối thế kỷ XX, Thụy Sĩ tiến hành một cuộc sửa đổi toàn diện theo hướng hệ thống hóa, hiện đại hóa và làm rõ cấu trúc hiến pháp.
Hiến pháp Liên bang hiện hành là Federal Constitution of the Swiss Confederation of 18 April 1999. Văn bản này được thông qua năm 1999 và có hiệu lực từ ngày 01/01/2000 [5]. Mục tiêu chính của bản Hiến pháp năm 1999 không phải là phá bỏ toàn bộ trật tự cũ, mà là cập nhật, sắp xếp, hiện đại hóa và làm rõ các nguyên tắc đã phát triển trong lịch sử lập hiến Thụy Sĩ. Vì vậy, Hiến pháp hiện hành vừa kế thừa tinh thần năm 1848, vừa phản ánh những yêu cầu mới của một nhà nước dân chủ hiện đại.
Có thể nói, nguồn gốc của Hiến pháp Thụy Sĩ nằm ở ba tầng lịch sử. Tầng thứ nhất là truyền thống tự trị của các bang và cộng đồng địa phương. Tầng thứ hai là bước ngoặt năm 1848, khi Thụy Sĩ trở thành nhà nước liên bang hiện đại. Tầng thứ ba là quá trình mở rộng dân chủ trực tiếp, củng cố quyền cơ bản và hiện đại hóa văn bản qua các lần sửa đổi, đặc biệt là năm 1874 và năm 1999. Chính ba tầng này làm cho Hiến pháp Thụy Sĩ trở thành một bản hiến pháp độc đáo: vừa liên bang, vừa dân chủ trực tiếp, vừa thực dụng, vừa giàu tính thỏa hiệp.
2. Nội dung cơ bản của Hiến pháp Thụy Sĩ
Về vị trí pháp lý, Hiến pháp Liên bang Thụy Sĩ là văn bản pháp luật nền tảng của Liên bang Thụy Sĩ. Swiss Parliament xác định Hiến pháp Liên bang là văn bản pháp luật cơ bản trong hệ thống pháp luật Thụy Sĩ, có vị trí ưu tiên so với các đạo luật, sắc lệnh và văn bản của liên bang, bang, xã; các văn bản này không được trái Hiến pháp [6]. Điều này cho thấy Hiến pháp Thụy Sĩ là một bản hiến pháp thành văn có hiệu lực nền tảng trong trật tự pháp luật quốc gia.
Nội dung đầu tiên của Hiến pháp là xác định mục đích của Liên bang Thụy Sĩ. Điều 2 Hiến pháp quy định Liên bang bảo vệ tự do và quyền của nhân dân, bảo đảm độc lập và an ninh quốc gia; thúc đẩy phúc lợi chung, phát triển bền vững, gắn kết nội bộ và đa dạng văn hóa; bảo đảm bình đẳng cơ hội trong phạm vi có thể; đồng thời phấn đấu bảo tồn lâu dài tài nguyên thiên nhiên và thúc đẩy một trật tự quốc tế công bằng, hòa bình [7]. Đây là một quy định rất hiện đại, cho thấy Hiến pháp Thụy Sĩ không chỉ tổ chức quyền lực, mà còn định hướng các giá trị phát triển của quốc gia.
Nội dung thứ hai là chế độ liên bang và quyền tự trị của các bang. Điều 3 Hiến pháp quy định các bang có chủ quyền trong phạm vi chủ quyền đó không bị giới hạn bởi Hiến pháp Liên bang; các bang thực hiện mọi quyền không được trao cho Liên bang [8]. Quy định này thể hiện rất rõ tư tưởng liên bang của Thụy Sĩ. Khác với nhà nước đơn nhất, nơi quyền lực địa phương chủ yếu do trung ương trao xuống, ở Thụy Sĩ, các bang có nền tảng quyền lực lịch sử và hiến định riêng. Liên bang chỉ có những thẩm quyền được Hiến pháp trao, còn phần còn lại thuộc về các bang.
Liên bang Thụy Sĩ hiện gồm 26 bang. Mỗi bang có hiến pháp, cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp và quyền tự quản trong nhiều lĩnh vực như giáo dục, cảnh sát, y tế, thuế, tổ chức chính quyền địa phương và văn hóa. Cấu trúc này giúp Thụy Sĩ duy trì sự đa dạng vùng miền, ngôn ngữ và truyền thống chính trị, đồng thời vẫn có một trật tự liên bang thống nhất cho các vấn đề chung như đối ngoại, quốc phòng, tiền tệ, hải quan, giao thông liên bang và một số lĩnh vực pháp luật quan trọng.
Nội dung thứ ba là dân chủ trực tiếp. Đây là đặc điểm nổi tiếng nhất của Hiến pháp Thụy Sĩ. Người dân Thụy Sĩ không chỉ bầu ra đại diện, mà còn có quyền trực tiếp tham gia quyết định các vấn đề hiến pháp và pháp luật. FDFA – About Switzerland khẳng định dân chủ trực tiếp là một trong những đặc điểm đặc biệt của hệ thống chính trị Thụy Sĩ, cho phép cử tri bày tỏ ý kiến về các quyết định của Nghị viện và đề xuất sửa đổi Hiến pháp Liên bang thông qua hai công cụ chính là sáng kiến nhân dân và trưng cầu dân ý [9].
Theo Hiến pháp Thụy Sĩ, sáng kiến nhân dân cho phép một số lượng cử tri nhất định đề xuất sửa đổi Hiến pháp. Điều 138 và Điều 139 quy định 100.000 công dân có quyền bỏ phiếu có thể đề xuất sửa đổi toàn bộ hoặc một phần Hiến pháp trong thời hạn nhất định [10]. Đây là cơ chế trao quyền rất mạnh cho nhân dân. Người dân không chỉ phản ứng với quyết định của nhà nước, mà còn có thể chủ động đưa vấn đề hiến pháp ra trước toàn quốc.
Bên cạnh đó, Thụy Sĩ có cơ chế trưng cầu dân ý bắt buộc và trưng cầu dân ý tùy nghi. Những vấn đề rất quan trọng, đặc biệt là sửa đổi Hiến pháp, phải được đưa ra cho nhân dân và các bang quyết định. Một sửa đổi hiến pháp thường cần đạt “đa số kép”, tức đa số cử tri toàn quốc và đa số các bang. Đối với luật liên bang, trong nhiều trường hợp, nếu có đủ chữ ký hoặc đủ yêu cầu từ các bang, vấn đề có thể được đưa ra trưng cầu dân ý tùy nghi. Cơ chế này làm cho người dân trở thành chủ thể kiểm soát trực tiếp đối với quyền lực lập pháp.
Nội dung thứ tư là quyền cơ bản, quyền công dân và mục tiêu xã hội. Hiến pháp Thụy Sĩ quy định một hệ thống quyền khá rộng, bao gồm phẩm giá con người, bình đẳng trước pháp luật, bảo vệ khỏi tùy tiện và bảo đảm thiện chí trong hoạt động nhà nước, quyền sống và tự do cá nhân, bảo vệ đời sống riêng tư, tự do tín ngưỡng, tự do biểu đạt, tự do truyền thông, tự do hội họp, tự do lập hội, quyền sở hữu, tự do kinh tế, quyền được trợ giúp trong tình trạng khó khăn, bảo đảm tố tụng công bằng và nhiều quyền khác.
Điểm đáng chú ý là Hiến pháp Thụy Sĩ kết hợp giữa quyền tự do cổ điển và các mục tiêu xã hội hiện đại. Một mặt, Hiến pháp bảo vệ cá nhân trước sự can thiệp tùy tiện của nhà nước. Mặt khác, Hiến pháp cũng đặt ra các mục tiêu xã hội liên quan đến an sinh, giáo dục, điều kiện lao động, bảo vệ gia đình, trẻ em, người trẻ tuổi và khả năng tiếp cận các điều kiện sống tối thiểu. Điều này cho thấy Thụy Sĩ không chỉ là một nhà nước tự do cổ điển, mà còn là nhà nước xã hội hiện đại ở mức độ phù hợp với truyền thống liên bang của mình.
Nội dung thứ năm là đa ngôn ngữ và đa văn hóa. Thụy Sĩ là quốc gia có nhiều ngôn ngữ chính thức và nhiều cộng đồng văn hóa khác nhau. Hiến pháp ghi nhận các ngôn ngữ quốc gia gồm tiếng Đức, tiếng Pháp, tiếng Ý và tiếng Romansh. Vấn đề ngôn ngữ ở Thụy Sĩ không chỉ là vấn đề giao tiếp, mà là một yếu tố hiến pháp quan trọng để bảo vệ sự bình đẳng, đa dạng và gắn kết quốc gia. Sự tồn tại hòa bình của các cộng đồng ngôn ngữ là một trong những thành tựu nổi bật của mô hình Thụy Sĩ.
Nội dung thứ sáu là tổ chức quyền lực liên bang. Cơ quan lập pháp liên bang là Quốc hội Liên bang hay Federal Assembly, gồm hai viện: National Council và Council of States. National Council đại diện cho nhân dân, còn Council of States đại diện cho các bang. Mô hình hai viện này phản ánh sự kết hợp giữa nguyên tắc dân chủ theo dân số và nguyên tắc liên bang theo bang. Một đạo luật liên bang thường cần sự tham gia của cả hai viện, qua đó bảo đảm rằng tiếng nói của nhân dân và tiếng nói của các bang đều được tính đến.
Cơ quan hành pháp là Federal Council, gồm 7 thành viên. FDFA – About Switzerland cho biết Thụy Sĩ được điều hành bởi Hội đồng Liên bang, một cơ quan tập thể gồm 7 thành viên, quyết định theo nguyên tắc đồng thuận; các thành viên Hội đồng Liên bang do United Federal Assembly bầu [11]. Đây là điểm rất đặc biệt so với nhiều quốc gia khác. Thụy Sĩ không có một tổng thống hành pháp mạnh theo kiểu Hoa Kỳ, cũng không có thủ tướng nắm quyền trung tâm như trong nhiều chế độ nghị viện. Chính phủ Thụy Sĩ là cơ quan tập thể, hoạt động theo nguyên tắc đồng thuận và chia sẻ quyền lực.
Chức vụ Tổng thống Liên bang Thụy Sĩ chủ yếu mang tính luân phiên và đại diện. Mỗi năm, một thành viên Federal Council đảm nhiệm vai trò Tổng thống Liên bang nhưng không trở thành nguyên thủ có quyền lực vượt trội so với các thành viên khác. Cách thiết kế này phản ánh văn hóa chính trị Thụy Sĩ: tránh tập trung quyền lực vào một cá nhân, đề cao thỏa hiệp, đồng thuận và sự ổn định.
Cơ quan tư pháp liên bang gồm Federal Supreme Court và các tòa án liên bang khác. Tòa án có vai trò bảo vệ pháp luật, giải quyết tranh chấp và bảo đảm áp dụng pháp luật thống nhất. Tuy nhiên, hệ thống bảo hiến của Thụy Sĩ có một đặc điểm đáng chú ý: theo Swiss Parliament, so với nhiều hiến pháp dân chủ khác, Hiến pháp Liên bang Thụy Sĩ không quy định cơ chế khiếu kiện hiến pháp đối với luật liên bang; nói cách khác, tòa án không có quyền hủy luật liên bang chỉ vì cho rằng luật đó trái Hiến pháp [12]. Đây là điểm làm cho mô hình Thụy Sĩ rất khác với Đức, Hoa Kỳ hoặc nhiều nước có tòa án hiến pháp mạnh.
Lý do của đặc điểm này nằm ở vai trò đặc biệt của dân chủ trực tiếp. Ở Thụy Sĩ, luật liên bang có thể chịu sự kiểm soát chính trị trực tiếp thông qua trưng cầu dân ý. Nhân dân có khả năng can thiệp vào quá trình lập pháp bằng lá phiếu. Vì vậy, thay vì trao quyền bảo hiến rất mạnh cho tòa án, hệ thống Thụy Sĩ đặt trọng tâm lớn vào kiểm soát dân chủ của cử tri.
Nội dung thứ bảy là sửa đổi Hiến pháp. Hiến pháp Thụy Sĩ có thể được sửa đổi toàn bộ hoặc một phần. Việc sửa đổi có thể xuất phát từ cơ quan liên bang hoặc từ sáng kiến nhân dân. Tuy nhiên, sửa đổi Hiến pháp phải được chấp thuận bởi cả nhân dân và các bang. Cơ chế đa số kép này bảo đảm rằng Hiến pháp không thể bị thay đổi chỉ bởi đa số dân số ở các khu vực đông dân, mà còn cần sự đồng thuận tương đối của các bang. Đây là sự kết hợp rất rõ giữa dân chủ trực tiếp và liên bang.
Nhờ cơ chế sửa đổi này, Hiến pháp Thụy Sĩ vừa ổn định, vừa linh hoạt. Ổn định vì mọi thay đổi hiến định đều phải được nhân dân và các bang phê chuẩn. Linh hoạt vì nhân dân có quyền chủ động đề xuất sửa đổi và các vấn đề chính trị quan trọng có thể được đưa vào hiến pháp thông qua sáng kiến nhân dân. Đây là lý do Hiến pháp Thụy Sĩ thường xuyên được sửa đổi hơn nhiều bản hiến pháp cương tính khác nhưng vẫn giữ được tính chính danh rất cao.
3. Đặc điểm nổi bật và giá trị của Hiến pháp Thụy Sĩ
Đặc điểm nổi bật đầu tiên của Hiến pháp Thụy Sĩ là sự kết hợp độc đáo giữa liên bang và dân chủ trực tiếp. Nhiều quốc gia là liên bang nhưng không có dân chủ trực tiếp mạnh như Thụy Sĩ. Nhiều quốc gia có trưng cầu dân ý nhưng không trao cho người dân quyền sáng kiến hiến pháp sâu rộng như Thụy Sĩ. Chính sự kết hợp này làm cho quyền lực ở Thụy Sĩ được phân tán theo cả chiều ngang, chiều dọc và chiều dân chủ: giữa các cơ quan liên bang; giữa liên bang và bang; giữa nhà nước và nhân dân.
Đặc điểm thứ hai là quyền tự trị mạnh của các bang. Các bang không phải là đơn vị hành chính đơn thuần, mà là những cộng đồng chính trị có truyền thống, thẩm quyền và bản sắc riêng. Điều 3 Hiến pháp thể hiện tinh thần này khi xác định các bang có chủ quyền trong phạm vi không bị Hiến pháp Liên bang hạn chế. Đây là nền tảng giúp Thụy Sĩ duy trì sự thống nhất mà không xóa bỏ đa dạng.
Đặc điểm thứ ba là văn hóa đồng thuận. Chính phủ tập thể 7 thành viên, mô hình nghị viện hai viện, trưng cầu dân ý và liên bang đều buộc các lực lượng chính trị phải thỏa hiệp. Ở Thụy Sĩ, quyền lực không dễ bị một đảng, một cá nhân hoặc một cấp chính quyền chi phối hoàn toàn. Muốn chính sách tồn tại lâu dài, các chủ thể phải tìm kiếm sự đồng thuận rộng. Đây là lý do chính trị Thụy Sĩ thường được xem là ổn định, ít kịch tính nhưng rất bền bỉ.
Đặc điểm thứ tư là nhân dân có vai trò hiến định rất mạnh. Trong nhiều nền dân chủ đại diện, nhân dân chủ yếu tham gia chính trị thông qua bầu cử định kỳ. Ở Thụy Sĩ, người dân còn thường xuyên được hỏi ý kiến về các vấn đề cụ thể. Sáng kiến nhân dân và trưng cầu dân ý khiến hiến pháp không chỉ là văn bản của giới chính trị, mà là văn bản được nhân dân trực tiếp tham gia định hình.
Đặc điểm thứ năm là sự dung hòa giữa ổn định và thay đổi. Hiến pháp Thụy Sĩ không bất biến. Ngược lại, nó thường xuyên được sửa đổi, bổ sung thông qua các cơ chế dân chủ trực tiếp. Nhưng mỗi sửa đổi đều cần sự chấp thuận của nhân dân và các bang nên không thể diễn ra một cách tùy tiện. Đây là điểm rất đáng chú ý: tính linh hoạt không làm mất đi tính chính danh, bởi sự thay đổi được đặt trên nền tảng đồng thuận dân chủ.
Đặc điểm thứ sáu là không tuyệt đối hóa tài phán hiến pháp. Trong khi nhiều quốc gia hiện đại trao cho tòa án hiến pháp quyền rất lớn để hủy luật trái hiến pháp, Thụy Sĩ lại chọn cách đặt niềm tin nhiều hơn vào kiểm soát dân chủ trực tiếp. Điều này không có nghĩa là pháp quyền Thụy Sĩ yếu, mà cho thấy một lựa chọn hiến pháp khác: nhân dân, thông qua trưng cầu dân ý, có vai trò đặc biệt trong việc kiểm soát quyền lực lập pháp.
Đặc điểm thứ bảy là đa ngôn ngữ, đa văn hóa nhưng thống nhất. Hiến pháp Thụy Sĩ không tìm cách đồng nhất hóa quốc gia theo một ngôn ngữ hoặc một bản sắc duy nhất. Ngược lại, nó thừa nhận và bảo vệ đa dạng. Trong một thế giới có nhiều xung đột do khác biệt sắc tộc, tôn giáo, ngôn ngữ, mô hình Thụy Sĩ cho thấy hiến pháp có thể trở thành công cụ tổ chức sự chung sống hòa bình giữa các cộng đồng khác nhau.
Tuy nhiên, Hiến pháp Thụy Sĩ cũng có những điểm gây tranh luận. Dân chủ trực tiếp có thể làm quá trình quyết định chính sách chậm hơn; các vấn đề phức tạp đôi khi bị đơn giản hóa trong chiến dịch trưng cầu dân ý; quyền của đa số cử tri có thể tạo áp lực đối với quyền của thiểu số; việc thiếu cơ chế tòa án hủy luật liên bang trái Hiến pháp cũng là điểm khác biệt khiến nhiều nhà nghiên cứu tiếp tục tranh luận. Dù vậy, trong tổng thể, mô hình Thụy Sĩ vẫn được xem là một trong những ví dụ thành công nhất về dân chủ liên bang, phân quyền và sự tham gia trực tiếp của công dân.
Giá trị lớn nhất của Hiến pháp Thụy Sĩ nằm ở chỗ nó biến một quốc gia nhỏ, đa ngôn ngữ, đa tôn giáo, nhiều bang tự trị thành một cộng đồng chính trị ổn định và thịnh vượng. Bản Hiến pháp này không xây dựng quyền lực bằng sự tập trung tuyệt đối, mà bằng thỏa hiệp; không xóa bỏ địa phương để tạo quốc gia, mà dùng địa phương làm nền tảng cho quốc gia; không chỉ tin vào đại diện, mà còn tin vào lá phiếu trực tiếp của công dân. Đó là nét độc đáo làm cho Hiến pháp Thụy Sĩ có vị trí đặc biệt trong lịch sử lập hiến thế giới.
Kết luận
Tóm lại, nguồn gốc, nội dung của Hiến pháp Thụy Sĩ cho thấy đây là một bản hiến pháp đặc biệt, được hình thành từ truyền thống tự trị của các bang, bước ngoặt lập quốc năm 1848, cuộc sửa đổi toàn diện năm 1874 và bản Hiến pháp hiện hành năm 1999. Về nguồn gốc, Hiến pháp Thụy Sĩ phản ánh quá trình chuyển đổi từ liên minh bang lỏng lẻo sang nhà nước liên bang hiện đại, đồng thời thể hiện nghệ thuật thỏa hiệp giữa trung ương và địa phương, giữa thống nhất và đa dạng. Về nội dung, Hiến pháp xác lập Liên bang Thụy Sĩ, bảo vệ quyền và tự do của nhân dân, thừa nhận quyền tự trị của các bang, tổ chức nhà nước theo mô hình nghị viện hai viện, chính phủ tập thể, tư pháp liên bang, đồng thời đặt dân chủ trực tiếp ở vị trí trung tâm thông qua sáng kiến nhân dân và trưng cầu dân ý. Chính sự kết hợp giữa liên bang, dân chủ trực tiếp, pháp quyền, đồng thuận chính trị và đa văn hóa đã làm cho Hiến pháp Thụy Sĩ trở thành một trong những mô hình hiến pháp độc đáo nhất thế giới hiện đại.
Danh mục tài liệu tham khảo
[1] The Swiss state and its citizens after 1848, Swiss Federal Archives, https://www.bar.admin.ch/bar/en/home/research/research-tips/topics/die-moderne-schweiz/schweizer-staat-und-volk-nach-1848.html, truy cập ngày 30/6/2026.
[2] Federal Constitution, Swiss Parliament, https://www.parlament.ch/en/%C3%BCber-das-parlament/Pages/bundesverfassung.aspx, truy cập ngày 30/6/2026.
[3] Swiss Constitution, Swiss Parliament, https://www.parlament.ch/en/%C3%BCber-das-parlament/how-does-the-swiss-parliament-work/Rules-governing-parliamentary-procedures/federal-constitution, truy cập ngày 30/6/2026.
[4] The New Swiss Constitution, Constitutional and Parliamentary Information, Association of Secretaries General of Parliaments, https://asgp.co/wp-content/uploads/2023/07/TTOIMQPQDFBPKJGWESVBTLCTNORXXE.pdf, truy cập ngày 30/6/2026.
[5] Federal Constitution of the Swiss Confederation of 18 April 1999, Fedlex, https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1999/404/en, truy cập ngày 30/6/2026.
[6] Swiss Constitution, Swiss Parliament, https://www.parlament.ch/en/%C3%BCber-das-parlament/how-does-the-swiss-parliament-work/Rules-governing-parliamentary-procedures/federal-constitution, truy cập ngày 30/6/2026.
[7] Federal Constitution of the Swiss Confederation of 18 April 1999, Article 2, Fedlex, https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1999/404/en, truy cập ngày 30/6/2026.
[8] Federal Constitution of the Swiss Confederation of 18 April 1999, Article 3, Fedlex, https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1999/404/en, truy cập ngày 30/6/2026.
[9] Direct Democracy, About Switzerland – Federal Department of Foreign Affairs, https://www.aboutswitzerland.eda.admin.ch/en/direct-democracy, truy cập ngày 30/6/2026.
[10] Federal Constitution of the Swiss Confederation of 18 April 1999, Articles 138 and 139, Fedlex, https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1999/404/en, truy cập ngày 30/6/2026.
[11] Political system, About Switzerland – Federal Department of Foreign Affairs, https://www.aboutswitzerland.eda.admin.ch/en/political-system, truy cập ngày 30/6/2026.
[12] Swiss Constitution, Swiss Parliament, https://www.parlament.ch/en/%C3%BCber-das-parlament/how-does-the-swiss-parliament-work/Rules-governing-parliamentary-procedures/federal-constitution, truy cập ngày 30/6/2026.
Để lại một phản hồi