Cách ghi chép bài giảng ở trường luật hiệu quả

[Hocluat.vn] Cách ghi chép bài giảng ở trường luật hiệu quả không phải là chuyện chép thật nhanh, chép thật nhiều hay biến cuốn vở thành bản sao lời giảng của thầy cô; với mình, một cựu sinh viên luật thuộc thế hệ 8x, ghi chép đúng nghĩa là biết nghe, biết lọc, biết đặt câu hỏi và biết biến bài giảng trên lớp thành “bản đồ tư duy pháp lý” của riêng mình. Hồi mới bước chân vào trường luật, mình cũng từng nghĩ cứ ghi càng đầy vở càng tốt, trang nào cũng kín chữ là yên tâm. Nhưng sau vài mùa thi, vài lần ôm đống vở dày cộp mà vẫn không biết bắt đầu ôn từ đâu, mình mới hiểu: người học luật giỏi không nhất thiết là người ghi nhiều nhất, mà là người ghi đúng cái cần ghi và hiểu được vì sao phải ghi như vậy.

Bài viết dài, các bạn hãy lưu lại để đọc dần nhé!

1. Vì sao sinh viên luật không nên ghi chép bài giảng theo kiểu “chép chính tả”?

Ngày mình còn học luật, cảnh quen thuộc trong giảng đường là thầy cô nói đến đâu, sinh viên cúi đầu ghi đến đó. Có bạn ghi rất đẹp, rất đều, dùng đủ màu bút, đóng khung, gạch chân; có bạn lại hí hoáy chép từng câu như sợ bỏ sót một chữ nào. Mình cũng từng như vậy. Nhưng càng học lên, mình càng nhận ra một điều hơi phũ: vở ghi đẹp chưa chắc đã giúp mình hiểu luật.

Luật không giống nhiều môn học chỉ cần nhớ công thức rồi thay số. Một chế định pháp luật thường có khái niệm, đặc điểm, căn cứ pháp lý, điều kiện áp dụng, ngoại lệ, hậu quả pháp lý và tình huống thực tế. Nếu mình chỉ ghi lại từng câu giảng mà không hiểu mối quan hệ giữa các ý đến lúc làm bài sẽ rất dễ rơi vào tình trạng “thuộc mà không dùng được”. Đây cũng là lý do các trung tâm học tập đại học thường nhấn mạnh rằng ghi chép hiệu quả giúp người học tập trung, nghe chủ động, hiểu khái niệm chính và ghi nhớ tốt hơn, chứ không đơn thuần là lưu lại lời giảng một cách máy móc.

Xem thêm: Là một sinh viên luật, bạn đã biết cách làm bài thi?

Khi học luật, điều đáng ghi nhất không phải lúc nào cũng là định nghĩa dài nhất trong giáo trình. Nhiều khi, thứ đáng ghi lại là một ví dụ thầy cô nói thêm; một câu hỏi thầy cô đặt ngược lại cho cả lớp; một tình huống nhỏ nhưng làm lộ ra bản chất của quy phạm; hoặc một cách phân biệt rất đời thường giữa hai khái niệm dễ nhầm. Ví dụ, khi học Luật dân sự, chỉ ghi “giao dịch dân sự vô hiệu do giả tạo” theo điều luật thì chưa đủ. Cái cần ghi là: giả tạo để che giấu giao dịch khác thì giao dịch giả tạo vô hiệu, còn giao dịch bị che giấu có thể vẫn có hiệu lực nếu đáp ứng điều kiện luật định; khi làm bài phải hỏi: các bên muốn che giấu điều gì, mục đích thật là gì, chứng cứ nào chứng minh sự giả tạo?

Mình từng có một sai lầm rất phổ biến: nghe thấy thầy cô nói gì cũng thấy quan trọng. Thầy cô nhắc khái niệm cũng ghi; phân tích lịch sử cũng ghi; kể chuyện nghề cũng ghi; nói vui cũng ghi. Đến lúc mở vở ra, trang nào cũng chữ là chữ nhưng trọng tâm lại chìm mất. Sau này đi làm rồi, mình mới thấy kỹ năng này còn theo mình trong nghề luật: đọc hồ sơ vụ án cũng vậy, không phải tài liệu nào dày cũng quan trọng; không phải lời khai nào dài cũng có giá trị; không phải chứng cứ nào xuất hiện trước cũng là chứng cứ quyết định.

Kinh nghiệm của mình là: ghi chép bài giảng ở trường luật phải chuyển từ tư duy “chép lại lời thầy cô” sang tư duy “tái cấu trúc kiến thức”. Tức là trong lúc nghe, mình phải tự hỏi: ý này thuộc phần nào của bài; nó là quy định chung hay ngoại lệ; nó dùng để trả lời câu hỏi nhận định, câu hỏi tình huống hay câu hỏi lý luận; nó có liên quan gì đến điều luật, án lệ, nghị quyết, thông tư hoặc thực tiễn xét xử không?

Xem thêm: Bí quyết giúp sinh viên Luật nhớ lâu

Các trường đại học lớn cũng khuyến nghị sinh viên khi ghi chép nên xác định ý chính, ghi lại luận điểm quan trọng cùng bằng chứng hỗ trợ, không cố ghi nguyên văn toàn bộ lời giảng. Oxford còn nhấn mạnh việc ghi chú chiến lược là “note-making”, tức chủ động tạo ra ghi chú có ý nghĩa, thay vì chỉ “note-taking” theo kiểu thấy gì ghi nấy. Nói nôm na theo cách của mình: đi học luật mà chỉ cúi đầu ghi thì mất một nửa bài giảng; phải vừa nghe, vừa nghĩ, vừa ghi mới thật sự học được luật.

2. Cách mình chuẩn bị trước buổi học để ghi chép ít hơn nhưng hiểu nhiều hơn

Hồi sinh viên, mình từng có một thời gian đến lớp với cái đầu trống trơn. Thầy cô giảng đến đâu mình mới biết đến đó. Cảm giác lúc ấy rất mệt: khái niệm nào cũng mới, thuật ngữ nào cũng lạ, điều luật nào cũng dài. Khi chưa biết bài hôm nay nói về gì, mình buộc phải ghi rất nhiều vì không đủ khả năng phân biệt đâu là ý chính, đâu là ý phụ. Sau này, mình tự rút ra một nguyên tắc cực kỳ quan trọng: muốn ghi chép bài giảng ở trường luật hiệu quả thì phải đọc trước bài, dù chỉ đọc lướt.

Đọc trước không có nghĩa là phải nghiền hết giáo trình từ tối hôm trước đến khuya. Sinh viên luật ai cũng biết, giáo trình dày, văn bản dài, tài liệu tham khảo nhiều, nếu môn nào cũng đọc kỹ từng trang trước khi lên lớp thì rất dễ đuối. Nhưng ít nhất, mình nên biết buổi học hôm sau thuộc chương nào; có mấy vấn đề lớn; liên quan đến những điều luật nào; thầy cô thường yêu cầu đọc thêm tài liệu gì. Một bài viết chia sẻ kinh nghiệm học luật cũng nhấn mạnh việc đọc tài liệu trước khi đến lớp, bởi nếu bị bỏ lại phía sau thì rất khó bắt kịp tiến độ giảng dạy.

Cách mình hay làm hồi đó khá đơn giản. Trước mỗi buổi học, mình mở đề cương môn học, nhìn tên bài, đọc mục lục trong giáo trình, sau đó đánh dấu khoảng 3 đến 5 câu hỏi lớn. Ví dụ, nếu hôm sau học về “đại diện trong pháp luật dân sự”, mình sẽ chuẩn bị sẵn các câu hỏi: đại diện là gì; đại diện theo pháp luật khác đại diện theo ủy quyền ở đâu; hậu quả pháp lý khi vượt quá phạm vi đại diện là gì; giao dịch do người không có quyền đại diện xác lập thì xử lý thế nào; trên thực tế, hợp đồng do giám đốc, phó giám đốc, người được ủy quyền ký có rủi ro gì?

Xem thêm: Chia sẻ kinh nghiệm học luật: Sinh viên luật cần gì?

Khi đã có câu hỏi trong đầu, lên lớp mình nghe rất khác. Thầy cô vừa giảng đến nội dung nào, mình đã biết nó đang trả lời câu hỏi nào. Lúc ấy, vở ghi không còn là một dòng sông chữ kéo dài vô tận, mà thành từng “ô kiến thức” rõ ràng. Mình ghi nhanh hơn, ít hơn nhưng nhớ lâu hơn.

Nếu bài học có điều luật cụ thể, mình thường in hoặc mở sẵn văn bản pháp luật. Thời 8x của mình chưa tiện như bây giờ, điện thoại thông minh chưa phổ biến, tài liệu nhiều khi phải photo thành tập dày. Bây giờ các bạn thuận lợi hơn rất nhiều: có thể dùng laptop, tablet, điện thoại, cơ sở dữ liệu pháp luật, bản án công khai, file PDF giáo trình. Nhưng dù công cụ thay đổi, bản chất vẫn vậy: trước khi nghe giảng, mình phải có “bộ khung” để treo kiến thức vào.

Với những môn có nhiều án lệ, bản án hoặc vụ việc như Luật dân sự, Luật hình sự, Luật thương mại, Tố tụng dân sự, Tố tụng hình sự, mình khuyên nên tập thói quen đọc tình huống trước. Không cần hiểu hết ngay, chỉ cần nắm sơ bộ: ai kiện ai; tranh chấp gì; tòa án phải giải quyết vấn đề pháp lý nào; kết quả ra sao. Việc đọc và phân tích bản án được xem là một kỹ năng quan trọng với sinh viên luật, vì giúp người học nhận diện vấn đề pháp lý trong rất nhiều dữ kiện của một vụ việc.

Một mẹo nhỏ của mình là trước buổi học hãy ghi sẵn đầu trang theo cấu trúc: tên môn; ngày học; chủ đề; văn bản liên quan; câu hỏi trọng tâm; thuật ngữ cần chú ý. Chỉ cần vài dòng như vậy thôi nhưng nó khiến mình vào lớp với tâm thế chủ động hơn. Khi thầy cô giảng, mình không còn bị động chạy theo lời nói, mà đang kiểm tra xem câu hỏi ban đầu của mình đã được giải đáp chưa.

Có những buổi học, chuẩn bị trước giúp mình phát hiện điều rất thú vị: cùng một điều luật, giáo trình giải thích một kiểu, thầy cô nhấn mạnh một kiểu, còn thực tiễn xét xử lại đặt ra vấn đề khác. Đây chính là lúc việc ghi chép trở nên “có nghề”. Mình không chỉ ghi nội dung điều luật, mà ghi thêm: quan điểm của giáo trình; lưu ý của giảng viên; ví dụ thực tiễn; câu hỏi còn bỏ ngỏ. Sau này khi làm bài thi, làm tiểu luận hoặc đi thực tập, những dòng ghi chú ấy quý hơn rất nhiều so với việc chép nguyên văn cả trang giáo trình.

3. Phương pháp ghi chép bài giảng ở trường luật: nghe có chọn lọc, ghi có cấu trúc, ôn có hệ thống

Nếu phải nói ngắn gọn về phương pháp của mình, mình sẽ nói thế này: mỗi buổi học luật nên được ghi thành một bản đồ, không phải một bức tường chữ. Bản đồ thì có đường chính, nhánh phụ, điểm mốc, ký hiệu, cảnh báo. Còn bức tường chữ thì nhìn rất nhiều nhưng không biết lối đi.

Trước hết, mình không ghi cả câu dài nếu không thật cần thiết. Mình dùng từ khóa, ký hiệu và mũi tên. Ví dụ: “ĐK” là điều kiện; “HQPL” là hậu quả pháp lý; “NLHVDS” là năng lực hành vi dân sự; “TH” là trường hợp; “VD” là ví dụ; “NB” là lưu ý đặc biệt; “SS” là so sánh; “?” là câu hỏi cần hỏi lại; “!” là điểm thầy cô nhấn mạnh. Việc dùng ký hiệu không chỉ giúp ghi nhanh hơn, mà còn làm cho mắt mình dễ bắt được trọng tâm khi ôn lại.

Xem thêm: Những vấn đề về việc học tiếng anh sinh viên luật cần biết

Thứ hai, mình luôn chia bài giảng thành các khối: khái niệm; căn cứ pháp lý; điều kiện; phân loại; ngoại lệ; ví dụ; lỗi hay gặp; liên hệ thực tế. Học luật mà không chia khối, kiến thức rất dễ dính vào nhau. Chẳng hạn, khi học về thừa kế theo pháp luật, nếu chỉ ghi một mạch thì sẽ rất rối. Nhưng nếu chia thành các ô: trường hợp áp dụng; hàng thừa kế; nguyên tắc cùng hàng hưởng bằng nhau; thừa kế thế vị; người không được quyền hưởng di sản; thời hiệu thừa kế; ví dụ tính phần di sản thì đến lúc ôn sẽ nhẹ hơn rất nhiều.

Thứ ba, mình đặc biệt chú ý những câu thầy cô nói theo kiểu “các em lưu ý”, “chỗ này hay nhầm”, “thi thường hỏi”, “thực tế hay gặp”, “đây là điểm khác so với quy định cũ”, “nhiều bạn làm bài sai ở chỗ này”. Những câu ấy thường là vàng. Không phải lúc nào thầy cô cũng nói thẳng “đề thi sẽ vào đây” nhưng cách nhấn giọng, cách lặp lại, cách đưa ví dụ thường cho mình biết nội dung nào cần đánh dấu.

Georgetown Law khuyến nghị sinh viên luật nên bắt đầu quá trình ghi chép ngay từ lúc đọc tài liệu trước buổi học; ghi lại thông tin, khái niệm chính trong bài đọc; việc đọc kỹ trước lớp giúp sinh viên tổ chức ghi chú trên lớp tốt hơn. Tài liệu này cũng lưu ý sinh viên nên chú ý các tình huống giả định, chủ đề lặp lại, cụm từ giảng viên ưa dùng, câu hỏi của bạn học và câu trả lời của giảng viên, bởi đó có thể là những gợi ý quan trọng cho việc học và ôn thi. Đây là điều mình thấy rất đúng với trường luật: đôi khi một câu hỏi của bạn cùng lớp lại mở ra cả một vấn đề pháp lý mà giáo trình chỉ nói lướt qua.

Với các môn lý luận như Lý luận nhà nước và pháp luật, Luật hiến pháp, Lịch sử nhà nước và pháp luật, Triết học Mác – Lênin, mình thường ghi theo sơ đồ tầng bậc. Phần trên cùng là khái niệm; dưới đó là đặc điểm; tiếp theo là phân tích từng đặc điểm; cuối cùng là ví dụ hoặc liên hệ. Những môn này dễ khiến sinh viên buồn ngủ vì nhiều khái niệm trừu tượng nhưng nếu biết ghi theo sơ đồ, bài học sẽ đỡ khô hơn.

Với các môn có nhiều điều luật như Dân sự, Hình sự, Đất đai, Doanh nghiệp, Hôn nhân và gia đình, mình lại ghi theo mô hình “điều luật + điều kiện + tình huống”. Ví dụ, thay vì chỉ ghi “điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự”, mình sẽ ghi thêm: chủ thể có năng lực; ý chí tự nguyện; mục đích, nội dung không vi phạm điều cấm, không trái đạo đức xã hội; hình thức là điều kiện có hiệu lực trong trường hợp luật quy định. Sau đó mình tự thêm một tình huống nhỏ: người cao tuổi ký hợp đồng tặng cho nhà đất khi có dấu hiệu bị ép buộc thì phân tích vào điều kiện nào? Câu hỏi nhỏ như vậy giúp mình nhớ rất lâu.

Với các môn tố tụng, mình ưu tiên ghi bằng “dòng chảy thủ tục”. Ví dụ, tố tụng dân sự có thể ghi theo trục: khởi kiện; nhận đơn; thụ lý; hòa giải; chuẩn bị xét xử; xét xử sơ thẩm; phúc thẩm; giám đốc thẩm, tái thẩm; thi hành án. Mỗi bước ghi thời hạn, chủ thể có thẩm quyền, văn bản phát sinh, quyền và nghĩa vụ của đương sự, lỗi hay gặp. Học tố tụng mà không vẽ dòng chảy thì rất dễ nhớ lẫn thời hạn lẫn thẩm quyền lẫn hậu quả pháp lý.

Xem thêm: Chia sẻ kinh nghiệm học luật: Tôi học ngược như nào?

Với án lệ, bản án hoặc tình huống, mình dùng cấu trúc ngắn: sự kiện chính; vấn đề pháp lý; quy định áp dụng; lập luận của tòa; kết quả; bài học rút ra. BARBRI cũng mô tả case brief như một bộ ghi chú có cấu trúc về bản án, giúp sinh viên tổ chức suy nghĩ, nhận diện sự kiện liên quan, quy tắc pháp lý, lập luận của tòa và tham gia thảo luận trên lớp tốt hơn. Với mình, đây là cách rất hợp với sinh viên luật Việt Nam, chỉ cần điều chỉnh cho phù hợp với hệ thống pháp luật, giáo trình và cách ra đề trong nước.

Một phương pháp mình thấy đáng thử là Cornell Notes. Theo hướng dẫn của Cornell Learning Strategies Center, phương pháp Cornell giúp người học xem lại hệ thống ghi chú hiện tại, khám phá nhiều chiến lược ghi chép khác nhau và lựa chọn cách phù hợp với từng tình huống học tập. Oxford cũng giới thiệu Cornell Method như một kỹ thuật chia trang ghi chú thành các khu vực khác nhau để phục vụ việc học trên lớp và đọc tài liệu. Nếu áp dụng cho sinh viên luật, mình sẽ chia như sau: cột lớn bên phải ghi nội dung bài giảng; cột nhỏ bên trái ghi từ khóa, điều luật, câu hỏi, lỗi hay nhầm; cuối trang ghi tóm tắt bằng 3 đến 5 dòng. Điểm hay của cách này là sau buổi học, mình có thể che phần nội dung bên phải, nhìn cột câu hỏi bên trái và tự kiểm tra xem mình có trả lời được không.

Tuy nhiên, mình cũng nói thật: không có phương pháp nào là “thần thánh”. Có bạn hợp Cornell; có bạn hợp sơ đồ tư duy; có bạn hợp bảng so sánh; có bạn hợp gạch đầu dòng; có bạn phải viết tay mới nhớ; có bạn gõ máy mới theo kịp. Điều quan trọng là đừng chạy theo hình thức. Ghi chép đẹp để đăng mạng xã hội mà không ôn được thì không có nhiều ý nghĩa. Mục tiêu cuối cùng của vở ghi luật là giúp mình hiểu vấn đề, ôn nhanh, làm bài được và vận dụng được vào thực tế.

Sau mỗi buổi học, mình thường dành khoảng 15 đến 20 phút để “làm sạch” ghi chú. Đây là bước nhiều bạn bỏ qua. Trên lớp, ghi chú thường vội, thiếu chữ, sai chính tả, ký hiệu chằng chịt. Nếu để lâu, chính mình cũng không hiểu mình viết gì. Vì vậy, về nhà hoặc cuối ngày, mình xem lại ngay: bổ sung điều luật còn thiếu; gạch chân ý chính; chuyển ví dụ vào đúng mục; ghi thêm câu hỏi chưa rõ; đánh dấu phần cần đọc lại. Nhiều chuyên gia học tập cũng khuyên không nên chỉ ghi toàn bộ rồi bỏ đó, bởi nếu ghi quá nhiều mà không biết liên kết, người học dễ gặp khó khăn khi ôn tập và phải học lại từ đầu.

Đến gần kỳ thi, mình không ôn trực tiếp từ vở ghi thô. Mình biến vở ghi thành đề cương ngắn hơn. BARBRI nhấn mạnh việc chuyển ghi chú môn học thành outline là một quá trình học chủ động, giúp tổng hợp ghi chú thành cấu trúc có ý nghĩa và phục vụ ôn thi. Mình rất thích ý này. Với sinh viên luật, “đề cương tự làm” quý hơn đề cương đi xin rất nhiều. Đề cương của người khác có thể đầy đủ nhưng không mang dấu vết tư duy của mình. Còn đề cương do mình tự rút từ vở ghi, tự sắp xếp, tự diễn đạt thì mỗi dòng đều gắn với một lần mình đã hiểu.

Một lỗi khác mình từng mắc là ghi chú mà không ghi nguồn. Khi làm tiểu luận hoặc nghiên cứu đến lúc cần trích dẫn lại không nhớ ý đó lấy từ giáo trình, bài giảng, văn bản hay bài viết nào. Oxford khuyến nghị khi ghi chú từ tài liệu đọc cần ghi đủ thông tin nguồn, số trang hoặc URL, đồng thời phân biệt rõ phần trích nguyên văn để tránh đạo văn vô ý. Với sinh viên luật, điều này càng quan trọng. Ngay từ năm nhất, mình nên tập thói quen ghi: tên văn bản, số điều, khoản, điểm; tên giáo trình, trang; tên bản án, số bản án; ngày ban hành văn bản; tình trạng còn hiệu lực hay đã hết hiệu lực nếu có thể kiểm tra. Thói quen này sau này đi làm nghề sẽ cứu mình rất nhiều.

4. Những kinh nghiệm nhỏ nhưng rất “đắt” khi ghi chép bài giảng ở trường luật

Có những kinh nghiệm nghe rất nhỏ nhưng qua vài năm học luật mình mới thấy nó quyết định rất nhiều đến hiệu quả học tập.

– Kinh nghiệm đầu tiên là đừng biến bút nhớ dòng thành cây chổi quét cả trang giấy. Ngày xưa mình có thời kỳ rất mê bút màu. Trang nào cũng vàng, xanh, hồng, cam. Nhưng khi cái gì cũng được tô màu thì cuối cùng chẳng có gì nổi bật. Sau này mình chỉ dùng màu cho một số mục cố định: màu đỏ cho lỗi hay nhầm; màu xanh cho điều luật; màu vàng cho ý thầy cô nhấn mạnh; bút chì cho câu hỏi cá nhân. Nhìn vào vở là biết ngay thông tin thuộc loại nào.

– Kinh nghiệm thứ hai là nên có một “sổ thuật ngữ pháp lý”. Sinh viên năm nhất thường choáng vì thuật ngữ: năng lực pháp luật, năng lực hành vi, chủ thể, khách thể, căn cứ phát sinh, trách nhiệm pháp lý, chế tài, quy phạm, giả định, quy định, chế tài, lỗi cố ý, lỗi vô ý, chiếm hữu ngay tình, hiệu lực đối kháng, thời hiệu, thời hạn. Nếu mỗi môn ghi mỗi nơi, rất dễ quên. Mình hay dành cuối vở hoặc một file riêng để ghi thuật ngữ theo cấu trúc: thuật ngữ; giải thích ngắn; ví dụ; môn học liên quan; điều luật nếu có. Học luật lâu dài chính là học cách dùng thuật ngữ chính xác.

Xem thêm: Học luật có phải học thuộc nhiều không?

– Kinh nghiệm thứ ba là ghi chép bằng ngôn ngữ của mình nhưng không làm sai tinh thần pháp lý. Có bạn sợ sai nên chép nguyên văn giáo trình. Có bạn lại diễn đạt quá thoải mái đến mức mất nghĩa pháp lý. Mình chọn cách ở giữa: với khái niệm pháp luật quan trọng, điều kiện pháp lý, căn cứ luật định, mình ghi tương đối chuẩn; với phần giải thích, ví dụ, liên hệ, mình viết bằng lời của mình. BARBRI cũng lưu ý rằng việc viết, viết lại và áp dụng các khái niệm chính bằng ngôn ngữ của chính mình rất quan trọng để hiểu và ghi nhớ, trong khi việc chép lại toàn bộ không giúp xử lý và học tài liệu hiệu quả.

– Kinh nghiệm thứ tư là luôn ghi câu hỏi, kể cả câu hỏi ngớ ngẩn. Hồi trẻ, mình từng ngại hỏi vì sợ bạn cười. Nhưng học luật mà không hỏi thì rất thiệt. Nhiều vấn đề chỉ cần hỏi đúng một câu là thông cả mảng kiến thức. Trong vở ghi, mình thường đánh dấu “?” ở lề. Cuối buổi, câu nào tự hiểu rồi thì gạch đi; câu nào chưa rõ thì hỏi bạn, hỏi thầy cô, tra giáo trình hoặc tìm bản án. Việc tham gia tích cực vào bài học, bày tỏ quan điểm và trao đổi với giảng viên, bạn học cũng được xem là cách giúp sinh viên luật biết mình hiểu đúng hay sai và rèn tư duy phản biện.

– Kinh nghiệm thứ năm là tạo bảng so sánh cho các cặp khái niệm dễ nhầm. Học luật có vô số cặp dễ lẫn: thời hiệu và thời hạn; vô hiệu tuyệt đối và vô hiệu tương đối; phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại; hợp đồng vô hiệu và hợp đồng bị hủy bỏ; chiếm hữu và sở hữu; ly hôn thuận tình và ly hôn đơn phương; thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật; khiếu nại và tố cáo; kháng cáo và kháng nghị. Với những cặp này, nếu chỉ ghi mỗi khái niệm ở một trang khác nhau thì rất khó nhớ. Mình thường lập bảng theo tiêu chí: khái niệm; chủ thể; căn cứ phát sinh; thời điểm áp dụng; hậu quả pháp lý; ví dụ. Cứ so sánh vài lần là kiến thức tự khắc rõ.

– Kinh nghiệm thứ sáu là phải ghi ví dụ đời thường. Luật mà không có ví dụ thì rất khô. Ví dụ giúp điều luật có hình hài. Khi học về tặng cho tài sản có điều kiện, hãy nghĩ đến chuyện bố mẹ cho con nhà đất nhưng kèm điều kiện phụng dưỡng; khi học về hợp đồng đặt cọc, hãy nghĩ đến việc mua bán nhà đất rồi một bên đổi ý; khi học về thừa kế thế vị, hãy vẽ cây gia đình; khi học về phòng vệ chính đáng, hãy đặt tình huống bị tấn công thực tế. Những ví dụ ấy không chỉ giúp nhớ bài, mà còn tạo nền cho kỹ năng tư vấn sau này.

– Kinh nghiệm thứ bảy là đừng ghi chép tách rời văn bản pháp luật. Sinh viên luật phải học thói quen “nói có căn cứ”. Vở ghi nên có số điều, khoản, điểm tương ứng. Không cần lúc nào cũng chép nguyên điều luật nhưng phải biết nội dung đó nằm ở đâu. Mình thường ghi kiểu: “ĐK hiệu lực GDDS → xem Điều…; lưu ý hình thức chỉ là ĐK hiệu lực khi luật quy định”. Cách ghi này giúp mình khi làm bài không bị nói chung chung.

– Kinh nghiệm thứ tám là định kỳ tổng hợp theo tuần. Cuối tuần, mình lấy ghi chú các buổi trong tuần ra, rút lại thành một trang. Một trang đó gồm: 5 ý chính; 3 điều luật quan trọng; 2 vấn đề còn nhầm; 1 câu hỏi cần hỏi lại. Nghe có vẻ đơn giản nhưng làm đều sẽ thấy rất hiệu quả. Đến kỳ thi, mình không phải lội lại cả chục buổi học, vì mỗi tuần đã có bản tóm tắt.

Xem thêm: Chia sẻ phương pháp học luật hiệu quả dành cho sinh viên

– Kinh nghiệm thứ chín là khi dùng laptop, phải rất tỉnh táo. Laptop giúp gõ nhanh, lưu dễ, tìm kiếm tiện. Nhưng cũng dễ khiến mình biến thành người đánh máy thuê cho bài giảng. Gõ nhanh quá đôi khi não chưa kịp xử lý. Cornell Learning Strategies Center có đề cập đến nghiên cứu cho thấy ghi tay có thể hiệu quả hơn gõ laptop trong một số bối cảnh học tập. Mình không cực đoan bắt ai cũng phải viết tay nhưng nếu dùng máy, hãy gõ có chọn lọc, dùng heading rõ, thêm câu hỏi cá nhân, đừng chỉ ghi lại mọi câu thầy cô nói.

– Kinh nghiệm cuối cùng là phải nhớ: vở ghi không phải để cất, mà để dùng. Nếu ghi xong rồi đóng vở lại đến sát ngày thi mới mở ra, hiệu quả sẽ giảm rất nhiều. Vở ghi tốt phải được đọc lại, sửa lại, rút gọn, biến thành sơ đồ, biến thành đề cương, biến thành câu hỏi tự kiểm tra. Một buổi học luật chỉ thật sự kết thúc khi mình đã trả lời được ba câu: hôm nay học vấn đề gì; vấn đề đó dùng để giải quyết tình huống nào; mình còn chưa hiểu chỗ nào?

Kết luận

Cách ghi chép bài giảng ở trường luật hiệu quả không nằm ở việc mình có bao nhiêu cây bút màu, vở ghi dày đến đâu hay tốc độ chép nhanh thế nào, mà nằm ở khả năng nghe có trọng tâm, ghi có cấu trúc, hiểu bằng ngôn ngữ của mình và biết biến bài giảng thành công cụ ôn tập, nghiên cứu, hành nghề sau này. Nhìn lại quãng đời sinh viên luật của một người thuộc thế hệ 8x, mình thấy những trang vở có giá trị nhất không phải là những trang chép kín chữ, mà là những trang có câu hỏi, có ví dụ, có điều luật, có mũi tên liên hệ, có vài dòng tự tổng kết rất vụng nhưng rất thật. Học luật là một hành trình dài; ghi chép tốt chính là cách mình đi chậm lại một chút để hiểu sâu hơn, nhớ lâu hơn và từng bước hình thành tư duy pháp lý của riêng mình.

Tác giả: Nguyễn Hải Yến – BTV Blog Học Luật (hocluat.vn)

Bài viết liên quan

Mình đã ghi chép ở trường Luật như thế nào?

Bí quyết học luật hiệu quả dành cho sinh viên

Chia sẻ phương pháp học luật hiệu quả dành cho sinh viên

Là một sinh viên luật, bạn đã biết cách làm bài thi?

Phương pháp học Luật hiệu quả

Đừng thi vào trường luật nếu...